Hipoteza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy pojęcia z dziedziny logiki i filozofii. Zobacz też: hipoteza (prawo).

Hipoteza (gr. hypóthesis – przypuszczenie) – osąd, który podlega weryfikacji lub falsyfikacji. Zdanie, które stwierdza spodziewaną relację między jakimiś zjawiskami, propozycja twierdzenia naukowego, które zakłada możliwą lub oczekiwaną w danym kontekście sytuacyjnym naturę związku.

Stawianie i testowanie hipotez to jeden z podstawowych procesów twórczego myślenia oraz fundamentalny element procesu tworzenia nauki.

Weryfikacja lub falsyfikacja[edytuj | edytuj kod]

Testowanie (weryfikacja lub falsyfikacja) hipotezy polega na wykonaniu doświadczeń sprawdzających efekty przewidywane przez tę hipotezę. Weryfikacja lub falsyfikacja nie jest jednoznacznie możliwa dla zjawisk:

  • w przypadku braku odzwierciedlenia przewidywania w mierzalnym parametrze zjawiska;
  • testowanie (weryfikacja lub falsyfikacja) hipotez empirycznych, sformułowanych jako zdanie ogólne nie jest jednoznacznie możliwa (wynika to z istoty dowodu indukcyjnego)[1]

Definicje[edytuj | edytuj kod]

  • Tadeusz Kotarbiński: "...takie przypuszczenie dotyczące zachodzenia pewnych zjawisk lub zależności, które pozwala wyjaśnić jakiś niewytłumaczalny dotąd problem"
  • Kazimierz Ajdukiewicz: "...nieprzyjęta jeszcze racja wyjaśnienia jakiegoś faktu, którą podajemy procedurze sprawdzania"
  • Józef Pieter: "...naukowe przypuszczenie co do istnienia lub nieobecności danego faktu w określonym miejscu i czasie".

Przykłady hipotez[edytuj | edytuj kod]

Twierdzenia o tej nazwie[edytuj | edytuj kod]

Bywa, iż udowodnione już twierdzenia również noszą nazwę "hipoteza", co wynika z uwarunkowań historycznych (por. lemat), mianowicie początkowej i długotrwałej niemożności ich udowodnienia. Przykładem takiego twierdzenia jest hipoteza Poincarégo. W historii matematyki bywało również na odwrót – hipoteza od razu była nazywana twierdzeniem i tu przykładem może być wielkie twierdzenie Fermata, które na swój dowód czekało przez ponad trzy stulecia. Fermat w swoich pismach jedynie twierdził, że zna jego dowód, ale go nie podał. Wielkie twierdzenie z formalnego punktu widzenia trzeba było przez cały ten czas, tj. od 1637 do 1993 roku (tzn. dat sformułowania i pierwszej prezentacji dowodu; czy też od 1670 do 1995 roku, czyli lat publikacji sformułowania i pełnego dowodu) uważać za hipotezę.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Arno Anzenbacher, Wprowadzenie do filozofii, s 227, UNUM, Kraków 1992.