Odczynnik Nesslera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pozytywny wynik próby Neßlera

Odczynnik Neßlera (Nesslera) – zasadowy roztwór tetrajodortęcianu(II) potasu, K2[HgI4], stosowany głównie jako odczynnik chemiczny do wykrywania jonów amonowych, NH4+. Próbę należy prowadzić w roztworach alkalicznych lub obojętnych, gdyż kwasy rozkładają K2[HgI4] do HgI2[1]. Odczynnik ten został opracowany przez niemieckiego chemika Juliusa Neßlera (1827–1905)[2].

Sposoby przygotowania odczynnika:

  1. Jodek rtęci(II) (HgI2) rozpuszcza się w roztworze jodku potasu KI. Otrzymany roztwór rozcieńcza się i dodaje stałego lub 6M roztworu wodorotlenku potasu (KOH). Powstały ewentualnie osad oddziela się przez dekantację. Odczynnika nie należy długo przechowywać.
  2. Do roztworu chlorku rtęci(II) (HgCl2) dodaje się jodku potasu do wytrącenia i dalej do rozpuszczenia osadu jodku rtęci(II). Otrzymany roztwór alkalizuje się dodatkiem stałego wodorotlenku potasu.

Oznaczanie jonów amonowych[edytuj | edytuj kod]

Próba Neßlera, obok metody indofenolowej, jest jedną z podstawowych metod chemicznych oznaczania amoniaku i soli amonowych[3].

W wyniku reakcji z jonami amonowymi powstaje jodek zasady Millona:

NH4+ + 2[HgI4]2− + 4OH → [Hg2N]I + 7I + 4H2O

Żółte zabarwienie roztworu lub w większych stężeniach wytrącenie brunatnego osadu jest dowodem obecności jonów amonowych. Reakcja jest bardzo czuła[1].

Analiza spektrofotometryczna uzyskanych roztworów pozwala na ilościowe określenie stężenia amoniaku lub soli amonowych[4]. Pomiar absorbancji wykonuje się przy 420–450 nm[5][3]. Analizę można też wykonać kolorymetrycznie, za pomocą prostego kolorymetru o nazwie Nessleryzer[6].

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Detekcja aldehydów i ketonów[edytuj | edytuj kod]

Odczynnik Neßlera pozwala też na wykrywanie aldehydów i ketonów, np. jako zanieczyszczeń eteru dietylowego. Przy pozytywnym wyniku pojawia się słaba opalescencja roztworu[7].

Preparatyka[edytuj | edytuj kod]

Reakcja odczynnika Neßlera z acetylenem prowadzi do wytrącenia bezpostaciowego acetylenku rtęci(II), HgC2 (prawdopodobnie w formie hydratu 3HgC2·H2O), o właściwościach wybuchowych[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Tadeusz Lipiec, Zdzisław Stefan Szmal: Chemia analityczna z elementami analizy instrumentalnej. Wyd. 4. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1976, s. 255-256.
  2. Julius Neßler: Über das Verhalten des Jodquecksilbers und der Quecksilberverbindungen überhaupt zu Ammoniak und über eine neue Reaction auf Ammoniak. Freiburg im Breisgau: Universitätsbuchdruckerei von H.M. Poppen, 1856. (Inaugural-Dissertation)
  3. 3,0 3,1 John Wolf et al.: Air. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 2006, s. 94–95. DOI:10.1002/14356007.b07_403.pub2.
  4. Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, 2003, s. 24. ISBN 0-07-049439-8.
  5. Chanley, J. D., Feageson, Edward.. A Study of the Hydrolysis of Phosphoramides. II. Solvolysis of Phosphoramidic Acid and Comparison with Phosphate Esters. „Journal of the American Chemical Society”. 85 (8), s. 1181-1190, 1963. doi:10.1021/ja00891a033. 
  6. C. Chambers, A.K. Holliday: Modern Inorganic Chemistry. Butterworths, 1975, s. 222.
  7. Wilhelm Heitmann et al.: Ethers, Aliphatic. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 2005, s. 5. DOI:10.1002/14356007.a10_023.
  8. Mercuric Acetylide. W: R. Matyas, J. Pachma: Primary Explosives. Springer, 2013, s. 318–320. DOI:10.1007/978-3-642-28436-6_12. ISBN 978-3-642-28435-9.