Odczynnik Nesslera

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pozytywny wynik próby Neßlera

Odczynnik Neßlera (Nesslera) – zasadowy roztwór tetrajodortęcianu(II) potasu, K2[HgI4], stosowany głównie jako odczynnik chemiczny do wykrywania jonów amonowych, NH4+. Próbę należy prowadzić w roztworach alkalicznych lub obojętnych, gdyż kwasy rozkładają K2[HgI4] do HgI2[1]. Odczynnik ten został opracowany przez niemieckiego chemika Juliusa Neßlera (1827–1905)[2].

Sposoby przygotowania odczynnika:

  1. Jodek rtęci(II) (HgI2) rozpuszcza się w roztworze jodku potasu KI. Otrzymany roztwór rozcieńcza się i dodaje stałego lub 6 M roztworu wodorotlenku potasu (KOH). Powstały ewentualnie osad oddziela się przez dekantację. Odczynnika nie należy długo przechowywać.
  2. Do roztworu chlorku rtęci(II) (HgCl2) dodaje się jodku potasu do wytrącenia i dalej do rozpuszczenia osadu jodku rtęci(II). Otrzymany roztwór alkalizuje się dodatkiem stałego wodorotlenku potasu.

Oznaczanie jonów amonowych[edytuj | edytuj kod]

Próba Neßlera, obok metody indofenolowej, jest jedną z podstawowych metod chemicznych oznaczania amoniaku i soli amonowych[3].

W wyniku reakcji z jonami amonowymi powstaje jodek zasady Millona:

NH4+ + 2[HgI4]2− + 4OH → [Hg2N]I + 7I + 4H2O

Żółte zabarwienie roztworu lub w większych stężeniach wytrącenie brunatnego osadu jest dowodem obecności jonów amonowych. Reakcja jest bardzo czuła[1].

Analiza spektrofotometryczna uzyskanych roztworów pozwala na ilościowe określenie stężenia amoniaku lub soli amonowych[4]. Pomiar absorbancji wykonuje się przy 420–450 nm[5][3]. Analizę można też wykonać kolorymetrycznie, za pomocą prostego kolorymetru o nazwie Nessleryzer[6].

Inne zastosowania[edytuj | edytuj kod]

Detekcja aldehydów i ketonów[edytuj | edytuj kod]

Odczynnik Neßlera pozwala też na wykrywanie aldehydów i ketonów, np. jako zanieczyszczeń eteru dietylowego. Przy pozytywnym wyniku pojawia się słaba opalescencja roztworu[7].

Preparatyka[edytuj | edytuj kod]

Reakcja odczynnika Neßlera z acetylenem prowadzi do wytrącenia bezpostaciowego acetylenku rtęci(II), HgC2 (prawdopodobnie w formie hydratu 3HgC2·H2O), o właściwościach wybuchowych[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 Tadeusz Lipiec, Zdzisław Stefan Szmal: Chemia analityczna z elementami analizy instrumentalnej. Wyd. 4. Warszawa: Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, 1976, s. 255-256.
  2. Julius Neßler: Über das Verhalten des Jodquecksilbers und der Quecksilberverbindungen überhaupt zu Ammoniak und über eine neue Reaction auf Ammoniak. Freiburg im Breisgau: Universitätsbuchdruckerei von H.M. Poppen, 1856. (Inaugural-Dissertation)
  3. 3,0 3,1 John Wolf et al.: Air. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 2006, s. 94–95. DOI:10.1002/14356007.b07_403.pub2.
  4. Pradyot Patnaik: Handbook of Inorganic Chemicals. The McGraw-Hill Companies, 2003, s. 24. ISBN 0-07-049439-8.
  5. Chanley, J. D., Feageson, Edward.. A Study of the Hydrolysis of Phosphoramides. II. Solvolysis of Phosphoramidic Acid and Comparison with Phosphate Esters. „Journal of the American Chemical Society”. 85 (8), s. 1181-1190, 1963. DOI: 10.1021/ja00891a033. 
  6. C. Chambers, A.K. Holliday: Modern Inorganic Chemistry. Butterworths, 1975, s. 222.
  7. Wilhelm Heitmann et al.: Ethers, Aliphatic. W: Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry. 2005, s. 5. DOI:10.1002/14356007.a10_023.
  8. Mercuric Acetylide. W: R. Matyas, J. Pachma: Primary Explosives. Springer, 2013, s. 318–320. DOI:10.1007/978-3-642-28436-6_12. ISBN 978-3-642-28435-9.