Order Wielkiego Księcia Giedymina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Wielkiego Księcia Giedymina
Didžiojo Lietuvos kunigaikščio Gedimino ordinas
Awers
Awers Krzyża Wielkiego
Baretka
Baretka Krzyża Wielkiego
Baretka
Baretka Krzyża Kawalerskiego
Ustanowiono 1928
Kruszec Srebro[1]

Order Wielkiego Księcia Giedymina (lit. Didžiojo Lietuvos kunigaikščio Gedimino ordinas) – jedno z najwyższych litewskich odznaczeń państwowych ustanowione w 1928.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Order Wielkiego Księcia Giedymina został ustanowiony w 1928 i był przyznawany do 1940. W 1930 zmieniono jego pierwotny statut. Autorem projektu orderu był kapitan Andrius Lopuchinas[1]. W latach przedwojennych order był produkowany przez znaną szwajcarską firmę medalierską braci Huguenin[1]. Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go w po odzyskaniu niepodległości przez Litwę w 1991.

Obecnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze (do 1996 wykonywał ją Litewski Instytut Tekstylny w Wilnie)[2].

Order dzieli się on na pięć klas:

  • I klasa – Komandoria Wielkiego Krzyża
  • II klasa – Wielki Krzyż Komandorski
  • III klasa – Krzyż Komandorski
  • IV klasa – Krzyż Oficerski
  • V klasa – Krzyż Kawalerski.

Świętem orderu jest dzień ogłoszenia niepodległości Litwy 16 lutego (1918)[2].

W 1930 ustanowiono powiązany z Orderem Medal Orderu Wielkiego Księcia Giedymina; który również, po przerwie związanej z istnieniem ZSRR, znajduje się w systemie odznaczeń obecnej Republiki Litewskiej.

Zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaczeni Orderem Wielkiego Księcia Giedymina.

Order Wielkiego Księcia Giedymina przyznawany jest obywatelom litewskim i obcokrajowcom za wybitne zasługi cywilne dla Państwa Litewskiego.

W okresie międzywojennym Order Wielkiego Księcia Giedymina otrzymało:[3]

  • I klasa – 136 osób
  • II klasa – 263 osoby
  • III klasa – 984 osoby
  • IV klasa – ok. 1500 osób
  • V klasa – ok. 1500 osób.

W latach 90. XX w. Order Wielkiego Księcia Giedymina został przyznany 1030 obywatelom litewskim i obcokrajowcom:[2]

  • I klasa – 33 osoby
  • II klasa – 117 osób
  • III klasa – 226 osób
  • IV klasa – 295 osób
  • V klasa – 359 osób.
Order Wielkiego Księcia Giedymina
I klasa
Komandoria Wielkiego Krzyża
II klasa
Wielki Krzyż Komandorski
III klasa
Krzyż Komandorski
IV klasa
Krzyż Oficerski
V klasa
Krzyż Kawalerski
I klasa
II klasa
III klasa
IV klasa
V klasa
Baretki orderu
Wielki Krzyż
Wielki Komandorski Krzyż
Komandorski Krzyż
Oficerski Krzyż
Rycerski Krzyż

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaką orderu jest złoty krzyż, którego każde ramię składa się z trzech złotych pręcików. Pomiędzy ramionami krzyża znajduje się dodatkowy krzyż z wypustkami z białej emalii przekręcony w stosunku do krzyża złotego o 45 stopni. Pośrodku znajduje się kwadratowa tarcza przekręcona również o 45 stopni. Na tarczy widnieją tzw. słupy Giedymina, herb dynastii Giedyminowiczów na tle z czerwonej emalii. Rewers odznaki jest identyczny z awersem, jednakże zamiast słupów Giedymina widnieje data 1918.II.16 (dzień ogłoszenia niepodległości przez Litwę). Wstążka pomarańczowa z podwójnymi brązowymi paskami wzdłuż obu boków. Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z wizerunkiem odznaki Orderu Wielkiego Księcia Giedymina pośrodku.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 63
  2. 2,0 2,1 2,2 Order of the Lithuanian Grand Duke Gediminas
  3. Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 65

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, ISBN 5-417-00373-5
  • Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]