Giedymin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy władcy litewskiego. Zobacz też: imię Giedymin.
Giedymin
Giedzimin (Giedymin). Гедзімін (Гедымін), 1911.jpg
Wielki książę litewski
Dane biograficzne
Dynastia Giedyminowicze
Urodziny ok. 1275
Śmierć 1341
Ojciec nieznany (Butywid? Pukuwer?)
Matka nieznana
Żona Jewna
Wyobrażenie Giedymina z 1709 r.

Giedymin, także Gedymin, lit. Gediminas, biał. Гедымін (Giedymin) (ur. ok. 1275[1], zm. w grudniu 1341 pod Wieloną) – wielki książę litewski w latach 1316–1341, założyciel dynastii Giedyminowiczów, dziad Jagiełły.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie Giedymina budzi pewne wątpliwości w literaturze. Zazwyczaj uchodzi za syna Butywida (Pukuwera)[2]. Litewski historyk Edvardas Gudavičius zwraca uwagę na fakt, że pod koniec XIII wieku Litwą rządziły pary władców (np. Budikid i Budiwid); z tego powodu nie wyklucza się, że Giedymin mógł być bratankiem, a nie synem Pukuwera.

Panowanie[edytuj | edytuj kod]

Giedymin objął władzę po śmierci swego brata, Witenesa. Przez cały okres swego panowania zmagał się z naporem ze strony państwa krzyżackiego. Jednocześnie, wykorzystując kryzys Złotej Ordy, zdołał połączyć pod swym panowaniem bardzo duże obszary na południowy wschód od Litwy, powiększając tym samym dwukrotnie obszar swego państwa.

Około 1318 (poprzez małżeństwo syna Olgierda) opanował Witebsk, w następnych latach także Pińsk, Wołyń, Podlasie (przez małżeństwo syna Lubarta) i w 1331 Kijów, którym zarządzał brat Giedymina, Fiodor[potrzebne źródło] (kwestią sporną pozostaje ewentualna zależność Fiodora od Złotej Ordy). Władztwo Giedymina ciągnęło się na wschód aż do ziemi smoleńskiej.

Utrzymywał poprawne kontakty z Rygą (przede wszystkim handlowe), z Polską (jego córka, Aldona, poślubiła następcę polskiego tronu – Kazimierza, później zwanego Wielkim) i z papiestwem, któremu parokrotnie obiecywał przyjęcie chrztu. Podjął także uwieńczone powodzeniem zabiegi o utworzenie odrębnej, prawosławnej metropolii litewskiej.

Giedymin często jest określany twórcą mocarstwowej potęgi Litwy. Jego podboje miały ogromny wpływ na historię ziem mało- i białoruskich, jak i na państwo litewskie, którego znaczna część elit uległa szybkiemu zruszczeniu.

Podział państwa[edytuj | edytuj kod]

Wraz ze śmiercią Giedymina państwo litewskie uległo podziałowi między siedmiu synów księcia: Monwida, Kiejstuta, Olgierda, Narymunta, Koriata, Lubarta i Jawnutę (którego wyznaczył jako władcę Wilna i swojego następcę).

Małżeństwo i potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Na temat małżeństwa Giedymina nie zachowało się zbyt wiele informacji. Kronika Bychowca z XVI wieku podaje, że jego żoną była Jewna. Obecnie w literaturze historycznej uchodzi ona za jedyną żonę tego księcia i matkę jego wszystkich dzieci[3].

Giedymin miał ośmiu synów i sześć córek. Kolejność dzieci – zwłaszcza synów – pozostaje dyskusyjna.

Synami Giedymina byli:

Córkami Giedymina były:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • W Republice Litewskiej najwyższym odznaczeniem jest Order Wielkiego Księcia Giedymina
  • Wieża Giedymina na Zamku górnym w Wilnie nie ma nic wspólnego z Giedyminem, ponieważ zbudowano ją dopiero po jego śmierci

Przypisy

  1. J. Tęgowski, Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Poznań – Wrocław 1999, s. 15.
  2. Np. M. Duczmal, Jagiellonowie, s. 14-15.
  3. J. Tęgowski, Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów.


Poprzednik
Witenes
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Wielki Książę Litwy
1316-1341
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Następca
Jawnuta