Order Witolda Wielkiego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Order Witolda Wielkiego
Vytauto Didžiojo ordinas
Awers
Awers insygniów I Klasy Orderu
Rewers
Rewers
Baretka
Baretka Krzyża Wielkiego
Baretka
Baretka Krzyża Kawalerskiego
Ustanowiono 1930
Kruszec złoto
Order Witolda Wielkiego ze Złotym Łańcuchem oraz tarczą z herbami Żmudzi, Litwy, Ziemi Trockiej i Wołynia

Order Witolda Wielkiego (lit. Vytauto Didžiojo ordinas) – jedno z najwyższych litewskich odznaczeń państwowych ustanowione w 1930 na pamiątkę 500. rocznicy śmierci wielkiego księcia Witolda.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Order Witolda Wielkiego został ustanowiony w 1930 i był przyznawany do 1940. Autorami projektu orderu według Astikasa[1] byli artyści Mstislavas Dobužinskis lub Petras Tarabilda, według Kancelarii Prezydenta Litwy inny artysta litewski, Jonas Burba[2]. W latach przedwojennych order był produkowany przez znaną szwajcarską firmę medalierską braci Huguenin[1]. Po aneksji Litwy przez ZSRR w 1940 order został zniesiony. Przywrócono go po odzyskaniu niepodległości przez Litwę w 1991 jako najwyższe odznaczenie państwowe.

Obecnie odznaczenie jest wykonywane w Mennicy Państwowej w Wilnie, a wstążka orderu jest produkowana przez znaną duńską firmę medalierską Mørch & Søn w Kopenhadze[2].

Order dzieli się na pięć klas i dodatkowo Order ze Złotym Łańcuchem:

  • I klasa – Komandoria Wielkiego Krzyża
  • II klasa – Wielki Krzyż Komandorski
  • III klasa – Krzyż Komandorski
  • IV klasa – Krzyż Oficerski
  • V klasa – Krzyż Kawalerski.

Wraz z orderem ustanowiono także (powiązany z nim) Medal Orderu Witolda Wielkiego.

W 2008 Poczta Litwy wydała znaczek pocztowy z wizerunkiem tego odznaczenia[3].

Zasady nadawania[edytuj | edytuj kod]

Order Witolda Wielkiego przyznawany jest obywatelom litewskim i obcokrajowcom za wybitne zasługi cywilne i wojskowe dla Państwa Litewskiego.

W okresie międzywojennym Order Witolda Wielkiego otrzymało:[4]

  • Order ze Złotym Łańcuchem – prawdopodobnie 5 osób (z Litwinów tylko prezydent Antanas Smetona)
  • I klasa – 20 osób (w tym 18 cudzoziemców)
  • II klasa – 71 osób
  • III klasa – 212 osoby
  • IV klasa – 228 osoby
  • V klasa – 400 osób.

W latach 90. XX w. Order Witolda Wielkiego I klasy został przyznany 21 obcokrajowcom, głównie głowom koronowanym i prezydentom. Pierwszymi cudzoziemcami odznaczonymi tym orderem była szwedzka para królewska, król Karol XVI Gustaw i królowa Sylwia (1995)[2]. Z Polaków otrzymali go prezydenci Aleksander Kwaśniewski (1996 i 2005) i Lech Kaczyński (2009).

Opis odznaki[edytuj | edytuj kod]

Odznaką orderu jest emaliowany na biało złoty krzyż (wykonywany ze złota próby 0,925)[5] zwieńczony złotą koroną. Pośrodku krzyża znajduje się herb Litwy Pogoń na tle z czerwonej emalii, pod koroną wielkoksiążęcą, i otoczony złotym ornamentem. Na rewersie identyczny ornament pod koroną wielkoksiążęcą, ale w miejsce Pogoni stylizowana litera "V" (Witold, lit. Vytautas), a po obu stronach monogramu daty: 1430 i 1930. W wersji wprowadzonej w latach 90. XX w. zmieniono daty na: 1392 i 1430 (lata panowania wlk. ks. Witolda). Kawalerom orderu I i II klasy przysługuje również gwiazda orderowa w kształcie srebrnej dziewięcioramiennej gwiazdy z okrągłym szafirowym medalionem pośrodku w złotej ramie pod koroną. Pośrodku szafirowego pola medalionu znajduje się wizerunek Krzyża Orderu Witolda Wielkiego. Wstążka biała z pomarańczowymi paskami wzdłuż obu boków. Order z łańcuchem orderowym przysługuje każdorazowemu prezydentowi Litwy. Pierwszym prezydentem, który go założył był Antanas Smetona, za prezydentury którego odznaczenie to zostało ustanowione.

Baretki Orderu Witolda Wielkiego
LTU Order of Vytautas the Great with the Golden Chain BAR.png
Wielki Krzyż ze Złotą Kollaną
LTU Order of Vytautas the Great - Grand Cross BAR.png
Wielki Krzyż
LTU Order of Vytautas the Great - Commander's Grand Cross BAR.png
Wielki Krzyż Komandorski
LTU Order of Vytautas the Great - Commander's Cross BAR.png
Krzyż Komandorski
LTU Order of Vytautas the Great - Officer's Cross BAR.png
Krzyż Oficerski
LTU Order of Vytautas the Great - Knight's Cross BAR.png
Krzyż Kawalerski

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 60
  2. 2,0 2,1 2,2 Order of Vytautas the Great
  3. Michel Europa-Katalog. Nordeuropa (Litauen), Schwaneberger Verlag GMBH, Unterschleissheim 2009, ISBN 978-3-87858-884-9
  4. Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 58 i 60
  5. Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918–1940, Wilno 1993, str. 62

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Algimantas Astikas: Lietuvos ordinai, medaliai ir ženkleliai 1918-1940, Wilno 1993, ISBN 5-417-00373-5
  • Robert Werlich: Orders and Decorations of All Nations: Ancient and Modern, Civil and Military, Waszyngton 1965

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]