Rebelia Daniela Shaysa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rebelia Daniela Shaysa
Monument to shays rebellion.jpg
Obelisk upamiętniający decydującą bitwę powstańców
Czas 1786-1787
Miejsce Massachusetts
Terytorium Stany Zjednoczone
Wynik Zwycięstwo sił rządowych
Strony konfliktu
siły rządowe rebelianci
Dowódcy
gubernator James Bowdoin Daniel Shays
Siły
nieznane nieznane
Straty
nieznane nieznane

Rebelia Daniela Shaysa to powstanie byłych żołnierzy z okresu amerykańskiej wojny o niepodległość oraz chłopów mające miejsce w latach 1786-1787 w stanie Massachusetts. Powstańcy dowodzeni przez Daniela Shaysa protestowali przeciwko wysokim kosztom i podatkom nakładanym na chłopów (wśród nich znajdowało się wielu byłych miejscowych żołnierzy) oraz licznym aresztowaniom i procesom protestujących osób.

Problem zadłużenia mający ówcześnie miejsce w Stanach Zjednoczonych doprowadził do sytuacji w której coraz większa liczba chłopów wyprzedawała swoje ziemie po zaniżonych cenach. Gdy w roku 1786 rząd Massachusetts zebrał się na obradach, całkowicie pominięto na nim roszczenia i problemy chłopów. Ten fakt stał się punktem zapalnym i przyśpieszył wybuch powstania. Na dodatek większość przedsiębiorców u których zadłużeni byli chłopi, żądała spłaty długów w złocie i srebrze, których chłopi nie posiadali.

Obawiając się aresztowań, w pierwszej kolejności powstańcy zajęli miejscowe budynki sądów. Milicja częściowo sympatyzująca z rebeliantami pozostała bierna i nie podjęła żadnych działań. W roku 1786 siły rebeliantów liczyły już 700 ludzi pod dowództwem Daniela Shaysa. Powstańcy zebrali się w Springfield, a następnie zmusili członków trybunału w Massachusetts do rozpatrzenia własnych postulatów. W mieście na rebeliantów oczekiwały już siły liczące 900 żołnierzy. Rebelianci unikali jednak walki, pozyskując do swoich szeregów wielu mieszkańców miasta. W tej sytuacji trybunał z inicjatywy Samuela Adamsa uchwalił prawo (tzw. Rion Act), umożliwiające zamykanie w więzieniach osób bez wyroków sądowych.

Zimą 1786 r. doszło w końcu do otwartych walk pomiędzy siłami rządowymi a rebeliantami, przy czym siły rządowe wyraźnie górowały liczebnie nad powstańcami. Po wielu potyczkach dnia 2 lutego 1787 r. doszło do decydującej bitwy pod Petersham, w której rozbito siły powstańcze.

Powstanie miało wpływ na dalsze decyzje rządu stanu Massachusetts. Zrezygnowano z nakładania kolejnych bezpośrednich podatków, zredukowano koszty sądowe, a sprzęt rolniczy znajdujący się w rękach chłopów i wykorzystywany do pracy nie mógł być rekwirowany przez wierzycieli.

Zajmujący ówcześnie stanowisko ambasadora we Francji Thomas Jefferson, pozytywnie ocenił powstanie, pisząc w swoim liście do Jamesa Madisona: „niewielka rebelia od czasu do czasu jest dobrą rzeczą”.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Saul Cornell: A well-regulated militia. The founding fathers and the origin of gun control in America. University Press, Oxford 2006, ISBN 0-19-514786-3.
  • Robert A. Gross (Hsg.): In debt of Shays. The bicentennial of an agrarian rebellion. University Press, Charlottesville, Vir. 1993, ISBN 0-8139-1354-3.
  • Leonhard L. Richards: Shays' rebellion. The American Revolution's final battle. University Press, Philadelphia, Penn. 2002, ISBN 0-8122-3669-6.
  • David P. Szatmary: Shays' rebellion. The making of an agrarian insurrection. University Press, Amherst, Mass. 1980, ISBN 0-87023-295-9.

Belletristik

  • Edward Bellamy: The duke of Stockbridge. A romance of Shays' rebellion. Gay & Bird, London, London 1901.
  • George R. Rivers: Captain Shays. A populist of 1786. Little Brown & Co., Boston, Mass. 1897