James Madison

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
James Madison
Chester Harding - James Madison - Google Art Project.jpg
Portret Madisona, autorstwa Chestera Hardinga
Data i miejsce urodzenia 16 marca 1751
Port Conway (Wirginia)
Data i miejsce śmierci 28 czerwca 1836
Montpelier (Wirginia)
4. prezydent Stanów Zjednoczonych
Przynależność polityczna Partia Demokratyczno-Republikańska
Okres urzędowania od 4 marca 1809
do 4 marca 1817
Wiceprezydent George Clinton, Elbridge Gerry
Poprzednik Thomas Jefferson
Następca James Monroe
5. sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych
Okres urzędowania od 4 marca 1801
do 4 marca 1809
Poprzednik John Marshall
Następca Robert Smith
James Madison Signature.png

James Madison (ur. 16 marca 1751 w Port Conway (Wirginia), zm. 28 czerwca 1836 w Montpelier (Wirginia)) – amerykański polityk i prawnik; 4. prezydent USA (1809-1817), wcześniej członek Izby Reprezentantów (1789-1797) i 5. sekretarz stanu USA (1801-1809). Sygnatariusz Konstytucji Stanów Zjednoczonych.

Lata młodości[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 16 marca 1751 w Port Conway w stanie Wirginia w rodzinie farmerów-plantatorów[1]. Był najstarszym z dwanaściorga dzieci Jamesa Madisona seniora i jego żony Eleanor[1]. Jego pierwszą nauczycielką była matka, która nauczyła go czytać i pisać[1]. W dzieciństwie James dużo czasu spędzał z niewolnikami, toteż już wówczas został zagorzałym przeciwnikiem niewolnictwa[1]. W 1769 rozpoczął pobierać naukę u pastora Thomasa Martina, a dwa lata później wstąpił na College of New Jersey (obecnie Princeton University)[2]. W czasie studiów, które ukończył po trzech latach, duży wpływ wywarły na niego dzieła Locke’a i Monteskiusza[2]. Jeszcze w 1771, po otrzymaniu bakalariatu, planował zostać pastorem i postanowił kształcić się dalej, w kierunku hebrajskiego i etyki, lecz zmienił zdanie co do wyboru kariery, ze względu na zły stan zdrowia[2].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Kiedy rozpoczęła się wojna o niepodległość – jako niezdolny do służby (zły stan zdrowia) – skupił się na działalności politycznej[2]. W czerwcu 1776 roku był obecny na posiedzeniu Zgromadzenia Wirginii, na którym proklamowano Deklarację Praw Wirginii (dokument ten był zalążkiem przyszłej Karty Praw)[2]. W latach 1776-1777 był delegatem do legislatury stanu Wirginia, a 14 grudnia 1779 został wybrany na delegata do Kongresu Kontynentalnego[3]. Uczestniczył w nim od marca 1780 do grudnia 1783 i od 1786 do 1788[3]. W latach 1784-1786 był ponownie członkiem legislatury Wirginii[3].

Ojciec Konstytucji[edytuj | edytuj kod]

Scena podpisania Konstytucji USA

25 maja 1787 odbyła się w Filadelfii Konwencja Konstytucyjna, w której wziął udział Madison[3]. Podczas prac nad projektem konstytucji silne argumentował na rzecz silnego rządu federalnego i monteskiuszowskiego trójpodziału władzy, gdyż uważał że ludzie pełniący funkcje publiczne mogą łatwo nadużywać władzy[3]. Wraz z Alexandrem Hamiltonem był jednym z najaktywniejszych delegatów – wypowiadał się na 71, spośród 86 posiedzień[4]. Z tego też powodu, a także z powodu jego umiejętności mediacyjnych i skłonności do kompromisów, często nazywa się go „Ojcem Konstytucji Amerykańskiej[5].

Największe kontrowersje wzbudzały wówczas: sposób wyboru członków Kongresu, a także reprezentacja niewolników[4]. Ostatecznie zdecydowano się, by członkowie Izby Niższej (Izba Reprezentantów) byli wybierani na zasadzie proporcjonalności (stan bardziej zaludniony wybiera większą ilość kongresmanów), natomiast członkowie Izby Wyższej (Senat) mieli jednakową reprezentację stanową[4]. W przypadku niewolników zdecydowano, by 3/5 z nich uwzględniano w sprawach podatkowych i wyborczych[4]. Projekt Konstytucji został podpisany 17 września 1787 roku[5]. W celu rychłego ratyfikowania jej przez poszczególne stany, James Madison, wraz z Alexandrem Hamiltonem i Johnem Jayem opracował zbiór tekstów, który uznawany jest za pierwszy komentarz do konstytucji, zwany „Federalista[5].

Izba Reprezentantów USA[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu w życie Konstytucji, Madison został członkiem Izby Reprezentantów[6]. W tym okresie zaczęły się kształtować środowiska polityczne, które później przerodziły się w partie – Madison wraz z Jeffersonem, gromadzili wokół siebie ludzi, którzy później tworzyli Partię Demokratyczno-Republikańską[6]. Jako kongresman, Madison zgłosił 10 pierwszych poprawek do Konstytucji, ustawę celną, a także przyczynił się do wdrożenia Rezolucji Wirginii, które były odpowiedzią na ustawy antybuntownicze administracji Johna Adamsa[6]. W 1794 roku, gdy trwała wojna angielsko-francuska Madison zalecił stosowanie dyskryminacyjnych taryf celnych dla państw mniemających umów handlowych z USA[6]. Dzięki swoim działaniom, Madison zyskał uznanie nawet u George’a Washingtona, sympatyzującego z Federalistami, który zaproponował kongresmanowi stanowisko sekretarza stanu (jednak Madison odmówił)[7].

Sekretarz stanu[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1801 na prezydenta został zaprzysiężony Thomas Jefferson, 2 maja 1801 Madison został sekretarzem stanu USA[7]. Pomimo, że sprawy zagraniczne stanowiły istotny element polityki prezydenta, Madison nie odgrywał większej roli – ograniczał się do lojalnego wspierania Jeffersona[7]. Urząd ten sprawował do końca drugiej kadencji Jeffersona, tj. do 4 marca 1809[7].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Gabinet Jamesa Madisona (1809-1817)
Urząd Nazwisko Kadencja
Prezydent James Madison 1809-1817
Wiceprezydent George Clinton 1809-1812
Elbridge Gerry 1813-1814
Sekretarz stanu Robert Smith 1809-1811
James Monroe 1811-1814
1815-1817
Sekretarz skarbu Albert Gallatin 1809-1814
George W. Campbell 1814-1814
Alexander J. Dallas 1814-1816
William H. Crawford 1816-1817
Sekretarz wojny William Eustis 1809-1813
John Armstrong, Jr. 1813-1814
James Monroe 1814-1815
William H. Crawford 1815-1816
Prokurator generalny Caesar A. Rodney 1809-1811
William Pinkney 1811-1814
Richard Rush 1814-1817
Poczmistrz generalny Gideon Granger 1809-1814
Return J. Meigs, Jr. 1814-1817
Sekretarz Marynarki Wojennej Paul Hamilton 1809-1813
William Jones 1813-1814
Benjamin W. Crowninshield 1814-1817

Kiedy zbliżał się koniec drugiej kadencji Thomasa Jeffersona, James Madison wraz z urzędującym wiceprezydentem George’em Clintonem ubiegał się z ramienia Partii Demokratyczno-Republikańskiej o urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych[7]. Ich rywalami byli Charles Cotesworth Pinckney i Rufus King z Partii Federalistycznej[7]. Madison i Clinton odnieśli zdecydowane zwycięstwo, bowiem w głosowaniu Kolegium Elektorów uzyskali odpowiednia 122 i 113 głosów przeciwko 47 głosom na Pinckneya i Kinga[7]. James Madison objął urząd 4 marca 1809. Zaprzysiężenia – na 4. prezydenta Stanów Zjednoczonych – dokonał po raz trzeci prezes Sądu Najwyższego, John Marshall.

Jedną z pierwszych inicjatyw prezydenta było rozstrzygnięcie kwestii Banku Centralnego, którego ważność wygasała w 1811 roku[7]. Madison, który uważał Bank za niekonstytucyjny, odwołał się do Senatu – tam wynik głosowania był równy (17:17), zatem ostateczny głos należał do wiceprezydenta, jako przewodniczącego Senatu[8]. Clinton zagłosował przeciw i Bank przestał istnieć[8].

Kilka miesięcy wcześniej, 15 stycznia 1811, Kongres, na tajnym posiedzeniu, upoważnił prezydenta do zajęcia Florydy Wschodniej, w przypadku, gdyby inne państwo zagroziło przejęciem tego terytorium[8]. W celu przejęcia Florydy, Madison mianował generała George’a Mathewsa pełnomocnikiem ds. Florydy[9]. Ze względu na samowolne działanie został zwolniony, jednak w kwietniu i maju 1812 roku, Kongres podjął uchwałę o przyłączeniu części Florydy Zachodniej do Stanów Zjednoczonych[9]. Proklamację przyłączenia nowego stanu podpisał prezydent dopiero 27 października 1819[8]. W tym samym czasie, napięta sytuacja panowała w stanie Indiana, gdzie gubernator William Henry Harrison obawiał się ataków Indian, zjednoczonych pod wodzą Tecumseha[9]. 7 listopada Harrisom zaatakował plemię Szaunisów i odniósł zwycięstwo w bitwie pod Tippecanoe[9].

W wyborach prezydenckich w 1812 Madison ponownie kandydował na najwyższy urząd[10]. Jego kontrkandydatem był DeWitt Clinton[10]. W głosowaniu Kolegium Elektorów uzyskał 128 głosów, wobec 89 głosów Clintona[10]. Wiceprezydentem w drugim gabinecie Madisona został Elbridge Gerry[10]. Wybory odbywały się w czasie wojny, podczas której nastroje społeczne zwłaszcza w regionie Nowej Anglii były tak antywojenne, że groziły nawet secesją[10]. Z tego też powodu, Madison otrzymał w głosowaniu powszechnym znacznie mniejsze poparcie niż w pierwszych wyborach[10].

Po zakończeniu wojny, z Anglią, zniknął problem konfliktów z Indianami, którzy byli sojusznikami wojsk brytyjskich[11]. Po śmierci Tecumseha w 1813, Andrew Jackson pokonał wojska indiańskie w bitwie nad Horseshoe Bend, 27 marca 1814[11]. 8 września 1815 obie strony podpisały układ ze Spring Wells[12].

Wojna z Anglią bardzo osłabiła flotę amerykańską, co spotkało się z reakcją państw północnej Afryki[13]. Algieria zaczęła wykorzystywać swoją przewagę by zyskać większe wpływy w basenie Morza Śródziemnego, przez co 23 lutego 1815, Kongres USA upoważnił prezydenta do podjęcia stosownych działań[13]. Madison wysłał dwie 2 eskadry statków z nowym konsulem państw północnoafrykańskich na pokładzie[13]. W następnym roku prezydent przesłał także list do deja Algierii, zawierający groźbę wznowienia działań wojennych, w przypadku braku akceptacji układu handlowego z USA[14]. Negocjacje zakończyły się korzystnie dla Amerykanów 22 grudnia 1816, jednak Senat przegłosował stosowne uchwały dopiero sześć lat później[14].

Wojna z Wielką Brytanią[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Wojna brytyjsko-amerykańska.

Tuż przed objęciem fotela prezydenckiego przez Madisona, Thomas Jefferson zniósł embargo na Wielką Brytanię i Francję, nałożone ze względu na dyskryminowanie statków amerykańskich przez te kraje[9]. Kiedy prezydentem został Madison, częściowo przywrócił handel morski i dał mocarstwom europejskim czas do 3 marca 1811 by zaprzestały swych działań wobec floty USA[9]. Ponieważ Francja i Anglia nie wypełniły tego żądania, 4 listopada 1811 Madison zwołał nadzwyczajną sesję Kongresu, mającą ustalić dalsze działania w polityce zagranicznej[15]. 4 czerwca 1812 Izba Reprezentantów, głosując w stosunku 79:49, wypowiedziała wojnę Anglii[15]. Dwa tygodnie później, 17 czerwca podobne głosowanie odbyło się w Senacie, który także opowiedział się za wojną (17:13)[16]. Federaliści oskarżali wówczas prezydenta o faworyzowanie Francji, jednak Madison nie chciał wypowiadać wojny drugiemu państwu, zwłaszcza że nastroje w społeczeństwie amerykańskim bardziej sprzyjały wojnie z Anglią niż z Francją, która była uważana za sojusznika z czasów wojny o niepodległość[16].

W pierwszej fazie wojny, Wielka Brytania zablokowała wybrzeże Stanów Zjednoczonych, z wyjątkiem Nowej Anglii, natomiast wojska amerykańskie usiłowały wyprzeć niezorganizowanych Anglików z terytorium Kanady, jednak co zakończyło się niepowodzeniem[17].

W drugiej fazie wojny, w 1814 roku, zbliżał się koniec wojen napoleońskich, zatem Brytyjczycy mogli przerzucić więcej swoich żołnierzy do USA[18]. Wojska wylądowały w zatoce Chesapeake, a 24 sierpnia 1814 spaliły Biały Dom i Kapitol[18]. Amerykanie odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Baltimore, po której Francis Scott Key ułożył pieśń The Star Spangled Banner, która od 1931 jest hymnem Stanów Zjednoczonych[18]. Dwoma innymi sukcesami wojsk amerykańskich były bitwa pod Plattsburghiem oraz bitwa pod Nowym Orleanem (8 stycznia 1815), gdzie zdecydowane zwycięstwo odniósł generał Andrew Jackson[18].

Już wiosną 1813, dzięki działaniom mediacyjnym cara Rosji Aleksandra I, rozpoczęły się rozmowy pokojowe[19]. Rozmowy zakończyły się fiaskiem, ale 30 grudnia 1813 Madison zgodził się na rozmowy dwustronne z lordem Castlereaghem[19]. Po wielomiesięcznych negocjacjach, 24 grudnia 1814 podpisany został traktat gandawski[19]. Senat ratyfikował układ 16 lutego 1815, a dwa dni później wszedł on w życie[11].

Nominacje do Sądu Najwyższego[edytuj | edytuj kod]

James Madison nominował dwóch sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych:

Stany przyłączone do USA[edytuj | edytuj kod]

Emerytura[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu drugiej kadencji Madison osiadł w Montpelier gdzie zajął się lekturą książek ze swojej pokaźnej biblioteki, a także podejmowaniem gości[20]. W latach 1826-1829 pełnił funkcję rektora University of Virginia, a następnie został delegatem do Zgromadzenia Konstytucyjnego Wirginii[21]. W tym czasie, podobnie jak jego poprzednik, nadal walczył o zniesienie niewolnictwa[21].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec życia miał trudności z przełykaniem pokarmu i był osłabiony[21]. Zmarł 28 czerwca 1836 w rodzinnej posiadłości Montpelier w Orange, jako ostatni z sygnatariuszy Konstytucji USA[21].

Życie prywatne i poglądy[edytuj | edytuj kod]

15 września 1794 James Madison poślubił 26-letnią wdowę, Dorothy Paye Todd[14]. Pierwsza Para była bezdzietna, jednak Dolley Madison wychowywała jedno dziecko ze swojego pierwszego małżeństwa[20]. Podczas kadencji Thomasa Jeffersona, który był wdowcem, pani Madison pełniła funkcję Pierwszej Damy przez 8 lat[20]. Gdy najwyższy urząd objął jej mąż, pozostała Pierwszą Damą przez następne dwie kadencje, tym razem już jako żona prezydenta[20].

Madison był wychowany w duchu anglikanizmu i przynależał do amerykańskiego Kościoła Episkopalnego[22]. W czasie prezydentury uczęszczał na nabożeństwa do Kościoła św. Jana przy placu Lafayette'a, jednak częśc historyków klasyfikuje go jako deistę[22].

Podobnie jak Thomas Jefferson, James Madison był zdecydowanym abolicjonistą[21].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 101.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 102.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 103.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 104.
  5. 5,0 5,1 5,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 105.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 108.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 7,5 7,6 7,7 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 109.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 110.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 9,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 111.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 116.
  11. 11,0 11,1 11,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 118.
  12. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 119.
  13. 13,0 13,1 13,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 120.
  14. 14,0 14,1 14,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 121.
  15. 15,0 15,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 112.
  16. 16,0 16,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 113.
  17. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 114.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 115.
  19. 19,0 19,1 19,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 117.
  20. 20,0 20,1 20,2 20,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 122.
  21. 21,0 21,1 21,2 21,3 21,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 123.
  22. 22,0 22,1 The religion of James Madison (ang.). Religion Statistics; Geography Church Statistics. [dostęp 2015-03-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]