James Madison

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
James Madison
James Madison.jpg

James Madison Signature.png

Data urodzenia 16 marca 1751
Data śmierci 28 czerwca 1836
4. Prezydent Stanów Zjednoczonych
Przynależność polityczna Partia Demokratyczno-Republikańska
Okres urzędowania od 4 marca 1809
do 4 marca 1817
Poprzednik Thomas Jefferson
Następca James Monroe
5. Sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych
Okres urzędowania od 2 maja 1801
do 3 maja 1809
Poprzednik John Marshall
Następca Robert Smith
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

James Madison (ur. 16 marca 1751 w Wirginii, zm. 28 czerwca 1836 w Wirginii) – amerykański polityk i prawnik; 4. prezydent USA (1809-1817), wcześniej członek Izby Reprezentantów (1789-1797) i 5. sekretarz stanu USA (1801-1809). Sygnatariusz Konstytucji Stanów Zjednoczonych.

Lata młodości[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 16 marca 1751 w Port Conway w stanie Wirginia w rodzinie farmerów-plantatorów. Był najstarszym z dwanaściorga dzieci Jamesa Madisona, seniora (27 marca 172327 lutego 1801) i jego żony Eleanor Rose „Nellie” Conway (9 stycznia 173111 lutego 1829). Wykształcenie podstawowe otrzymał w domu. Jako dziecko dużo czasu spędzał na zabawach z dziećmi niewolników, a jako dorosły występował przeciwko niewolnictwu. W dzieciństwie słuchał także opowieści o brutalności Indian i do końca życia pozostał do nich uprzedzony.

W wieku 11 lat został wysłany do szkół, a jako 18-latek rozpoczął studia w College of New Jersey (obecnie pod nazwą Uniwersytetu Princeton). W trakcie studiów pisywał wiersze mające posmak pornografii dla American Whig Society. Dużo czasu spędzał na nauce, często śpiąc jedynie po 3 godziny dziennie. Ciężka praca przyniosła rezultaty i już po trzech latach (1771) ukończył czteroletnie studia. Zamierzał zostać pastorem, jednak z powodu złego stanu zdrowia, przerwał studia podyplomowe i powrócił do rodzinnej posiadłości Montpelier.

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Kiedy rozpoczęła się wojna o niepodległość – jako niezdolny do służby (zły stan zdrowia i nieodpowiednie warunki fizyczne) – skupił się na działalności politycznej. Od maja 1776 do 1779 był delegatem do Zgromadzenia Wirginii w Williamsburgu, które opowiedziało się za niepodległością i powołało rząd stanowy. Opracował wraz z Thomasem Jeffersonem projekt stanowej ustawy gwarantującej swobody religijne (Virginia Statute for Religious Freedom).

Następnie był delegatem do Kongresu Kontynentalnego. Jako delegat uskarżał się na brak pieniędzy, co zmuszało go do zaciągania pożyczek u żydowskich bankierów. W 1782 narzekał, że stan Wirginia nie zwraca mu kosztów związanych z pełnieniem urzędu delegata. W tym samym roku w liście do Edmunda Randolpha dziękował mu za wsparcie finansowe oraz przyznał, że utrzymuje się tylko dzięki pożyczkom od Hayma Solomona, żydowskiego bankiera, prawdopodobnie pochodzącego z Polski.

Ojciec Konstytucji[edytuj | edytuj kod]

Scena podpisania Konstytucji USA

W 1787 był delegatem Wirginii do Zgromadzenia Konstytucyjnego. Madison odegrał czołową rolę w pracach nad tworzeniem Konstytucji Stanów Zjednoczonych. W trakcie 86 dni trwania Zgromadzenia zabierał głos w 71 dniach. Choć nie był dobrym mówcą i oratorem, potrafił argumentować i uzasadniać swój punkt widzenia. Pokazał się jako zręczny mediator, znajdując kompromisowe rozwiązania zadowalające sprzeczne interesy różnych stanów. Z tego też powodu często nazywa się go „ojcem konstytucji amerykańskiej”.

Madison opracował własny system stenografowania. W trakcie posiedzeń Zgromadzenia Konstytucyjnego robił notatki, a następnie – w nocy – nadawał im formę tekstu. Dzięki jego zapiskom, znany jest dokładnie przebieg prac nad treścią konstytucji – były to bowiem jedyne zapiski z tych obrad. Po śmierci Madisona, jego żona Dolley sprzedała te notatki rządowi federalnemu za 25 tys. dolarów, dzięki czemu przez kilka lat zapewniła sobie utrzymanie.

Izba Reprezentantów USA[edytuj | edytuj kod]

Po wejściu w życie Konstytucji USA został członkiem Izby Reprezentantów. W latach 1789-1793 reprezentował 5. okręg wyborczy, a po zmianie granic reprezentował 15. okręg (1793-1797).

Sekretarz stanu[edytuj | edytuj kod]

Kiedy w 1801 na prezydenta został zaprzysiężony Thomas Jefferson, 2 maja 1801 Madison został sekretarzem stanu USA. Urząd ten sprawował do końca drugiej kadencji Jeffersona, tj. do 4 marca 1809.

Prezydent Stanów Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

Gabinet Jamesa Madisona (1809-1817)
Urząd Nazwisko Kadencja
Prezydent James Madison 1809-1817
Wiceprezydent George Clinton 1809-1812
Elbridge Gerry 1813-1814
Sekretarz stanu Robert Smith 1809-1811
James Monroe 1811-1814
1815-1817
Sekretarz skarbu Albert Gallatin 1809-1814
George W. Campbell 1814-1814
Alexander J. Dallas 1814-1816
William H. Crawford 1816-1817
Sekretarz wojny William Eustis 1809-1813
John Armstrong, Jr. 1813-1814
James Monroe 1814-1815
William H. Crawford 1815-1816
Prokurator generalny Caesar A. Rodney 1809-1811
William Pinkney 1811-1814
Richard Rush 1814-1817
Poczmistrz generalny Gideon Granger 1809-1814
Return J. Meigs, Jr. 1814-1817
Sekretarz Marynarki Wojennej Paul Hamilton 1809-1813
William Jones 1813-1814
Benjamin W. Crowninshield 1814-1817

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Kiedy zbliżał się koniec drugiej kadencji Thomasa Jeffersona, James Madison wraz z urzędującym wiceprezydentem George’em Clintonem i Jamesem Monroe’m ubiegał się z ramienia Partii Demokratyczno-Republikańskiej o urząd prezydenta Stanów Zjednoczonych. Ich rywalem był Charles Cotesworth Pinckney z Partii Federalistycznej.

W trakcie kampanii gazeta „Albany Register” opublikowała sensacyjną informację, że Jefferson i Madison są naturalizowanymi obywatelami Francji. Obywatelstwo zostało im nadane przez skomunizowane Zgromadzenie Rewolucyjne w 1793. Gazeta twierdziła, że Jefferson i Madison mogą zostać wezwani przez Francję do złożenia przysięgi wierności.

Ten nieczysty chwyt nie przeszkodził Madisonowi, wspieranemu przez ustępującego prezydenta, w zwycięstwie. Madison otrzymał 64,7% głosów w głosowaniu powszechnym (122 w Kolegium Elektorów), Pinckney otrzymał jedynie 47 głosów, a Monroe 6. Co ciekawe, 3 Elektorów głosujących za Monroe w głosowaniu na wiceprezydenta, oddało głos na Madisona. Na wiceprezydenta w gabinecie Madisona został wybrany dotychczasowy wiceprezydent, George Clinton (113 głosów w Kolegium).

James Madison objął urząd 4 marca 1809. Zaprzysiężenia – na 4. prezydenta Stanów Zjednoczonych – dokonał po raz trzeci prezes Sądu Najwyższego, John Marshall.

20 kwietnia 1812 po 7 latach urzędowania zmarł wiceprezydent George Clinton. Był to pierwszym przypadek, aby wiceprezydent zmarł w trakcie sprawowania urzędu. Przez kolejne 11 miesięcy urząd pozostał nieobsadzony.

Madison był jedynym kandydatem Partii Demokratyczno-Republikańskiej w wyborach prezydenckich z 1812. W głosowaniu powszechnym zdobył 50,4% głosów, lecz w Kolegium Elektorów zdobył zdecydowaną przewagę: zdobył bowiem aż 128 głosów. DeWitt Clinton z Partii Federalistycznej zdobył tylko 89 głosów elektorskich. Na wiceprezydenta został wybrany Elbridge Gerry, który otrzymał 131 głosów. Na drugą kadencję został zaprzysiężony 4 marca 1813, a przysięgę odebrał ponownie John Marshall.

Po półtora roku (23 listopada 1814) zmarł Gerry i przez kolejne dwa i pół roku urząd wiceprezydenta ponownie pozostał nieobsadzony. Madison pozostaje jedynym prezydentem, za którego prezydentury zmarło dwóch urzędujących wiceprezydentów.

Wojna z Wielką Brytanią[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Wojna brytyjsko-amerykańska.

Prezydenturę objął w czasie kryzysu gospodarczego spowodowanego nałożeniem przez USA embargo na handel z Wielką Brytanią i Francją. Starał się, wbrew naciskom „jastrzębi”, o niezadrażnianie stosunków z europejskimi potęgami. Zmienił jednak zdanie, gdy Brytyjczycy zajęli amerykański statek handlowy i uwięzili jego załogę. 1 czerwca 1812 r. Madison poprosił Kongres o wypowiedzenie wojny Wielkiej Brytanii.

19 sierpnia 1814 Brytyjczycy wylądowali w miejscowości Benedict w stanie Maryland i rozpoczęli 60-kilometrowy marsz do stolicy. Kiedy amerykańska obrona nie potrafiła zatrzymać wroga, 25 sierpnia prezydent Madison przejął dowództwo baterii, stacjonującej w Maryland, ale i to nie powstrzymało wojsk brytyjskich w drodze do Waszyngtonu. James Madison był tym samym pierwszym prezydentem, który w trakcie pełnienia urzędu bezpośrednio dowodził armią na polu bitwy.

Tymczasem, 24 sierpnia, Brytyjczycy wkroczyli do stolicy. Wszyscy politycy i urzędnicy opuścili miasto, a Kapitol i Biały Dom zostały spalone. Kiedy wojska brytyjskie plądrowały rezydencję prezydenta, znaleźli zapasy żywności i wina. Podczas uczty wznosili toasty za zdrowie prezydenta, „który okazał się tak fajnym facetem, że przygotował nawet dla nich kapitalną kolację”. Naoczni świadkowie twierdzili, że Biały Dom płonął jak pochodnia i tylko dzięki ulewnemu deszczowi nie został spalony doszczętnie. Przy odbudowie rezydencji użyto białego piaskowca z Wirginii, stąd też siedzibę prezydentów określa się mianem Białego Domu (The White House). Żołnierze brytyjscy – w obawie przed zasadzką – opuścili Waszyngton.

Stany Zjednoczone nie były przygotowane do walki. Jednak kilka znaczących zwycięstw wojsk amerykańskich, wśród których najbardziej znanym była wiktoria gen. Andrew Jacksona pod Nowym Orleanem, przekonała społeczeństwo, że wojna nie była przegrana. Jednym z jej skutków był rozpad partii federalistów, którzy tak bardzo byli wojnie przeciwni, że mówili nawet o secesji.

Nominacje do Sądu Najwyższego[edytuj | edytuj kod]

James Madison nominował dwóch sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych:

Stany przyłączone do USA[edytuj | edytuj kod]

Emerytura[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu drugiej kadencji Madison osiadł w Montpelier w Wirginii, oddając się czytaniu książek i rozmowom z gośćmi, którzy licznie odwiedzali posiadłość byłego prezydenta.

James Madison najchętniej czytał traktaty na temat władzy, książki historyczne oraz dotyczące wynalazków i odkryć. Kiedy Jefferson był ambasadorem we Francji, Madison prosił go od czasu do czasu o zakup „rzadkich i cennych książek”. W liście z 27 kwietnia 1785 pisał do swojego przyjaciela: „Otrzymałem dwie książki na temat magnetyzmu zwierzęcego i ostatniej ekspedycji aeronautycznej, wraz zapałkami fosforowymi. Były to dla mnie wspaniałe i ciekawe dary”. Madison miał pokaźną bibliotekę, którą zapisał w darze Uniwersytetowi Wirginia, której był rektorem od 1826. Książki te, niestety, uległy zniszczeniu w pożarze uczelni w 1895.

Kiedy 4 lipca 1826 zmarli John Adams i Thomas Jefferson, Madison został najstarszym z żyjących prezydentów amerykańskich.

W 1829 został wybrany na delegata do Zgromadzenia Konstytucyjnego Wirginii.

Pod koniec życia stawał się coraz słabszy fizycznie (dokuczał mu głównie reumatyzm). Jego finanse także zmniejszały się. Kiedy żona Madisona – poza wiedzą prezydenta – dała swojemu synowi-hazardziście 40 tys. dolarów, nadszarpnęło to ich budżetem. Kiedy Madison zwrócił się do Banku Stanów Zjednoczonych o pożyczkę – spotkał się z odmową. Z pomocą przybył prezydent Andrew Jackson, który zakupił za 30 tys. część rękopisów Madisona z obrad Zgromadzenia Konstytucyjnego.

Zmarł 28 czerwca 1836 w rodzinnej posiadłości Montpelier w Orange w stanie Wirginia, jako ostatni z sygnatariuszy Konstytucji USA. Przeżył 85 lat i 104 dni.

James Madison zmarł jako ostatni z sygnatariuszy Konstytucji USA, członków Kongresu Kontynentalnego oraz sygnatariuszy Zgromadzenia Konstytucyjnego Wirginii z 1776. O swym dokonaniu żartował: „Przeżyłem tylu współczesnych, że muszę uważać, aby nie pomyśleć, iż mogę przeżyć samego siebie”.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

James Madison był niezwykle ostrożny w kontaktach z kobietami. Jego biografowie twierdzą, że pierwszy raz zakochał się mając aż 32 lata. Jego wybranką była o połowę lat młodsza Catherine Floyd, córka generała Williama Floyda, sygnatariusza Deklaracji Niepodległości i delegata do Kongresu Kontynentalnego (1774-1783). Doszło nawet do zaręczyn, jednak młoda panna Floyd, poznawszy młodego i biednego pastora, zerwała je. Powiadomiony o zerwaniu listownie, Madison przeżył ogromne rozczarowane i pozostał bardziej nieufny w stosunku do kobiet.

W 1794 Madison, wówczas członek Izby Reprezentantów, poprosił swojego przyjaciela (przyszłego Wiceprezydenta) Aarona Burra, by ten zaaranżował spotkanie z panią Dorothy Dandridge Payne Todd, 26-letnią wdową po Johnie Todd. Po 6-miesięcznej znajomości para pobrała się 15 września 1794 w kościele episkopalnym w Harwood w Wirginii w domu siostry panny młodej. James Madison miał wówczas 43 lata, a jego żona Dolley (jak była powszechnie nazywaną) była o 17 lat młodsza.

Państwo Madison nie mieli własnych dzieci; wychowywali wspólnie jednego syna pani Madison z poprzedniego małżeństwa.

Dolley Madison – rok po śmierci męża – przeniosła się do Waszyngtonu, gdzie zmarła 13 lat po śmierci prezydenta.

Antyklerykalizm[edytuj | edytuj kod]

James Madison miał zdecydowanie antyklerykalne poglądy:

„Od niemal piętnastu stuleci możemy obserwować chrześcijaństwo w roli oficjalnej religii. I jakie są tego owoce? Wszędzie z grubsza i z niewielką jeno przesadą to tylko arogancja i indolencja kleru, ignorancja i służalczość laikatu, u jednych i drugich zaś zabobony, bigoteria i skłonność do prześladowań.”[1]

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Wizerunek twarzy Jamesa Madisona znajduje się na banknocie 5000-dolarowym. Banknot ten aktualnie nie występuje w powszechnym obiegu, gdyż od wielu lat nie był dodrukowywany.

Przypisy

  1. Źródło: Richard Dawkins Bóg urojony, Wydawnictwo CiS, Warszawa 2007, str 73.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pastusiak L., Wojna pana Madisona, w: Anegdoty prezydenckie, Warszawa 1991.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]