Referendarz sądowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Referendarz sądowy – stanowisko w sądach powszechnych i administracyjnych w Polsce; sądowy organ jurysdykcyjny posiadający w zakresie powierzonych czynności kompetencje sądu, wykonujący zadania z zakresu ochrony prawnej niebędącej wymiarem sprawiedliwości.

Pozycja ustrojowa[edytuj | edytuj kod]

Powszechnie przyjmuje się, że instytucja referendarza sądowego jest wzorowana na podobnej instytucji funkcjonującej w Niemczech i Austrii: Rechtspfleger. We Francji natomiast wyższy urzędnik sądowy nazywa się Greffier.

Referendarz posiada atrybut przypisany organom władzy sądowniczej, to jest niezależność w zakresie wydawania orzeczeń[1]. Jest to cecha nawiązująca bezpośrednio do niezawisłości sędziowskiej. Referendarza nie obowiązują jednak zakazy wykonywania niektórych rodzajów działalności i pełnienia pewnych funkcji, np. prowadzenia działalności gospodarczej, członkostwa w partii politycznej, zasiadania w radach nadzorczych spółek, sprawowania mandatu radnego, pod warunkiem że nie koliduje to z powierzonymi obowiązkami i nie podważa zaufania do sądu.

Kompetencje[edytuj | edytuj kod]

Referendarz sądowy jako organ procesowy został wyposażony w kompetencje w postępowaniu cywilnym i administracyjnosądowym w wypadkach wskazanych w ustawie. Wprowadzenie tej nowej instytucji odpowiada doświadczeniom państw zachodnioeuropejskich, a także rekomendacji nr R(86)12[2] Komitetu Ministrów Rady Europy w sprawie środków przeciwdziałania nadmiernemu obciążeniu sądów i jego zmniejszania, przyjętej w dniu 16 września 1986 na 399 posiedzeniu zastępców ministrów.

W praktyce w postępowaniu cywilnym referendarz:

  • prowadzi postępowanie wieczystoksięgowe
  • rozpoznaje wnioski o wpis do rejestru zastawów i do Krajowego Rejestru Sądowego. W postępowaniu rejestrowym referendarz nie może prowadzić rozprawy (art. 5091 Kodeksu postępowania cywilnego)
  • rozpoznaje wnioski o zwolnienie od kosztów sądowych[3] oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego
  • wydaje nakazy zapłaty w postępowaniu upominawczym (art. 3531 § 2 kpc) oraz wykonuje wszystkie czynności w elektronicznym postępowaniu upominawczym
  • nadaje klauzulę wykonalności niektórym tytułom egzekucyjnym (art. 781 § 11 kpc)
  • wykonuje niektóre czynności w sprawach z zakresu prawa spadkowego, z wyłączeniem prowadzenia rozprawy, zabezpieczenia spadku oraz przesłuchania świadków testamentu ustnego (art. 5091 § 3 kpc).

Sąd Najwyższy w uchwale o sygnaturze akt III CZP 108/05[4] podjętej dla rozstrzygnięcia wątpliwości dotyczącej możliwości udzielenia zabezpieczenia przez referendarza w postępowaniu upominawczym stwierdził, że w postępowaniu tym referendarz nie jest uprawniony do rozpoznania wniosku o udzielenie zabezpieczenia, co oznacza, że wniosek taki musi rozpoznać sędzia pomimo tego, że sprawę w pierwszej instancji rozstrzyga referendarz sądowy.

W postępowaniu administracyjnosądowym referendarz sądowy prowadzi mediację i orzeka w zakresie prawa pomocy (zwolnienie od kosztów i przyznanie pełnomocnika z urzędu).

Nabór na stanowisko[edytuj | edytuj kod]

Referendarzem w sądzie rejonowym lub okręgowym może zostać mianowana osoba, która: posiada polskie obywatelstwo i nie ma ograniczeń praw cywilnych i obywatelskich, ukończyła wyższe studia prawnicze, jest nieskazitelnego charakteru, ukończyła 24 lata (lub 35 lat), a także odbyła aplikację referendarską i złożyła egzamin referendarski albo odbyła aplikację ogólną lub aplikację sądową, prokuratorską, notarialną, adwokacką lub radcowską i złożyła odpowiedni egzamin, albo złożyła egzamin referendarski. Referendarza sądowego mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy prezes właściwego sądu apelacyjnego[5].

Po 10 latach pracy referendarz sądowy może być mianowany przez prezesa sądu apelacyjnego na stanowisko starszego referendarza sądowego, jeżeli w tym okresie uzyskiwał wyłącznie pozytywne okresowe oceny oraz nie był karany dyscyplinarnie[6].

Referendarzem w sądzie administracyjnym może być osoba, która spełnia 4 warunki: posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw, ukończyła studia prawnicze, ma nieskazitelny charakter oraz przez minimum 3 lata pracował na stanowisku związanym z tworzeniem lub stosowaniem prawa administracyjnego[7].

Awans na starszego referendarza w sądzie administracyjnym jest uwarunkowany identycznie jak w sądzie powszechnym.

Wynagrodzenie[edytuj | edytuj kod]

Wynagrodzenie zasadnicze referendarza sądowego w celu zagwarantowania mu niezależności w zakresie wykonywania czynności orzeczniczych jest ustawowo zaindeksowane do wynagrodzenia sędziego sądu rejonowego i wynosi 75% wynagrodzenia zasadniczego w stawce pierwszej sędziego sądu rejonowego, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego, a po dalszych siedmiu latach pracy – do wysokości 75% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Wynagrodzenie zasadnicze starszego referendarza sądowego wynosi 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce drugiej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego. Po siedmiu latach pracy na stanowisku starszego referendarza sądowego wynagrodzenie zasadnicze podwyższa się do wysokości 85% wynagrodzenia zasadniczego sędziego sądu rejonowego w stawce trzeciej, powiększonego o należną składkę z tytułu ubezpieczenia społecznego[8].

Kontrola orzecznictwa referendarza sądowego[edytuj | edytuj kod]

Na orzeczenie referendarza sądowego co do istoty sprawy, orzeczenia kończące postępowanie, a także orzeczenia, o których mowa w art. 394 § 1 pkt 1–11 kpc, przysługuje skarga do sądu rejonowego. Po zmianach z marca 2006 r., w razie wniesienia skargi wpis w księdze wieczystej nie traci mocy. Rozpoznając sprawę, sąd zmienia zaskarżony wpis przez jego wykreślenie i dokonanie nowego wpisu lub wydaje postanowienie, którym zaskarżony wpis utrzymuje w mocy albo uchyla go w całości lub w części i w tym zakresie wniosek oddala bądź odrzuca, względnie postępowanie umarza (art. 518 z ind. 1 par. 3 kpc). Po wniesieniu skargi sprawę rozpoznaje właściwy miejscowo sąd rejonowy, działając jako sąd pierwszej instancji.

Art. 398(23) Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że wniesienie skargi na postanowienie referendarza w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu wstrzymuje jego wykonalność. Rozpoznając skargę, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymuje w mocy albo je zmienia, orzekając jako sąd drugiej instancji i stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W dniu 1 grudnia 2008 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze akt P 54/07 orzekł, że przepis ten jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z jej art. 176 ust. 1. Trybunał potwierdził tym samym kompetencje referendarza sądowego do orzekania w pierwszej instancji w przedmiocie kosztów sądowych lub kosztów procesu i oddalił zarzut naruszenia zasady równości wobec prawa i zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego.

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • A. Arkuszewska, Referendarz sądowy w postępowaniu cywilnym, Lex 2011
  • Ł. Korózs, M. Sztorc, Referendarz sądowy, przepisy i objaśnienia, Warszawa-Zielona Góra, 1998
  • W. Maciejko, M. Rojewski, P. Zaborniak, Zarys metodyki pracy referendarza sądowego, Warszawa 2009
  • M. Rękawek-Pachwicewicz, Status prawny referendarza sądowego w Polsce i wybranych państwach Unii Europejskiej [w:] Wymiar sprawiedliwości Unii Europejskiej, pod red. M. Perkowskiego, Warszawa 2003
  • M. Rojewski, Referendarze sądowi. Asystenci sędziów. Urzędnicy sądowi. Komentarz, Warszawa 2007

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Art. 151. § 1. ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych brzmi: "W zakresie wykonywanych obowiązków referendarz jest niezależny co do treści wydawanych orzeczeń i zarządzeń określonych w ustawach." Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070
  2. tekst dokumentu w serwisie Rady Europy
  3. zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2011 roku sygn. akt P 38/08.
  4. uchwała z dnia 8 grudnia 2005 r., III CZP 108/05
  5. Art. 149-150 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070
  6. Art. 150. § 1. ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070
  7. Art. 27. ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269
  8. Art. 151b. ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1070
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.