Skala durowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Skala durowa (z łac. durus znaczy twardy), zwana też majorową (z łac. maior – większy, odnosi się do tercji wielkiej zawartej między I a III stopniem skali) to siedmiostopniowa skala z charakterystycznym półtonem między stopniami III i IV oraz VII i VIII (stanowiącym powtórzenie I stopnia o oktawę wyżej). Uznaje się, że skala durowa i utwory na niej oparte mają radosne brzmienie. Tożsama co do sposobu organizacji materiału dźwiękowego jest skala hypolidyjska kościelna.

Odmiany skal majorowych[edytuj | edytuj kod]

Skala majorowa naturalna[edytuj | edytuj kod]

Skala majorowa naturalna (dur naturalny) to taka skala majorowa, w której sekundy małe zawarte są tylko pomiędzy stopniami III-IV i VII-VIII. Pomiędzy pozostałymi stopniami skali występują sekundy wielkie. Zbudowana jest z dwóch tetrachordów doryckich.

Posłuchaj skali majorowej naturalnej:
wstępującej i
zstępującej i
C dur naturalny.

Skala majorowa harmoniczna[edytuj | edytuj kod]

Skala majorowa harmoniczna (major harmoniczny, dur harmoniczny) to taka skala majorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami III-IV, V-VI (dzięki obniżeniu stopnia VI) i VII-VIII. Pomiędzy stopniami VI-VII występuje interwał sekundy zwiększonej, a między pozostałymi stopniami sekundy wielkie. Podsumowując, jest to skala majorowa naturalna z obniżonym VI stopniem.

Posłuchaj skali majorowej harmonicznej:
wstępującej i
zstępującej i
C dur naturalny.

Skala majorowa miękka[edytuj | edytuj kod]

Skala majorowa miękka (dur-moll) to taka skala majorowa, w której sekunda mała zawarta jest pomiędzy stopniami III i IV oraz V i VI. Pomiędzy pozostałymi stopniami występują sekundy wielkie. Upraszczając, jest to skala majorowa naturalna z obniżonymi stopniami VI i VII. Obniżenie VII stopnia powoduje, że ta odmiana nie brzmi już tak durowo jak wyżej wymienione (stąd też alternatywna nazwa dur-moll).

Posłuchaj skali majorowej miękkiej:
wstępującej i
zstępującej i
C dur naturalny.

Skala chromatyczna majorowa[edytuj | edytuj kod]

Skala chromatyczna majorowa to skala dwunastostopniowa oparta na skali majorowej naturalnej. Powstaje ona przez dodanie między sekundy wielkie dodatkowego dźwięku. W efekcie taka skala jest zbudowana z samych półtonów (sekund małych lub prym zwiększonych). Ze względu na notację skal chromatycznych majorowych rozróżnia się jej dwa rodzaje: regularną i nieregularną. Należy zwrócić uwagę na fakt, że w obrębie każdego z wymienionych typów, w zależności od kierunku skali występuje inny układ interwałów.

Przyjęto jako zasadę stosowanie zmian chromatycznych w utworach według jednego z poniższych schematów.

r
e
g
u
l
a
r
n
y
C dur chromatyczny regularny, wstępujący.

Skala regularna w kierunku wznoszącym: podwyższanie I, II, IV, V i VI stopnia w danej tonacji.

C-dur: c¹, cis¹, d¹, dis¹, e¹, f¹, fis¹, g¹, gis¹, a¹, ais¹, h¹, c2

C dur chromatyczny regularny, zstępujący.

Skala regularna w kierunku opadającym: obniżenie stopni: VII, VI, V, III i II w danej tonacji.

C-dur: c2, h¹, , a¹, as¹, g¹, ges¹, f¹, e¹, es¹, d¹, des¹, c¹

n
i
e
r
e
g
u
l
a
r
n
y
C dur chromatyczny nieregularny, wstępujący.

Skala nieregularna w kierunku wznoszącym: podwyższanie I, II, IV, V i obniżenie VII stopnia w danej tonacji.

C-dur: c¹, cis¹, d¹, dis¹, e¹, f¹, fis¹, g¹, gis¹, a¹, , h¹, c2

C dur chromatyczny nieregularny, zstępujący.

Skala nieregularna w kierunku opadającym: obniżenie VII, VI, III i II oraz podwyższenie IV stopnia w danej tonacji.

C-dur: c2, h¹, , a¹, as¹, g, fis¹, f¹, e¹, es¹, d¹, des¹, c¹

Określanie tonacji durowych[edytuj | edytuj kod]

Tryb (durowy lub molowy) określa się analizując przebieg utworu (tonalnego). Znaki przykluczowe jednoznacznie wskazują na to, w której tonacji utrzymany jest utwór.

Budowanie gam durowych[edytuj | edytuj kod]

Budowanie gam durowych należy rozumieć jako ułożenie określonych interwałów w konkretnej kolejności, poczynając od dźwięku tonicznego. Stosuje się znaki przykluczowe właściwe dla danej tonacji.

  • Aby uzyskać odmianę gamy durowej, wszelkie zmiany chromatyczne (obniżenia, podwyższenia poszczególnych stopni) realizuje się notując je znakami przygodnymi.
 Osobny artykuł: Koło kwintowe.
Prawidłowy układ kompletu krzyżyków przy kluczach.
Prawidłowy układ kompletu bemoli przy kluczach.