Straż Praw

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Straż Praw – rząd w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, ustanowiony przez Konstytucję 3 Maja w artykule VII omawiającym władzę wykonawczą. [1]

Skład[edytuj | edytuj kod]

W skład wchodzili ustawowo:

Dodatkowo na posiedzeniach mogli być obecni (bez prawa głosu):

Kompetencje[edytuj | edytuj kod]

Straż Praw nie była rządem (Radą Ministrów) w dzisiejszym tego słowa rozumieniu, lecz centralnym organem zarządu państwem działającym pod przewodnictwem króla (wedle art. VII Konstytucji "radą królewską"). Miała ustalać główne kierunki polityki państwa - "rządzić". Zaś "administrować" miały komisje rządowe (komisje wielkie), do których należały decyzje wykonawcze i techniczne.

Cztery wspólne dla Korony i Litwy komisje wielkie (kolegialne ministerstwa) podlegały Straży Praw, były to Komisje : Policji, Edukacji Narodowej, Wojska i Skarbowa). Członków Komisji powoływał Sejm spoza Izby Poselskiej. [2]

Komisjami kierowali ministrowie, inni od zasiadających w Straży. Minister powołany do Straży nie mógł przewodniczyć w Komisji.

Ustawa z 6 czerwca 1791 [3] rozszerzyła kontrolę Sejmu nad Strażą.

Straż praw miała przede wszystkim władzę kontrolną, analizowała raporty przesyłane jej z innych instytucji centralnych i lokalnych, ale także z sądów. Zabronione było decydowanie przez nią o sprawach zastrzeżonych dla Sejmu (jak stanowienie ustaw, podatki, ratyfikacja umów międzypaństwowych, sprawy wojny i pokoju) czy sądów. Król nie mógł sam wydawać aktów - jego decyzja po wysłuchanych wszystkich zdaniach przeważać powinna lecz wymagano kontrasygnaty jego podpisu na rezolucji Straży przez jednego z ministrów, który mógł jej odmówić. Ministrowie byli mianowawi przez króla, lecz mogli być pociągnięci do odpowiedzialności przez Sejm w dwu trybach, konstytucyjnym lub parlamentarnym. Postawienie ministra w stan oskarżenia wymagało uchwały sejmowej podejmowanej „prostą większością wotów [głosów] izb złączonych”, oskarżenie rozpatrywał sąd sejmowy. Co 2 lata Sejm w tajnym głosowaniu mógł usunąć ministra większością 2/3 głosów izb połączonych, bez ograniczania jego praw obywatelskich, nominowany jednak na ministra powtórnie mógł być dopiero po upływie lat 6 (trzech sejmowych kadencji). Z urzędu swego zrezygnować zaś mógł minister tylko podczas sesji zwyczajnej sejmu, po zdaniu sprawy z urzędowania.

Wedle Art.IX Konstytucji Straż pełniła regencję w razie małoletności, choroby umysłowej lub niewoli wojennej króla.

Marszałek, bez mieszania się do decyzji Rady, powinien zwołać Sejm na nadzwyczajne posiedzenie w sprawach enumeratywnie wymienionych w Konstytucji (zwłaszcza wojna, rozruchy, klęska głodu, śmierć lub choroba króla oraz konflikt między królem a ministrem). Ustawa o Straży nakazywała zwołanie Sejmu w razie konfliktu między Strażą a którąś z komisji wielkich.

Ministrowi pieczęci była podporządkowana kancelaria ds. zagranicznych. Natomiast kancelaria ds. interesów wewnętrznych obsługiwała zarówno Straż Praw, jak i komisje rządowe (wielkie). Minister pieczęci pełnił funkcję ministra sprawiedliwości.

Przypisy

  1. Konstytucja 3 Maja
  2. Volumina legum t.9 s.277 Wyłączenie posłów od kandydacyi do kommissyów rządowych i assessoryi 22 czerwca 1791
  3. Tamże, s.266 – 270. Analiza : Władysław Smoleński Ostatni rok Sejmu Wielkiego s.31 - 33

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]