Tragedia amerykańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tragedia amerykańska
An American Tragedy
An American Tragedy Theodore Dreiser dust jacket.jpeg
Obwoluta do pierwszego wydania dwutomowego w 1926 roku
Autor Theodore Dreiser
Język angielski
Data I wyd. 1925
Typ utworu powieść naturalistyczna

Tragedia amerykańska (ang. An American Tragedy) – powieść Theodore'a Dreisera wydana w 1925 roku. Tragedia amerykańska jest jedynym z najgłośniejszych dzieł literatury amerykańskiej pierwszej połowy XX wieku, stała się wzorcem dla dydaktycznego nurtu w literaturze pięknej, który rozwinął się pod jej wpływem[1].

W powieści Dreiser rozliczał się z mitem sukcesu, ukazując wszystko to, co pozostawało pod maską amerykańskiego prosperity połowy lat dwudziestych. Dreiser w nowy sposób pokazał nieszczęście i rozpacz zwykłego człowieka, którego upadek spowodowały prawo i zasady społeczeństwa amerykańskiego. Za podstawę fabuły Dreiser wziął historię zabójstwa Grace Braun przez Chestera Gillette'a w 1906 roku. Przebieg procesu szeroko naświetlały amerykańskie gazety, których archiwalne numery Dreiser wykorzystał do napisania swojego dzieła[2].

Fabuła[edytuj | edytuj kod]

W Kansas City Griffithsowie z czwórką dzieci prowadzą misję religijną, rozdając broszury przechodniom i śpiewając psalmy na ulicy. Asa Griffiths, ojciec rodziny, ma niepraktyczny charakter, dlatego rodzina ledwo wiąże koniec z końcem. Starszemu chłopcu, Clyde'owi, nie podoba się to zajęcie, ale jego rodzice gorliwie zajmują się sprawą nawracania zagubionych dusz, znajdując w niej moralne zadowolenie. Młody Clyde Griffiths dąży do wyrwania się z tego nudnego świata. Zatrudnia się jako pomocnik sprzedawcy wody sodowej w aptece, następnie jako posłaniec w Green-Davidson Hotel. Praca w hotelu nie wymaga szczególnych umiejętności i daje wysokie napiwki, co pozwala mu nie tylko pomagać rodzinie, ale też kupować sobie dobre ubrania i nieco odkładać.

Koledzy w pracy przyjmują Clyde'a do swojej paczki, a on zachwyca się nowym wesołym życiem. Poznaje Hortensję Briggs, która wykorzystuje uczucie Clyde'a dla materialnych zysków. Clyde dołącza do wyjazdu za miasto na packardzie, wziętym bez pozwolenia przez jednego z boyów hotelowych, Sparsera, z garażu bogacza, u którego pracuje jego ojciec. W drodze powrotnej pogoda się psuje, zaczyna padać śnieg i dochodzi do wypadku, w wyniku którego ginie jedenastoletnia dziewczynka. Uciekający przed policją packard przewraca się, wszyscy, poza Sparserem i jedną z pasażerek, uchodzą z miejsca wypadku. Następnego dnia gazety informują o wypadku. Sparser zostaje aresztowany. Podczas śledztwa wymienia nazwiska wszystkich biorących udział w wyjeździe za miasto.

Bojąc się więzienia, Clyde opuszcza Kansas City. Przez trzy lata ukrywa się pod fałszywym nazwiskiem i wykonuje ciężką mało opłacalną pracę. Pewnego dnia w Chicago spotyka Ratterera, swojego kolegę z Kansas City i jednego z uczesników wypadku. Ratterer pomaga Clyde'owi zatrudnić się w Union League Club w charakterze posłańca. Dwudziestoletni Clyde jest zadowolony z życia do czasu, aż w klubie spotyka swojego stryja Samuela Griffithsa, bogatego fabrykanta z Lycurgus, właściciela Collar and Shirt Company. Stryj zaprasza go do Lycurgus, obiecując pracę w swojej fabryce kołnierzyków. Clyde opuszcza Union League Club, uważając, że propozycja stryja jest bardziej perspektywiczna.

Gilbert Griffiths, kuzyn Clyde'a, jest niezadowolony z przybycia brata do Lycurgus. Gilbert nisko oceniwszy umiejętności kuzyna, przydziela go do mało opłacalnej i ciężkiej pracy w dziale dekoratorskim w piwnicach fabryki. Clyde wynajmuje stancję, ma nadzieję, że wkrótce awansuje. Miesiąc później Samuel Griffiths interesuje się postępami Clyde'a. Gilbert wydaje niepochlebną opinię o bracie, twierdząc, że nie ma wykształcenia, celu, ani twardego charakteru, więc nie zdoła zrobić kariery. Mimo to Samuel daje Clyde'owi szansę. Wbrew życzeniu Gilberta zaprasza go na rodzinny obiad. Tutaj Clyde poznaje rodzinę Samuela Griffithsa i koleżanki swojej kuzynki – Bertine Cranston i Sondrę Finchley. Na prośbę ojca Gilbert znajduje dla Clyde'a mniej ciężką i bardziej prestiżową pracę w księgowości. Gilbert nakazuje Clyde'owie zachowywać powściągliwość w kontaktach z pracownicami fabryki.

Zakład dostaje duże zlecenie, co powoduje konieczność zwiększenia liczby personelu. Jedną z nowych pracownic jest Roberta Alden, która podoba się Clyde'owi. Młodzi zaczynają spotykać się w tajemnicy. Clyde pragnie zdobyć Robertę, a jej niełatwo mu odmówić, zostają kochankami. Clyde ponownie spotyka Sondrę Finchley, bogatą przedstawicielkę miejscowej arystokracji. Sondra zaprasza Clyde'a na wieczór taneczny w gronie złotej młodzieży Lycurgus. Sondra Finchley coraz bardziej okazuje Clyde'owie swoje zainteresowanie. Roberta schodzi na dalszy plan. Dziewczyna jest zazdrosna, okazuje się, że jest w ciąży. Clyde próbuje rozwiązać jej problem, jednak leki na poronienie są nieskuteczne, a lekarz odmawia przeprowadzenia nielegalnej aborcji. Jedynym rozwiązaniem staje się ślub, którego Clyde chce uniknąć. Ożenek oznacza rezygnację z marzeń o bogatej przyszłości i z miłości Sondry. Roberta jest przerażona i gotowa opowiedzieć o wszystkim Samuelowi Griffithsowi. Clyde ma nadzieję, że uda mu się wybrnąć i znaleźć innego lekarza. Jeśli nie, to formalnie poślubi Robertę i będzie ją utrzymywać, aż będzie zdolna wrócić do pracy. Do czasu, aż Clyde znajdzie rozwiązanie, Roberta jedzie do rodziców na farmę.

W jednej z gazet Clyde przypadkiem czyta notę prasową o tragedii na jeziorze Pass. Mężczyzna i kobieta utonęli podczas przejażdżki łódką. Ciało kobiety znaleziono, mężczyzny – nie. Pod wrażeniem tej historii oraz listu od Roberty, która nie jest w stanie dłużej czekać, Clyde decyduje się na morderstwo. Zaprasza Robertę nad jezioro Big Bittern Lake, obiecując, że się z nią ożeni. Nie wierzy, że będzie zdolny do morderstwa. Podczas przejażdżki po jeziorze Clyde jest ponury i zamyślony. Roberta boi się jego nastroju. Gdy próbuje go dotkąć, Clyde nieświadomie uderza ją aparatem fotograficznym i odpycha od siebie. Łódka się przewraca, a jej burta uderza Robertę w głowę. Clyde nie spieszy na ratunek i Roberta tonie.

Detektyw Heit i prokurator Maison prowadzą śledstwo i tropią Clyde'a w sprawie utonięcia Roberty. Ten na początku nie przyznaje się, że był z nią na jeziorze, ale doświadczony Maison szybko to udowadnia. Clyde zostaje aresztowany i postawiony przed sądem. Samuel Griffits jest zszokowany, jednak wynajmuje dobrych adwokatów. Pomimo ich starań, Maison wygrywa sprawę i Clyde zostaje skazany na karę śmierci. Bogaci krewni nie są zainteresowani apelacją. Clyde zostaje przeniesiony do więzienia Auburn, zwanego Domem Śmierci. Jego matka próbuje zdobyć pieniądze potrzebne na apelację. Mimo iż się jej udaje, sąd potwierdza wyrok. Clyde zostaje stracony na krześle elektrycznym.

Przypisy

  1. Я. Засурский, „Американская трагедия” Теодора Драйзера, w: Т. Драйзер, Американская трагедия. Роман в двух частях, Ч. 1, Минск 1985, s. 14.
  2. Я. Засурский, „Американская трагедия” Теодора Драйзера, w: Т. Драйзер, Американская трагедия. Роман в двух частях, Ч. 1, Минск 1985, s. 6.