Upadłość konsumencka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Upadłość konsumencka – możliwość redukcji lub umorzenia w całości zobowiązań osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej wprowadzona 31 marca 2009 roku do polskiego prawa upadłościowego i naprawczego w przypadku zaistnienia niezawinionej niewypłacalności. Z dniem 31 grudnia 2014 roku wprowadzona zostanie "duża nowelizacja" upadłości konsumenckiej istotnie liberalizująca przesłanki ogłoszenia upadłości.

Wszczęcie postępowania sądowego[edytuj | edytuj kod]

O ogłoszeniu upadłości decyduje sąd rejonowy (gospodarczy wydział upadłościowy) wyłącznie na wniosek dłużnika. Wierzyciele nie mają uprawnienia do przymusowego wszczęcia tego rodzaju postępowania (odmiennie niż w stosunku do przedsiębiorców osób fizycznych). Ogłoszenie upadłości jest możliwe raz na 10 lat z przyczyn nadzwyczajnych i niezależnych od dłużnika (np. choroba, wypadek, utrata pracy). Podpisana przez Prezydenta RP[1] nowelizacja ustawy ułatwi dostęp do upadłości konsumenckiej likwidując obecne bariery prawne i finansowe (np. w zakresie obniżenia wysokości opłat sądowych i kosztów ogłoszeń, czy ustalenia wysokości wynagrodzeń syndyków na poziomie wielokrotnie niższym niż wynagrodzenia komorników).

Nowelizacja wprowadza też uproszczoną treść wniosków o ogłoszenie upadłości konsumenckiej i inne ułatwienia w toku postępowania upadłościowego czyniąc je bardziej przyjaznym dla osób fizycznych.

Co z majątku podlega zajęciu?[edytuj | edytuj kod]

Obowiązkiem konsumenta - dłużnika jest wymienienie we wniosku i późniejsze wskazanie syndykowi składników swojego majątku - jednak wbrew powszechnej opinii prezentowanej w mediach zajęciu (objęciu do masy upadłości) nie podlegają wszystkie składniki majątku, a jedynie te które posiadają faktyczną wartość rynkową i są możliwe do zbycia.

Co istotne przepisy wprowadzają szeroki katalog rzeczy i praw, które w ogóle nie podlegają zajęciu jako niezbędne w codziennym życiu dla dłużnika i jego rodziny (tzw. ograniczenia egzekucji) - i tak np nie podlegają egzekucji i tym samym objęciu do masy upadłości:

  1. przedmioty urządzenia domowego, pościel, bielizna i ubranie codzienne, niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny, a także ubranie niezbędne do pełnienia służby lub wykonywania zawodu;
  2. zapasy żywności i opału niezbędne dla dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny na okres jednego miesiąca;
  3. jedna krowa lub dwie kozy albo trzy owce potrzebne do wyżywienia dłużnika i będących na jego utrzymaniu członków jego rodziny wraz z zapasem paszy i ściółki do najbliższych zbiorów;
  4. narzędzia i inne przedmioty niezbędne do osobistej pracy zarobkowej dłużnika oraz surowce niezbędne dla niego do produkcji na okres jednego tygodnia, z wyłączeniem jednak pojazdów mechanicznych;
  5. u dłużnika pobierającego periodyczną stałą płacę - pieniądze w kwocie, która odpowiada niepodlegającej egzekucji części płacy za czas do najbliższego terminu wypłaty, a u dłużnika nieotrzymującego stałej płacy - pieniądze niezbędne dla niego i jego rodziny na utrzymanie przez dwa tygodnie;
  6. przedmioty niezbędne do nauki, papiery osobiste, odznaczenia i przedmioty służące do wykonywania praktyk religijnych oraz przedmioty codziennego użytku, które mogą być sprzedane tylko znacznie poniżej ich wartości, a dla dłużnika mają znaczną wartość użytkową;
  7. środki pieniężne zgromadzone na rachunku bankowym, o którym mowa w art. 36 ust. 4a ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o organizacji rynku mleka i przetworów mlecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 50 i 1272);
  8. produkty lecznicze w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z 2008 r. Nr 45, poz. 271, z późn. zm.) niezbędne do funkcjonowania podmiotu leczniczego w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej przez okres trzech miesięcy oraz niezbędne do jego funkcjonowania wyroby medyczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 maja 2010 r. o wyrobach medycznych (Dz. U. Nr 107, poz. 679 oraz z 2011 r. Nr 102, poz. 586 i Nr 113, poz. 657).
  9. Minister Sprawiedliwości określił odrębnym rozporządzeniem, jakie przedmioty należące do rolnika prowadzącego gospodarstwo nie podlegają zajęciu i zbyciu.
  10.  Ponadto nie wchodzą do masy upadłości wcześniej otrzymane jak i należne po wszczęciu postępowania - tj: 
  11. sumy i świadczenia w naturze wyasygnowane na pokrycie wydatków lub wyjazdów w sprawach służbowych;
  12. sumy przyznane przez Skarb Państwa na specjalne cele (w szczególności stypendia, wsparcia), chyba że wierzytelność egzekwowana powstała w związku z urzeczywistnieniem tych celów albo z tytułu obowiązku alimentacyjnego;
  13. prawa niezbywalne, chyba że możność ich zbycia wyłączono umową, a przedmiot świadczenia nadaje się do egzekucji albo wykonanie prawa może być powierzone komu innemu;
  14. świadczenia z ubezpieczeń osobowych oraz odszkodowania z ubezpieczeń majątkowych, w granicach określonych w drodze rozporządzenia przez Ministrów Finansów i Sprawiedliwości; nie dotyczy to egzekucji mającej na celu zaspokojenie roszczeń z tytułu alimentów;
  15. świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182, z późn. zm.);
  16. należności wypłacone w związku ze śmiercią tytułem zapomogi lub jednorazowego zaopatrzenia pod jakąkolwiek nazwą albo z tytułu ubezpieczenia na pokrycie kosztów pogrzebu;
  17. wynagrodzenie ze stosunku pracy podlega egzekucji w ograniczonym zakresie określonym w przepisach Kodeksu Pracy.
  18. w/w stosuje się odpowiednio do zasiłków dla bezrobotnych, dodatków aktywizacyjnych, stypendiów oraz dodatków szkoleniowych, wypłacanych na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, uposażeń posłów i senatorów, należności członków rolniczych spółdzielni produkcyjnych i ich domowników z tytułu pracy w spółdzielni, wynagrodzeń członków spółdzielni pracy oraz wszystkich świadczeń powtarzających się, których celem jest zapewnienie utrzymania.
  19. świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach.
  20. do egzekucji z rent przysługujących z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej i z rent zasądzonych przez sąd lub ustalonych umową za utratę zdolności do pracy albo za śmierć żywiciela lub wypłacanych z dobrowolnego ubezpieczenia rentowego oraz do egzekucji ze świadczeń pieniężnych przysługujących z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa stosuje się przepisy o egzekucji ze świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.
  21. nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych oraz świadczenia z pomocy społecznej.

Jak więc wynika z powyższego, katalog rzeczy i praw niewchodzących do masy upadłości jest wbrew pozorom szeroki i zapewnia utrzymanie egzystencjonalnych podstaw do dalszego funkcjonowania dłużnika i jego rodziny - również po wszczęciu upadłości konsumenckiej. Stwierdzenie, iż "syndyk licytuje cały majątek dłużnika i puszcza go w skarpetkach" jest więc publicystycznym nadużyciem.

Upadłość konsumencka pozwala na godne życie po wszczęciu tego postępowania i przy możliwie maksymalnym zaspokojeniu wierzycieli z faktycznie wartościowego majątku dłużnika, doprowadzenie ostatecznie do oddłużenia konsumenta celem przywrócenia mu zdolności do normalnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Licytacja majątku i spłata wierzycieli[edytuj | edytuj kod]

Majątek podlegający zajęciu (czyli w praktyce głównie domy, mieszkania, działki rekreacyjne, czy samochody lub jachty) zostanie zlicytowany, a uzyskane sumy pieniężne zostaną przeznaczone na proporcjonalną spłatę wierzytelności. W przypadku, gdy przedmiotem licytacji będzie nieruchomość, dłużnik (odmiennie niż w egzekucji komorniczej) dodatkowo otrzyma z ceny sprzedaży środki finansowe na wynajem mieszkania dla swojej rodziny przez okres 12 miesięcy (po nowelizacji na 24 miesiące). Syndyk zaś pozostałą sumę uzyskaną ze spieniężenia masy upadłości rozdzieli w drodze Planu Podziału pomiędzy wierzycieli w kolejności ich uprzywilejowania.

Plan spłaty i oddłużenie[edytuj | edytuj kod]

Jeśli sumy uzyskane ze sprzedaży składników majątku dłużnika nie wystarczą na zaspokojenie wszystkich wierzycieli w 100% - sąd ustali dodatkowo Plan Spłat. Plan spłat sąd ustala jednak nie bezpośrednio, czy w ścisłej relacji z wysokością niespłaconych wierzytelności (które czasem mogą być ogromne), lecz w zależności od aktualnych zdolności zarobkowych dłużnika i potrzeb życiowych jego i jego rodziny.

Z powyższego względu miesięczna wysokość spłaty na rzecz wszystkich wierzyciel może wynosić kilkaset a nawet tylko kilkadziesiąt złotych. Plan spłaty zadłużenia sąd wyznaczy na okres nie dłuższy niż pięć lat (w szczególnych przypadkach okres ten można wydłużyć o dwa lata[2]), natomiast po nowelizacji okres ten będzie mógł wynosić nie więcej niż 3 lata.

W szczególnie uzasadnionych przypadkach sąd może odstąpić od wyznaczenia planu spłat.

Po rzetelnym stosowaniu się do obowiązków wynikających z planu spłat - zobowiązania niespłacone w toku postępowania z mocy prawa zostaną umorzone, a dłużnik zostanie całkowicie oddłużony.

Upadłość konsumencka transgraniczna[edytuj | edytuj kod]

Obecnie wysoce wątpliwą (a i ekonomicznie nieopłacalną w świetle wchodzącej od nowego roku zmiany przepisów) jest możliwość ogłoszenia upadłości konsumenckiej transgranicznej, jeśli polski obywatel przeniesie swoje COMI (centrum interesów życiowych) do innego kraju Unii Europejskiej np. Anglii. Zgodnie z Rozporządzeniem Rady (WE) nr 1346/2000 z dn. 29 maja 2000 r. sądem właściwym w przypadku postępowania upadłościowego jest sąd kraju w którym dłużnik posiada swoje centrum interesów życiowych, a nie sąd kraju w którym posiada zadłużenie. Co więcej, dłużnika i wierzycieli obowiązują przepisy dot. upadłości obowiązujące w kraju umiejscowienia sądu przeprowadzającego cały proces. Czyli jeżeli dłużnik zbankrutuje w Wielkiej Brytanii to jego oraz jego wierzycieli obowiązują przepisy brytyjskie a nie polskie.

Jednak sądy europejskie obecnie bardzo wnikliwie weryfikują faktyczną zmianę COMI (przez weryfikację płatności ubezpieczeń, podatków, czynszów, etc. w kraju nowego pobytu) - stąd nie jest wystarczającym samo złożenie wniosku do sądu zagranicznego, przy jedynie pozornej zmianie COMI i np. tylko jedno czy kilkukrotnej wizycie w kraju w którym chciałoby się poddać upadłości konsumenckiej.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.