Verla

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Fabryka obróbki drewna i tektury w Verli[a]a
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Serla museum.jpg
Kraj  Finlandia
Typ kulturowe
Spełniane kryterium IV
Charakterystyka #751
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę 1996
na 20. sesji
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
brak współrzędnych
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Verla – XIX-wieczna wieś na południu Finlandii, ok. 30 km od Kouvoli, lokalizacja zabytkowej fabryki obróbki drewna, masy papierowej, papieru i kartonu, która w 1996 została wpisana na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Fabryka obróbki drewna i tektury[edytuj | edytuj kod]

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza fabryka obróbki drewna – inwestycja Hugo Neumana[1] – stanęła w Verli w 1872 roku, lecz została zamknięta po pożarze w 1876 roku[2].

Kolejny zakład został wybudowany przez przedsiębiorców zagranicznych (Austriaka – Gottlieba Kreidla i Niemca – Louisa Haenela) w 1882 roku, a głównym udziałowcem przedsięwzięcia był konsul z Wyborga Wilhelm Dippell[1]. Drewniany budynek fabryki został zlokalizowany w bezpiecznej odległości od innych zabudowań drewnianych, tak by zminimalizować ryzyko pożaru[1]. W 1885 roku ukończono budowę rezydencji dla właściciela fabryki a w 1886 siedemnastopokojowy hotel robotniczy[2]. W 1892 po zniszczeniach po kolejnym pożarze, budynek suszarni został odbudowany przy zastosowaniu cegły czerwonej[2]. Całość projektował brat właściciela fabryki Carl Eduard Dippell (1855–1912)[3]. W 1895 roku, kiedy wraz z rozwojem fabryki niezbędny był większy gmach tartaku, Carl Dippell zastosował nowatorskie rozwiązanie budowy – nad starym, drewnianym budynkiem nadbudował nowy, większy, ceglany, a potem stopniowo zastępował ściany starego podporami. W ten sposób budowa nie spowodowała zamknięcia produkcji, na co fabryka nie mogła sobie pozwolić[3].

Po śmierci Wilhelma Dippella w 1906 roku, zakład w Verli został przekształcony w spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością a w 1920 przejęty przez przedsiębiorstwo obróbki drewna Kissakoski[4]. W 1922 udziały w zakładzie przejęła firma Kymi (obecnie UPM-Kymmene)[4]. Zakład został zamknięty 18 lipca 1964 po przejściu na emeryturę jego ostatnich pracowników[4]. Przedsiębiorstwo Kymmene zdecydowało o zachowaniu kompleksu fabrycznego i założeniu muzeum dziedzictwa przemysłowego[5].

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Zabudowania zakładu utrzymane są w stylu neogotyckim, lecz opierają się na nowoczesnych jak na owe czasy rozwiązaniach materiałowych, np. do umocnienia podłóg fabrycznych zastosowano żelbet[2]. Kompleks fabryczny obejmuje następujące zabudowania:

Rezydencja właściciela fabryki (1885) – drewniany gmach o bogatej ornamentyce, stylu powszechnym w Finlandii od lat 60. XIX wieku; w 1898 dobudowano dwupiętrową więżę, a wokół rezydencji powstał ogród[3]

Suszarnia (1893) – czteropiętrowy budynek z czerwonej cegły w stylu neogotyckim o reprezentacyjnym froncie widocznym od strony rzeki i drogi[3]

Tartak (1895) – budynek z czerwonej cegły w stylu neogotyckim[3]

Magazyn (1902) – budynek z lekkiej cegły skaleniowej z Rakkolanjoki[3]

Malowidła naskalne[edytuj | edytuj kod]

Na wschód od kompleksu, na nadrzecznych skałach znajdują się prehistoryczne malowidła przedstawiające osiem łosi, trzy figury ludzkie i motywy geometryczne[6]. Wiek rysunków datowany jest na ok. 6000 lat[6][b].

Uwagi

  1. Nazwa podana wg Polskiego Komitetu ds UNESCO, zob. Polski Komitet ds UNESCO: Finlandia (pol.). [dostęp 2011-11-30].
  2. Strona internetowa muzeum podaje, że malowidła pochodzą z okresu 7 tys. lat p.n.e zob. Verla Mill Museum: Verla rock paintings (ang.). [dostęp 2011-11-30].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Verla Mill Museum: History of the mill (ang.). [dostęp 2011-11-30].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 UNESCO: World Heritage List Verla. s. 96. [dostęp 2011-11-30]. (ang.)
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Verla Mill Museum: Architecture (ang.). [dostęp 2011-11-30].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Verla Mill Museum: Persons (ang.). [dostęp 2011-11-30].
  5. 5,0 5,1 UNESCO: Verla Groundwood and Board Mill (ang.). [dostęp 2011-11-30].
  6. 6,0 6,1 6,2 UNESCO: World Heritage List Verla. s. 97. [dostęp 2011-11-30]. (ang.)