Południk Struvego

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Południk Struvegoa
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Struve Geodetic Arc-zoom-fr.svg
Mapa sieci pomiarowej "Struve Geodetic Arc". Kolorem czerwonym wyróżniono obiekty UNESCO – World Heritage Sites.
Kraj Norwegia, Szwecja, Finlandia, Rosja, Estonia, Łotwa, Litwa, Białoruś, Mołdawia i Ukraina.
Typ kulturowe
Spełniane kryterium II, III, VI
Charakterystyka #1187
Regionb Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
a Oficjalna nazwa wpisana na liście UNESCO
b Oficjalny podział dokonany przez UNESCO
Obelisk w Hammerfest
Punkt triangulacyjny na wyspie Gogland

Południk Struvego (26°43′12.61″E – długość obserwatorium w Tartu) – sieć triangulacyjnych punktów pomiarowych, ciągnąca się od Fuglenes na przedmieściach Hammerfest na Przylądku Północnym (70° 40′ 11″ N, 23° 38′ 48″)[a] do Starej Nekrasiwki niedaleko Izmaiłu nad Morzem Czarnym (45° 20' 48" N, 28° 55' 48" E)[b].

Południk Struvego rozciąga się na długości 2821, 833 km i przebiega aktualnie (2011) przez terytorium dziesięciu państw: Norwegię, Szwecję, Finlandię, Rosję, Estonię, Łotwę, Litwę, Białoruś, Mołdawię i Ukrainę[1]. Składa się z 265 głównych punktów pomiarowych, tworzących 258 trójkątów triangulacyjnych, oraz 60 punktów dodatkowych[2].

Został założony w latach 1816–1852 na terenie ówczesnej unii Szwecji i Norwegii oraz Rosji, pod nadzorem rosyjskiego naukowca Friedricha Georga Wilhelma von Struvego i rosyjskiego oficera Carla F. Tennera[1]. Służył do określenia (pomiaru) dokładnego kształtu i rozmiarów Ziemi. Pierwszy założony punkt znajduje się w obserwatorium w Tartu na terenie dzisiejszej Estonii.

W 2005 roku Południk Struvego został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO[3]. Na liście znalazły się 34 oryginalne punkty pomiarowe[1]:

  • Norwegia:
    • Fuglenes (70° 40' 12 N, 23° 39' 48 E, Hammerfest)
    • Lille-Reipas (69° 56' 19 N, 23° 21' 37 E, Unna Ráipásaš; Alta)
    • Lodiken (69° 39' 52 N, 23° 36' 08 E, Luvdiidcohkka; Kautokeino)
    • Baelljasvarri (69° 01' 43 N, 23° 18' 19 E, Bealjášvárri; Kautokeino)
  • Szwecja:
    • Tynnyrilaki (68° 15' 18 N, 22° 58' 59 E, Kiruna)
    • Jupukka (67° 16' 36 N, 23° 14' 35 E, Pajala)
    • Pullinki (66° 38' 47 N, 23° 46' 55 E, Övertorneå)
    • Perävaara (66° 1′ 5″ N, 23° 55′ 21″ E, Haparanda)
  • Finlandia:
    • Stuor-Oivi (68° 40′ 57″ N, 22° 44′ 45″ E, Enontekiö)
    • Aavasaksa (66° 23′ 52″ N, 23° 43′ 31″ E, Ylitornio)
    • Kościół w Alatornio (65° 49′ 48″ N, 24° 9′ 26″ E, Tornio)
    • Oravivuori (61° 55′ 36″ N, 25° 32′ 1″ E, Korpilahti)
    • Tornikallio (60° 42′ 17″ N, 26° 0′ 12″ E, Lapinjärvi)
    • Mustaviiri (60° 16′ 35″ N, 26° 36′ 12″ E, Pyhtää)
  • Rosja:
    • Mäki-päälys (60° 4′ 27″ N, 26° 58′ 11″ E, Gogland)
    • Gogland (60° 5′ 7″ N, 26° 57′ 40″ E)
  • Estonia:
    • Woibifer (59° 3′ 28″ N, 26° 20′ 16″ E, Võivere, Avanduse)
    • Katko (59° 2′ 54″ N, 26° 24′ 51″ E, Simuna, Avanduse)
    • Obserwatorium w Tartu (58° 22′ 44″ N, 26° 43′ 12″ E)
  • Łotwa:
    • Sestu-Kalns (56° 50′ 24″ N, 25° 38′ 12″ E, Sausnēja)
    • Jacobstadt (56° 30′ 5″ N, 25° 51′ 24″ E, Jēkabpils)
  • Litwa:
    • Kariszki (55° 54′ 9″ N, 25° 26′ 12″ E, Gireišiai, Poniemunek)
    • Mieszkańce (54° 55′ 51″ N, 25° 19′ 0″ E, Meškonys, Niemenczyn)
    • Biereśniaki (54° 38′ 4″ N, 25° 25′ 45″ E, Paliepiukai, Niemież)
  • Białoruś:
    • Tupiszki (54° 17′ 30″ N, 26° 2′ 43″ E, Oszmiana)
    • Łopaty (53° 33′ 38″ N, 24° 52′ 11″ E, rejon zelwieński)
    • Osownica (52° 17′ 22″ N, 25° 38′ 58″ E, Iwanowo)
    • Szekosk (52° 12′ 28″ N, 25° 33′ 23″ E, Iwanowo)
    • Laskowice (52° 9′ 39″ N, 25° 34′ 17″ E, Iwanowo)
  • Ukraina
    • Krupa (50° 41′ 03″ N, 25° 24′ 45″ E, Krupa)
    • Kateriniwka (49° 33′ 57″ N, 26° 45′ 22″ E, Antoniwka)
    • Felsztyn (49° 19′ 48″ N, 26° 40′ 55″ E, Hwardijśke)
    • Baranówka (49° 8′ 55″ N, 26° 59′ 30″ E, Baranówka)
    • Stara Nekrasiwka (45° 19′ 54″ N, 28° 55′ 41″ E, Nekrasiwka)
  • Mołdawia:
    • Rudi (48° 19′ 8″ N, 27° 52′ 36″ E, Rudi)



Uwagi

  1. Według Struvego: 70° 40' 11,23" N.
  2. Według Struvego: 45° 20' 08,29" N, zob. UNESCO: Struve Geodetic Arc. s. 37. [dostęp 2011-12-01]. (ang.)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 UNESCO: Struve Geodetic Arc (ang.). [dostęp 2011-12-01].
  2. 2,0 2,1 UNESCO: Struve Geodetic Arc (ang.). [dostęp 2011-12-01].
  3. 3,0 3,1 UNESCO: Mostar, Macao and Biblical vestiges in Israel are among the 17 cultural sites inscribed on UNESCO’s World Heritage List (ang.). 2005-05-17. [dostęp 2011-12-01].