Żelbet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło żelbet w Wikisłowniku
Przekrój przez żelbet – widoczny pręt stalowy w otaczającym betonie

Żelbet (stalbet, stalobeton[potrzebne źródło], żelazobeton, żelbeton[a]) – element konstrukcyjny powstały przez połączenie betonu z wkładkami stalowymi. Połączenie tych dwóch materiałów jest powszechnie stosowane w budownictwie. Beton jest materiałem przenoszącym naprężenia ściskające, jednak jego wytrzymałość na rozciąganie jest bardzo mała. Stal w elemencie żelbetowym przenosi głównie naprężenia rozciągające, choć często stosuje się zbrojenie ściskane. Połączenie stali i betonu pozwala budować konstrukcje różnego typu. Do zbrojenia stosuje się wkładki w postaci prętów, lin, strun, kabli i siatek. Można spotkać także konstrukcje ze "sztywnym zbrojeniem", tzn. takie, w których elementy stalowe o dużych przekrojach (np. dwuteowniki, ceowniki) są wykorzystane jako rdzeń, np. w słupie kompozytowym.

Właściwa współpraca betonu i stali w konstrukcji możliwa jest dzięki przyczepności betonu do stali (w celu jej zwiększenia stosuje się pręty żebrowane) oraz zbliżonej rozszerzalności termicznej obu materiałów.

Do zalet żelbetu, jako materiału konstrukcyjnego, należą: ogniotrwałość, odporność na znaczne obciążenia statyczne i dynamiczne, swoboda w kształtowaniu elementów, duża odporność na korozję (przy zachowaniu właściwej otuliny wkładek stalowych i poprawnym zagęszczeniu układanej mieszanki betonowej). Odporność na wpływy atmosferyczne można podnieść wykonując stosunkowo tanie zabezpieczenie powłokowe. Zabezpieczenia te stosuje się przede wszystkim w konstrukcjach mostów i wiaduktów.

Podział[edytuj | edytuj kod]

Ze względu na sposób współpracy wkładek stalowych z betonem rozróżnia się:

  • żelbet – szkielet z prętów stalowych układa się w deskowaniu (szalunku) na miejscu wbudowania elementu (na budowie) lub formie (w wytwórni prefabrykatów) i zalewa mieszanką betonową. Po uzyskaniu przez beton wymaganej wytrzymałości otrzymuje się element, w którym stal przenosi naprężenia rozciągające a beton ściskające. Współpraca tych materiałów opiera się na przyczepności betonu do stali i zbliżonej wartości współczynników rozszerzalności termicznej.
  • siatkobeton – zbrojenie ma postać siatek – tkanych lub zgrzewanych, o kwadratowych oczkach o wymiarach 6-12mm. Charakteryzuje się zwiększoną odpornością na obciążenie dynamiczne, dużą jednorodnością, zwiększonym wydłużeniem względnym i wytrzymałością na rozciąganie, dobrą szczelnością i odpornością na powstawanie rys.
BGPŁ – dawny magazyn zakładów Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Wełnianych Fryderyka Wilhelma Schweikerta to jeden z pierwszych budynków żelbetowych w Europie
  • beton sprężony – zbrojenie wykonuje się ze stali o wysokiej wytrzymałości na rozciąganie (stale wysokogatunkowe). Do elementu betonowego wprowadza się wstępne naprężania ściskające przez rozciągnięcie zbrojenia przed zabetonowaniem. Wprowadzone naprężenia są przeciwne do naprężeń powstających od naprężeń użytkowych. Zatem część obciążeń równoważy naprężenia wstępne. Ze względu na sposób wprowadzenia naprężeń sprężających rozróżnia się:
    • strunobeton – struny (pojedyncze druty lub ich wiązki złożone z kilku strun) napręża się w formie i stabilizuje na naciągu. Po zalaniu formowanego elementu i uzyskaniu przez beton przynajmniej 70% wymaganej wytrzymałości naciąg jest zwalniany. Stal wprowadza do betonu naprężenia ściskające – w ten sposób uzyskujemy beton sprężony.
    • kablobeton – w deskowaniu (formie) układa się kanały wzdłuż tras przebiegu kabli sprężających. Deskowanie wypełnia się mieszanką betonową. Po uzyskaniu przez beton min. 70% wartości wymaganej wytrzymałości wprowadza się kable do kanałów i naciąga się je. Kable są mocowane na końcach a kanały wypełniane zawiesiną – zaczynem cementowo – wodnym. Po związaniu zaczynu otrzymuje się element monolityczny, w którym beton i stal współpracują ze sobą. Elementy kablobetonowe można sprężać w miejscu ich wbudowania.
  • drutobeton – beton zbrojony krótkimi kawałkami cienkich drutów stalowych rozmieszczonych równomiernie w masie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Historia żelbetu rozpoczyna się w XIX w. Jako pierwszy beton ze zbrojeniem połączył Joseph-Louis Lambot, który z tego materiału zbudował barkę w 1848 zaprezentowaną na wystawie w Paryżu w 1855. W 1867 francuski ogrodnik Joseph Monier wykonał z betonu zbrojonego siatką doniczki na kwiaty. Gdy zauważył, że nie popękały na mrozie, pomysł opatentował. Koncepcję zbrojenia betonu uzasadnił naukowo w 1892 francuski inżynier Francois Hennebique, w 1894 powstał w oparciu o jego teorię i jego projekt pierwszy żelbetowy most w Viggen w Szwajcarii, w tym samym roku 1894 wybudowano najstarszy most żelbetowy w północnej Polsce na Kanale Elbląskim, na drodze Drulity - Lepno, w 1898, w Chaterallerault we Francji. Elementy sprężone jako pierwszy zastosował w 1920 Eugène Freyssinet.

Zasada działania żelbetu[edytuj | edytuj kod]

W pracy zginanej belki żelbetowej pod stopniowo zwiększanym obciążeniem można wyróżnić 3 fazy.

  • 1 faza, kiedy naprężenia w betonie nie przekraczają wytrzymałości na rozciąganie. W tej fazie przekrój pracuje jak przekrój betonowy bez zbrojenia.
  • 2 faza zaczyna się po przekroczeniu wytrzymałości betonu na rozciąganie. W tej fazie pojawiają się rysy w strefie rozciąganej, co pozwala pracować prętom stalowym.
  • 3 faza to faza zniszczenia elementu, kiedy obciążenie przekracza wytrzymałość.

Zarysowanie elementu żelbetowego jest naturalne i niemożliwe do wyeliminowania, normy[4][5] nakazują jednak ograniczenie rozstawu i szerokości rozwarcia rys.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Żelbet jest uniwersalnym materiałem budowlanym stosowanym do budowy wszystkich elementów konstrukcyjnych – fundamentów, ścian, płyt, powłok, ścian oporowych i innych. Wiele budynków jest wykonywanych jako monolity żelbetowe. Stosowano go też do budowy fortów i schronów.

Uwagi

  1. Słowo „żelbet” obecne jest w Słowniku języka polskiego PWN z lat 1958–1969 pod red. W. Doroszewskiego[1]. Współczesny Słownik języka polskiego PWN nie wyszczególnia takiego określenia, a jedynie „żelazobeton”[2] i „żelbet”[3].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Witold Doroszewski (red.): żelbeton. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. 1958–1969. [dostęp 2014-07-21].
  2. żelazobeton. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-07-21].
  3. żelbet. W: Słownik języka polskiego PWN [on-line]. [dostęp 2014-07-21].
  4. PN-B-03264:2002 – Konstrukcje betonowe, żelbetowe i sprężone – Obliczenia statyczne i projektowanie.
  5. EN 1992-1-1 – Eurokod 2: Projektowanie konstrukcji z betonu, pkt. 7.3