Vertical Launching System

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dziobowa wyrzutnia Mk 41 VLS na pokładzie krążownika typu Ticonderoga
Załadunek pojemnika transportowo-startowego do komory wyrzutni Mk 41 VLS

Vertical Launching System (lub Vertical Launch System, w skrócie VLS, ang. system odpalania pionowego) - wyrzutnia pionowego startu - typ wyrzutni pocisków rakietowych (odrzutowych) używany na okrętach nawodnych i podwodnych. Każda wyrzutnia składa się z modułów, zawierających po kilka komór mieszczących ustawione pionowo pojemniki z pociskami (jeden lub kilka pocisków w pojemniku). Tak magazynowane pociski są odpalane pionowo w górę, po czym już nad pokładem kierują się w stronę celu. Rodzaj i liczbę zamontowanych na okręcie modułów dobiera się w zależności od jego przeznaczenia i wielkości.

Pociski z wyrzutni mogą być wystrzeliwane metodą gorącego lub zimnego startu. Metoda gorącego startu polega na tym, że pocisk opuszcza wyrzutnię dzięki pracy własnego silnika. Wymaga to układu odprowadzania gorących gazów wylotowych poza wyrzutnię i kadłub okrętu. Metoda zimnego startu polega na tym, że pocisk jest wyrzucany np. przy pomocy sprężonego powietrza lub gazogeneratora, i dopiero kilka-kilkanaście metrów ponad wyrzutnią odpala własny silnik. Metoda "gorąca" jest prostsza, ale wymaga odporniejszej wyrzutni, co limituje wielkość odpalanych pocisków. Metoda "zimna" jest bezpieczniejsza - minimalizuje wpływ gazów wylotowych i skutki ewentualnych problemów z pociskiem (np. eksplozja silnika rakietowego) na wyrzutnię i strukturę okrętu.
Pociski z zanurzonych okrętów podwodnych wystrzeliwane są metodą zimnego startu ponad lustro wody.

Pierwszymi morskimi wyrzutniami pionowego startu były wyrzutnie pocisków balistycznych na okrętach podwodnych. W ZSRR wprowadzono do służby pionowe wyrzutnie rakiet plot (SA-N-6 Grumble, SA-N-9 Gauntlet), ale były to mechaniczne wyrzutnie rewolwerowe. W 1986 roku wszedł do służby amerykański krążownik USS "Bunker Hill" (CG-52) typu Ticonderoga, będący pierwszym okrętem wyposażonym w wyrzutnię Mk 41 VLS. Jest to obecnie najbardziej rozpowszechniony system na świecie, używany w różnych wersjach na pokładach okrętów wielu państw.

Główną zaletą wyrzutni systemu VLS na okrętach nawodnych jest możliwość odpalenia wszystkich pocisków w bardzo krótkich odstępach czasu, w odróżnieniu od systemów prowadnicowych, które mogą szybko odpalić tylko pociski umieszczone w danym momencie na prowadnicach, a następnie muszą być załadowane nowymi pociskami dosłanymi z magazynu. Gotowe do odpalenia pociski w pojemnikach transportowo-startowych są do momentu startu zabezpieczone przed wpływem środowiska i uszkodzeniami mechanicznymi (komory wyrzutni chronione są pancernymi klapami). Taka konstrukcja umożliwia łatwe i szybkie przeładowywanie pocisków, także w morzu, przy złej pogodzie. Ponadto brak wystających ponad pokład elementów wyrzutni powoduje redukcję skutecznej powierzchni odbicia okrętu.
Niektóre systemy VLS (np. amerykańskie Mk 41 i Mk 57) umożliwiają odpalanie z tej samej wyrzutni pocisków różnego typu i przeznaczenia, np. przeciwlotniczych, przeciwpodwodnych, manewrujących. Umożliwia to dowolną konfigurację przenoszonego przez okręt uzbrojenia rakietowego i jego łatwą zmianę w zależności od przewidywanej misji.