Województwo poznańskie

Województwo poznańskie to dawna jednostka podziału administracyjnego Polski najwyższego szczebla, której stolicą był Poznań, powołana do istnienia po II wojnie światowej 28 czerwca 1946 i ostatecznie zniesiona 31 grudnia 1998 wraz z utworzeniem województwa wielkopolskiego. Region kilkukrotnie zmieniał granice; w latach 1946-1950 był największym województwem Polski.

1946-1950

Województwo poznańskie w granicach z lat 1946-1950

W myśl reformy regulującej podział administracyjny kraju z 28 czerwca 1946, województwo poznańskie objęło swoim obszarem teren zajmowany przez przedwojenny region o tej samej nazwie, do którego włączono południowo-zachodnią część Ziem Odzyskanych z Piłą, Gorzowem i Zieloną Górą, wchodzących w skład Okręgu III (Pomorze Zachodnie). Powstała w ten sposób jednostka administracyjna była największa w kraju i dzieliła się na czterdzieści jeden powiatów, w tym dwa grodzkie: Poznań i Gniezno. Największym i najludniejszym powiatem ziemskim był wówczas powiat koniński.

28 czerwca 1946 r. utworzono ekspozyturę urzędu wojewódzkiego w Gorzowie, której zakres działania obejmował powiaty: babimojski, gorzowski, gubiński, krośnieński, międzyrzecki, pilski, rzepiński, skwierzyński, sulęciński, strzelecki, świebodziński, wschowski, zielonogórski.

Powiat		Miasto powiatowe	Pow. (km²)	Ludność	Gęstość zal. (os / km²
Powiaty województwa poznańskiego w 1947
babimojski		Babimost	282	9200	33
chodzieski		Chodzież	893	38 900	44
czarnkowski		Czarnków	919	37 400	41
Gniezno miasto		Gniezno	18	30 300	1683
gnieźnieński		Gniezno	1126	51 100	45
gorzowski		Gorzów	1253	46 900	37
gostyński		Gostyń	701	55 300	79
gubiński		Gubin	513	6200	12
jarociński		Jarocin	1124	85 200	76
kaliski		Kalisz	1478	162 000	110
kępiński		Kępno	1179	82 900	70
kolski		Koło	1097	93 400	85
koniński		Konin	2152	167 500	78
kościański		Kościan	1057	73 400	69
krośnieński		Krosno nad Odrą	1307	14 200	11
krotoszyński		Krotoszyn	915	70 600	77
leszczyński		Leszno	827	55 900	68
międzychodzki		Międzychód	755	25 800	34
międzyrzecki		Międzyrzecz	706	20 500	29
mogileński		Mogilno	1059	61 500	58
nowotomyski		Nowy-Tomyśl	1276	74 800	59
obornicki		Oborniki	966	44 000	46
ostrowski		Ostrów Wielkopolski	1194	101 600	85
pilski		Piła	967	36 900	38
Poznań miasto		Poznań	226	268 000	1186
poznański		Poznań	1089	74 700	69
rawicki		Rawicz	523	43 400	83
rzepiński		Słubice	1189	12 300	10
skwierzyński		Skwierzyna	658	9000	14
strzelecki		Strzelce Krajeńskie	1102	26 000	24
szamotulski		Szamotuły	1076	60 000	56
średzki		Środa	800	47 300	59
śremski		Śrem	910	55 500	61
świebodziński		Świebodzin	911	27 100	30
turecki		Turek	1591	114 300	72
wągrowiecki		Wągrowiec	1037	50 800	49
wolsztyński		Wolsztyn	754	41 600	55
wrzesiński		Września	608	43 000	71
wschowski		Wschowa	272	11 500	42
zielonogórski		Zielona Góra	875	39 600	45
żniński		Żnin	739	38 900	53

1950-1975

Województwo poznańskie w latach 1950-1975

Reforma administracyjna z 6 lipca 1950 spowodowała utworzenie nowych województw: koszalińskiego, opolskiego i zielonogórskiego. W skład tego ostatniego weszły przede wszystkim zachodnie powiaty województwa poznańskiego, a oprócz nich, do województwa bydgoskiego przyłączono powiaty mogileński i żniński, tak więc jego powierzchnia zmalała, a granice zbliżyły się do współczesnych granic województwa wielkopolskiego.

Z powiatów ziemskich wydzielono aż cztery kolejne miasta: Kalisz, Leszno, Piłę i Ostrów Wlkp., a później, w 1973, także Konin. Utworzono także dwa nowe powiaty: pleszewski i słupecki, a w 1957 wydzielono z województwa Poznań, przyznając mu status miasta na prawach województwa.

Powiat		Pow.(km²)	Lud.(tys.)	Mieszk. /km²	Miasta	Gminy	Siedziba
Powiaty województwa poznańskiego w 1973
Chodzieski		892	49,2	55	4	6	Chodzież
Czarnkowski		972	43,5	45	2	5	Czarnków
Gniezno miasto		28	52,4	1896	1	0	Gniezno
Gnieźnieński		1132	56,0	49	3	9	Gniezno
Gostyński		714	62,4	87	4	6	Gostyń
Jarociński		707	69,0	98	2	5	Jarocin
Kaliski		1346	100,3	75	2	13	Kalisz
Kalisz miasto		30	83,6	2776	1	0	Kalisz
Kępiński		609	48,4	80	1	7	Kępno
Kolski		1084	94,0	87	5	10	Koło
Koniński ¹		1359	142,1	105	5	13	Konin ¹
Kościański		1040	85,4	82	5	9	Kościan
Krotoszyński		811	74,4	92	5	6	Krotoszyn
Leszczyński		749	42,8	57	2	6	Leszno
Leszno miasto		20	35,5	1818	1	0	Leszno
Międzychodzki		785	31,7	40	2	5	Międzychód
Nowotomyski		1298	91,6	71	6	9	Nowy Tomyśl
Obornicki		850	51,8	61	3	4	Oborniki
Ostrowski		1128	82,8	73	3	7	Ostrów Wielkopolski
Ostrów Wlkp. miasto		29	51,2	1760	1	0	Ostrów Wielkopolski
Ostrzeszowski		772	48,5	63	3	6	Ostrzeszów
Piła miasto		88	45,3	514	1	0	Piła
Pleszewski		695	53,6	77	1	6	Pleszew
Poznański		1249	141,8	114	6	10	Poznań
Rawicki		522	51,7	99	4	5	Rawicz
Słupecki		663	46,6	70	2	5	Słupca
Szamotulski		1116	75,4	68	4	7	Szamotuły
Średzki		733	55,8	76	2	6	Środa
Śremski		779	58,9	76	4	5	Śrem
Trzcianecki		908	36,8	41	2	4	Trzcianka
Turecki		1143	87,0	76	3	10	Turek
Wągrowiecki		1087	61,5	57	3	7	Wągrowiec
Wolsztyński		812	50,7	62	2	4	Wolsztyn
Wrzesiński		705	62,4	89	3	5	Września
¹ 3 października 1973 z powiatu konińskiego wyłączono Konin a z jego obszaru utworzono powiat miejski Konin. Przetrwał on niecałe dwa lata.

1975-1998

Województwo poznańskie w latach 1975-1998

Reforma administracyjna wprowadzona 1 kwietnia 1975 znacznie okroiła terytorium województwa poznańskiego. Jego północne tereny utworzyły województwo pilskie, wschodnie — województwo konińskie, południowo-wschodnie — województwo kaliskie, południowe — województwo leszczyńskie, część zachodnich gmin weszła natomiast w skład województw: gorzowskiego i zielonogórskiego. Okrojony region, obejmujący miasto Poznań i jego najbliższe okolice, miał powierzchnię 8151 km².

W 1990 roku utworzono na terenie województwa osiem Urzędów Rejonowych. Od 1 stycznia 1999 cały jego obszar wchodzi w skład województwa wielkopolskiego.

Urząd Rejonowy		Podległe gminy
Urzędy Rejonowe województwa poznańskiego w 1990
Gniezno		Czerniejewo, Gniezno, Kiszkowo, Kłecko, Łubowo, Mieleszyn, Mieścisko, Niechanowo; miasto Gniezno
Grodzisk Wlkp.		Granowo, Grodzisk Wielkopolski, Kamieniec, Rakoniewice, Wielichowo
Nowy Tomyśl		Kuślin, Lwówek, Nowy Tomyśl, Opalenica
Poznań		Buk, Czerwonak, Dopiewo, Kleszczewo, Komorniki, Kostrzyn, Kórnik, Mosina, Murowana Goślina, Oborniki, Pobiedziska, Rokietnica, Skoki, Stęszew, Suchy Las, Swarzędz, Tarnowo Podgórne; miasta: Luboń, Poznań, Puszczykowo
Szamotuły		Chrzypsko Wielkie, Duszniki, Kaźmierz, Kwilcz, Obrzycko, Ostroróg, Pniewy, Sieraków, Szamotuły; miasto Obrzycko
Śrem		Brodnica, Czempiń, Dolsk, Książ Wielkopolski, Śrem
Środa Wlkp.		Dominowo, Krzykosy, Nowe Miasto n. Wartą, Środa Wlkp., Zaniemyśl
Września		Kołaczkowo, Miłosław, Nekla, Września

Zobacz też

• Podział administracyjny Polski 1944–46
• Podział administracyjny Polski 1946–50
• Podział administracyjny Polski 1950–57
• Podział administracyjny Polski 1957–75
• Polska reforma administracyjna (1975)
• Podział administracyjny Polski 1975–98
• Polska reforma administracyjna (1999)
• Województwo wielkopolskie