Wzór kwiatowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wzór kwiatowy – zapis służący do przedstawienia budowy morfologicznej kwiatu za pomocą symboli, liter i liczb. Informuje o liczbie elementów w poszczególnych okółkach kwiatu oraz o ich zrastaniu się, a także o położeniu dna kwiatowego względem zalążni[1].

Stosowane są następujące oznaczenia[1]:

Liczby umieszczane w indeksie dolnym po poszczególnych literach oznaczają liczbę elementów w okółku, np. C5 oznacza koronę o 5 płatkach, K3 oznacza kielich o 3 działkach. Jeżeli elementów danego typu jest więcej niż 12, to zamiast podawania ich liczby (która najczęściej jest wówczas zmienna nawet w różnych kwiatach tej samej rośliny), pisze się znak nieskończoności (\infty), który czytamy wiele albo liczne. Obecnie panuje tendencja do zastępowania tego znaku literą "n"[1].

Symbole:

  • + – wskazuje, że elementy danego typu (płatki, pręciki) występują w dwóch okółkach, np. A5+5 oznacza pręciki w dwóch okółkach, w każdym po 5 pręcików.
  • ( ) – oznacza zrastanie się (częściowe lub całkowite) elementów należących do tego samego okółka, np. C(5) wskazuje, że koronę tworzy 5 zrośniętych ze sobą płatków; A(9)+1 oznacza, że z 10 pręcików 9 zrosło się w rurkę (swymi nitkami), a dziesiąty jest wolny (=niezrośnięty).
  • [ ] – stosuje się, aby wskazać przyrastanie nitek pręcików do korony, w zapisie typu: [C(5)A5].
  • – kreska nad liczbą słupków (lub owocolistków w przypadku słupkowia zrosłego) oznacza, że słupek jest dolny (a tym samym kwiat jest górny), pod tą liczbą – oznacza że słupek jest górny (a kwiat dolny). Kreska ta symbolizuje więc jak gdyby "poziom", na którym znajduje się dno kwiatowe. Np. G_{\overline{(5)}} oznacza słupek dolny (=zalążnię dolną) zbudowaną z 5 zrośniętych owocolistków.

Symbole symetrii kwiatu (umieszczane na początku wzoru kwiatowego):

  • *symetria promienista kwiatu
  • – symetria grzbiecista (rzadko spotyka się znak ).

Symbole symetrii rzadko stosowane (przestarzałe):

  • ·|· – symetria podwójna (kwiaty takie ma np. rodzaj serduszka (Dicentra).
  • + – symetria krzyżowa (kwiaty takie występują w rodzinie kapustowatych (Brassicaceae). Posiadają one tylko 2 osie symetrii.

Wzory kwiatowe można zapisać dla każdego gatunku rośliny kwiatowej, w większości przypadków są jednak stałe dla całej rodziny lub podrodziny, a więc dla wielu blisko spokrewnionych rodzajów roślin.

Przykłady wzorów kwiatowych: rodzina liliowatych, rodzaj tulipan (Tulipa): *P3+3A3+3G(3). Oznacza to, że jest to kwiat promienisty, z okwiatem niezróżnicowanym na kielich i koronę, ale składającym się z dwóch 3-elementowych okółków okwiatu, z dwoma 3-elementowymi okółkami pręcików i 3-krotnym słupkiem (tj. zrośniętym z 3 owocolistków).

Wzór kwiatowy nie oddaje następujących cech kwiatu, mających znaczenie diagnostyczne lub taksonomiczne:

  • wzajemnego ustawienia elementów z różnych okółków względem siebie (np. płatki nadległe lub śródlege w stosunku do działek),
  • ukształtowanie płatków (np, obecność ostrogi),
  • budowa (typ) zalążni,
  • obecność gynoforu.

Informacje te zawiera narys kwiatowy.

Typografia wzoru kwiatowego[edytuj | edytuj kod]

Gdy niedostępne są indeksy dolne, spotyka się liniowy zapis wzoru kwiatowego, np. dla rodziny kapustowatych pisze się * K 2+2, C 4, A 2+4, G 2 (sup).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 J. Szweykowska, J. Szweykowski: Botanika. Tom I. Morfologia. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2005. ISBN 83-01-13946-3.