Związek zawodowy
Związek zawodowy – organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej.
Spis treści |
Związki zawodowe na świecie [edytuj]
Związki zawodowe powstały w Wielkiej Brytanii w roku 1824[1].
Podstawowym zadaniem związków zawodowych jest obrona interesów pracowników i działanie na rzecz poprawy ich sytuacji ekonomicznej i społecznej. Związki próbują więc przeciwdziałać zwolnieniom, kontrolują przestrzeganie kodeksu pracy przez pracodawców, zabiegają o wyższe pensje i lepsze warunki pracy dla pracowników. Często prowadzą również działalność samopomocową (np. fundusze strajkowe), edukacyjną (np. kursy przekwalifikowujące) i oświatową (np. kampanie informacyjne o prawach przysługujących pracownikom).
W krajach o silnej tradycji związkowej osiągały one nieraz bardzo duży wpływ na władzę i gospodarkę. W Wielkiej Brytanii doprowadziło to do praktycznego paraliżu państwa i zapaści gospodarki w latach 70-80[2] – strajki podejmowały nawet związki zawodowe strażaków, co skutkowało mobilizacją wojska do gaszenia pożarów[3], związek zawodowy drukarzy SOGAT cenzurował treść gazety Evening Standard[4][5], zaś wprowadzane przez związki zasady ochrony czasu pracy prowadziły do faktycznej dyskryminacji kobiet[6].
Związki zawodowe w Polsce [edytuj]
PRL (1944–1989); stan na 1 VIII 1980 [edytuj]
Wszystkie wymienione poniżej związki były skupione w Zrzeszeniu Związków Zawodowych w Polsce, którego organem wykonawczym była Centralnej Radzie Związków Zawodowych.
- Związek Zawodowy Pracowników Przemysłu Włókienniczego, Odzieżowego i Skórzanego
- Związek Zawodowy Pracowników Przemysłu Metalowego
Po 1989 r. [edytuj]
W Polsce, zgodnie z ustawą z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych. Jest on niezależny w swojej działalności statutowej od pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych organizacji, a organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.
Po 1989 roku liczebność i znaczenie związków zawodowych słabnie. Według badań CBOS prawie połowa badanych ocenia, że związki nieskutecznie bronią praw pracowniczych. Średni wiek pracowników w związkach to 44 lata[7].
Założenie i członkostwo [edytuj]
Związek zawodowy powołuje co najmniej 10 osób, którym prawo nadaje taką możliwość. Zanim zostanie dokonana rejestracja członkowie związku muszą uchwalić statut, wybierany jest także komitet założycielski w liczbie od 3 do 7 osób. Następnie składany jest wniosek o rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania
Prawo tworzenia lub wstępowania do związków zawodowych mają:
- pracownicy bez względu na podstawę stosunku pracy
- członkowie rolniczych spółdzielni produkcyjnych
- osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, pod warunkiem, że nie są pracodawcami
- osoby wykonujące pracę nakładczą – w związkach zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym nawiązały umowę o pracę
- osoby bezrobotne – na zasadach określonych statutami związków
- osoby skierowane do odbywania służby zastępczej w danym zakładzie
- emeryci lub renciści
Statut związku zawodowego powinien w szczególności zawierać:
- nazwę związku,
- siedzibę związku,
- terytorialny i podmiotowy zakres działania,
- cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji,
- zasady nabywania i utraty członkostwa,
- prawa i obowiązki członków,
- strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek organizacyjnych związku mają osobowość prawną,
- sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
- organy związku, tryb ich wyboru i odwołania, zakres ich kompetencji oraz okres kadencji,
- źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek członkowskich,
- zasady uchwalania i zmian statutu,
- sposób rozwiązania związku i likwidacji jego majątku.
Uprawnienia związków zawodowych [edytuj]
Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika. Ponadto:
- prawo reprezentowania interesów pracowniczych na forum międzynarodowym,
- współuczestnictwo w tworzeniu korzystnych warunków pracy, płacy i wypoczynku,
- prawo tworzenia ogólnokrajowych zrzeszeń (federacji) związków zawodowych,
- opiniowanie założeń i projektów aktów w zakresie objętym zadaniami tego związku,
- opiniowanie dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków zawodowych,
- występowanie z wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie spraw objętych zadaniami związku zawodowego,
- prowadzenie rokowań zbiorowych,
- zawieranie układów zbiorowych pracy i innych porozumień przewidzianych przepisami prawa pracy
- kontrola nad przestrzeganiem prawa pracy,
- uczestnictwo w nadzorze nad przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
Likwidacja związku zawodowego [edytuj]
Wykreślenie związku zawodowego z KRS, czyli jego likwidacja, może nastąpić z następujących względów:
- złamania prawa przez związek zawodowy,
- reprezentowania przez związek zawodowy mniej niż 10 pracowników przez okres dłuższy niż 3 miesiące,
- likwidacja zakładu pracy równoznaczna jest z likwidacją związku zawodowego.
Opinie o związkach zawodowych [edytuj]
Zasługi [edytuj]
Związki zawodowe są źródłem reform korzystnych dla pracowników na całym świecie, są też popierane przez wielu ekonomistów i teoretyków ekonomii[potrzebne źródło]. Przez ostatnie 300 lat rozwinęły pewne reformy pracownicze (takie jak 8-godzinny dzień pracy, płaca minimalna, ubezpieczenia od czynności związanych z pracą). Poprzez handel kolektywny po skrócenie dnia pracy, ich działania się różnią. Można wyróżnić np.:
- Zapewnianie członkom korzyści: Wczesne związki zawodowe jak Friendly Societies (Przyjazne Zrzeszenia - związki pomagające ludziom takim jak weterani wojenni) często dawały wiele korzyści jak zapewnienie członkom stałej, legalnej pracy, ubezpieczanie od zaniżania pensji w pracy przez nieobecności spowodowane chorobami i stanami chorobowymi, walka na rzecz emerytów i osób w podeszłym wieku i koszty związane z pogrzebem. W wielu krajach rozwiniętych te funkcje przejął rząd, jednak, w przypadku niewydolności rządowych programów pomocowych (które współcześnie prawie nie istnieją) zapewnienie profesjonalnego treningu pracowników, porad prawnych i szeroko pojęta ochrona członków są wciąż ważnymi profitami członkostwa w związku zawodowym.
- Ochrona pracownicza: Związki zapobiegają wyzyskowi pracowników, zwiększają ich pensje i tym samym zmniejszają nierówności.
- Akcje protestacyjne (protesty, strajki): Związki zawodowe mogą wywołać strajk lub opór przeciwko lokautowi (lokaut z ang. "lockout" - sytuacja gdy firma lub fabryka nie chce zatrudniać więcej pracowników, często z niejasnych lub osobistych powodów, które szkodzą pracownikom) aby osiągnąć poszczególne cele.
- Aktywność polityczna: Związki zawodowe mogą promować prawodawstwo korzystne interesom ich członków lub wszystkich innych pracowników. W tym celu mogą prowadzić kampanie polityczne, przedsięwziąć lobbing polityczny (nacisk na polityczne organy państwa, przede wszystkim na legislatywę czyli prawodawstwo) w celu uzyskania przychylnej dla członków decyzji lub wspierać finansowo pojedynczych kandydatów w rządzie lub partię jako całość na urząd publiczny. W niektórych krajach (np. krajach Skandynawii i na Filipinach) związki zawodowe są zapraszane do uczestnictwa w rządowych rozprawach na temat edukacji lub innych reformach dotyczących rynku pracy.
Krytyka [edytuj]
Polskie związki zawodowe są często krytykowane, szczególnie przez ekonomistów, organizacje pracodawców i przez niezrzeszonych pracowników[potrzebne źródło]. Np. PKPP Lewiatan wylicza następujące problemy jakie według tej organizacji stwarzają w gospodarce związki zawodowe[potrzebne źródło]:
- sugerują, że wzrost płac prowadzi do silnej gospodarki, podczas gdy jest odwrotnie;
- deformują rynek pracy przez podwyższanie płacy minimalnej, co powoduje, ze praca osób niewykwalifikowanych staje się nieopłacalna i rośnie wśród nich bezrobocie;
- nacisk na wcześniejsze emerytury zmniejsza podaż na rynku pracy i w efekcie prowadzi do ubóstwa społeczeństwa i obciążenia systemu emerytalnego;
- wysokie świadczenia społeczne działają demotywująco
- pakiety socjalne utrudniają dostosowanie struktury zatrudnienia do potrzeb firmy, zmniejszają dochody firmy i hamują wzrost wydajności pracy
- zatrzymały się z myśleniem o gospodarce w poprzedniej epoce. Bronią np. sztywnych nieżyciowych przepisów o rozliczaniu czasu pracy
- zamiast budować etos przedsiębiorczości i pracowitości przedstawiają pracodawców jako "krwiopijców".
Sztywne stanowisko związków zawodowych, zwłaszcza w czasie kryzysu, i obrona nabytych przywilejów za wszelką cenę może prowadzić do upadku całego zakładu pracy[8].
Zobacz też [edytuj]
- Lista polskich związków zawodowych
- Historia związków zawodowych w Polsce
- Wolności związkowe
- Strajk
- Reprezentacja interesów pracowniczych
- Lokaut
Przypisy
- ↑ Stefan Bratkowski: Po co komu związki zawodowe. 2013.
- ↑ Witold Gadomski: Żelazna Małgorzata. Gazeta Wyborcza, 2013.
- ↑ Firefighters strike over pay claim. BBC, 1977.. Opisany tam pożar szpitala St Andrew's w londyńskiej dzielnicy Bow (do którego gaszenia strażacy w końcu przystąpili, wspierając wojsko) zainspirował Anthony Burgessa do napisania powieści 1985 opisującej życie w Wielkiej Brytanii zmonopolizowanej przez związki zawodowe.
- ↑ Nigel Williams. The right to censor. „Index on Censorship”, 1984. doi:10.1080/03064228408533786.
- ↑ Mr. Maurice Macmillan: Newspaper Industry (Industrial Relations). 1983.
- ↑ Nicola Charles. Trade union censorship. „Women's Studies International Forum”, 1983.
- ↑ Śląsk poligonem "Solidarności"? Strajk pokazał, że poparcie jest mniejsze, niż się wydawało. gazeta.pl, 2013.
- ↑ Peter Gumbel: Goodyear’s French Nightmare. Time, 2013.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Ustawa z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (Dz. U. z 1991 r. Nr 55, poz. 234)
|
|||||
Artykuł uwzględnia stan prawny na 13 stycznia 2010. Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.