Komunizm

Komunizm (łac. communis – wspólny, powszechny) – radykalny, lewicowy system ideologiczny, wywodzący się z socjalizmu, postulujący uspołecznienie własności prywatnej, głównie środków produkcji oraz nastawienie gospodarki na zaspokojenie potrzeb obywateli. Komuniści jako końcowy efekt swojej rewolucji postulowali zbudowanie na zasadzie "od każdego według jego zdolności, każdemu według potrzeb" egalitarnego społeczeństwa i państwa bez aparatu przymusu, które miałoby z czasem zanikać wraz z podziałami klasowymi.

Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Komuniści jako sposób osiągnięcia swych celów równości i sprawiedliwości wskazywali na rewolucję oraz "obalenie przemocą całego dotychczasowego ustroju społecznego", a także wprowadzenie opartego na tej ideologii systemu rządów, do czasu osiągnięcia stadium komunizmu miał trwać przejściowy ustrój określany mianem dyktatury proletariatu. Komunizm miałby doprowadzić do zjednoczenia świata oraz likwidacji ubóstwa. W praktyce stał się podstawą ideologiczną wielu systemów totalitarnych.

Według oficjalnej, komunistycznej ideologii, komunizm miał być najwyższym stadium systemu socjalistycznego, jednak nigdy nie został w pełni zrealizowany. W języku potocznym komunizm to ustrój społeczny w państwach rządzonych przez partie powołujące się na idee komunizmu. W tych krajach funkcjonowała nazwa realny socjalizm, wprowadzona w latach 70. XX wieku w ZSRR.

Ideologia

Sierp i młot – symbol międzynarodowego ruchu robotniczego, korzystającego z idei komunizmu (nie tylko tzw. dyktatury proletariatu)

Karol Marks wraz z Fryderykiem Engelsem jest uważany za ojca komunizmu, ich ideologię starał się wprowadzić w życie Włodzimierz Lenin

Komunizm opierał się na systemie poglądów głoszących program całkowitego zniesienia ucisku i wyzysku społecznego, postulujący powszechność, równość i sprawiedliwość społeczną oraz zbudowanie społeczeństwa bezklasowego opartego na społecznej kontroli gospodarki, własności środków produkcji i sprawiedliwym podziale dóbr. Były to przesłanki realizacji zasad równości we wszystkich dziedzinach życia społecznego.

Można zauważyć pewne analogie między ideami komunizmu a filozofią Platona. Idee równości i wspólnoty zyskały na znaczeniu w okresie rewolucji francuskiej 1789-1799. Idee te były następnie rozwijane przez utopijnych socjalistów, jak Henri de Saint-Simon i Charles Fourier. Duży wpływ na rozwój ideologii komunistycznej miał wzrost uprzemysłowienia i przemiany społeczne z tym związane. Odrębnego znaczenia nabrały one w ideologii marksistowskiej.

Twórców koncepcji komunistycznych można podzielić na dwa nurty:

• socjalistyczny – który wywodzić należy z myśli wspomnianych wyżej Henriego de Saint-Simona i Charlesa Fouriera, a który przekształcili potem z utopijnego ideału (socjalizm utopijny) w rewolucyjną teorię społeczno-polityczną (socjalizm naukowy) Karol Marks i Fryderyk Engels. Posługiwali się oni przy tym metodologią naukowego dyskursu, zaś ich ambicje sięgały stworzenia "naukowej teorii dynamiki społeczeństw". Powstały w ten sposób materializm dialektyczny, określając kierowniczą rolę i zadania klasy robotniczej w walce z kapitalistycznym ustrojem, stał się ideologią rewolucyjną ruchu robotniczego od lat 80 XIX wieku oraz teoretycznym narzędziem i celem przebudowy stosunków społecznych;
• anarchistyczny – mający swoje podłoże u innego myśliciela socjalizmu utopijnego, a mianowicie Pierre'a Proudhona. Następnie koncepcja ta została zmodyfikowana przez Michaiła Bakunina (anarchokolektywizm) oraz Piotra Kropotkina (anarchokomunizm).

W XX wieku ideologia komunizmu, a dokładniej marksizmu, została przez Włodzimierza Lenina połączona z autorytaryzmem i gospodarką centralnie planowaną, a w efekcie powstał ustrój określany jako bolszewizm, a później marksizm-leninizm. Ten zaś stał się ideologiczną podstawą państwa i partii bolszewickiej.

Istniały również inne nurty komunizmu, np.luksemburgizm, który krytykował autorytaryzm Lenina i niedemokratyczny charakter władzy bolszewików.

Po śmierci Lenina ruch komunistyczny uległ rozłamowi, w wyniku którego powstał stalinizm po dojściu do władzy w ZSRR Józefa Stalina, którego cechował masowy terror połączony z nieograniczoną władzą Stalina; tak zrodził się totalitaryzm radziecki, opozycją wobec którego był trockizm.

Stalinizm został zmodyfikowany przez Mao Zedonga (maoizm) i stał się oficjalną ideologią komunistycznych Chin.

Obecnie na maoizmie bazują ruchy komunistyczne krajów trzeciego świata.

Historia

Rozłam radziecko-chiński

     kraje proradzieckie

     kraje prochińskie

     kraje neutralne

Ruch komunistyczny oddzielił się od ruchu socjalistycznego na przełomie XIX i XX wieku, uważając dotychczasowe metody działania za nieskuteczne, a liderów partii socjalistycznych – za niejednokrotnie zdradzających swoje deklarowane ideały. Komuniści stawiali szczególny nacisk na międzynarodową współpracę proletariatu jako organizację walki z kapitalizmem i imperializmem który określali jako najwyższe stadium systemu kapitalistycznego i największe zagrożenie dla ruchu robotniczego.

Pierwszą międzynarodową organizacją skupiającą ludzi o poglądach komunistycznych i radykalnie lewicowych była I Międzynarodówka powstała w 1864 roku jednak z powodu konfliktów między marksistami a anarchistami została rozwiązana w 1876 roku a na jej miejsce została założona przez marksistów w 1889 roku II Międzynarodówka która po zakończeniu I wojny światowej podzieliła się na dwa nurty:

• wiązany z partią bolszewicką, z inicjatywy której utworzono tzw. III Międzynarodówkę.
• niezależny, międzynarodowy ruch socjalistyczny, w ramach którego działała Międzynarodówka Socjalistyczna.

Późniejszą formą organizacyjną były partie komunistyczne, których celem było zdobycie władzy drogą rewolucyjną. Odrzucały one tradycyjne parlamentarne metody działania, uważając je za nieskuteczne (komuniści argumentowali, iż w ramach systemu kapitalistycznego nie można przeprowadzić trwałych prospołecznych zmian). Komuniści zrzeszyli się w III Międzynarodówce, która przejęła zasady organizacji bolszewików.

W 1917 po rewolucji październikowej powstało pierwsze na świecie państwo powszechnie uznawane za "socjalistyczne" – ZSRR.

W lipcu 1921 Armia Czerwona pod pretekstem pomocy komunistom Suche Batora zajęła Mongolię Zewnętrzną rozbijając wojska Ungerna i mongolskie. Ustanowiony został rząd komunistyczny, jednak zachowano ustrój teokratyczny i władzę Bogda Chana, dopiero po jego śmierci w 1924, proklamowano utworzenie Mongolskiej Republiki Ludowej.

ZSRR (Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich 1922–1991) – pierwsze państwo dążące do komunizmu, podporządkowywało sobie po II wojnie światowej partie komunistyczne w innych krajach i wiele z nich, niezależnie od woli swych członków, stawało się elementem polityki zagranicznej ZSRR (RWPG – Rada Wzajemnej Pomocy Gospodarczej, Układ Warszawski).

Kolejnym państwem dążącym do komunizmu była utworzona po rewolucji w Chinach w 1949 roku Chińska Republika Ludowa.

Po wojnie koreańskiej pomiędzy komunistami z Północy a władzami Południa, wspieranymi przez USA, Korea podzieliła się na dwa państwa Koreę Północną rządzoną przez komunistów i Koreę Południową.

Na Kubie w 1959 roku po obaleniu proamerykańskiego reżimu rządu Fulgencio Batisty władzę przejęli komuniści z Fidelem Castro na czele. Głównym bohaterem rewolucji kubańskiej był Ernesto Che Guevara który po zwycięskiej rewolucji na Kubie kontynuował walkę z kapitalizmem w innych krajach Afryki i Ameryki Łacińskiej, jednak rewolucja powiodła się jedynie w Angoli, a w roku 1968 podczas nieudanej rewolucji w Boliwii Guevara został namierzony przez agentów CIA i zabity 9 października 1968.

Przejęcie władzy przez komunistów miało także miejsce w Wietnamie, w wyniku wojny pomiędzy władzami komunistycznymi z Północy i proamerykańkimi z Południa. Wojna w Wietnamie spowodowała w Laosie przejęcie władzy przez komunistów.

W Kambodży władze przejęli Czerwoni Khmerzy, dowodzeni przez Pol Pota, jednak wprowadzili oni reżim, który pochłonął ponad 2 miliony ofiar i wywołali konflikt z komunistycznym Wietnamem, który skończył się obaleniem rządów Czerwonych Khmerów przez wietnamski Vietcong.

Godło ZSRR – celem komunistów było wprowadzenie komunizmu na całym świecie

W partiach komunistycznych kładziono duży nacisk na bezwzględną dyscyplinę wobec celów formułowanych przez elitarnych i kadrowych przywódców. W partiach – zależnie od kraju – dopuszczano w różnym stopniu wewnątrzpartyjną dyskusję, jednak zabroniona była krytyka partii na zewnątrz. Po dojściu do władzy, partia komunistyczna stawała się jednolita z aparatem państwowym. Na ogół szybko zatracała swoją ideowość i stawała się często tylko środkiem do podniesienia statusu społecznego osób z kręgu partii. Proces taki miał miejsce po dojściu do władzy Józefa Stalina, gdy radziecka partia komunistyczna uległa zupełnej ideowej degeneracji, całkowicie zlikwidowana została demokracja wewnątrzpartyjna, a obywatele kraju poddani terrorowi. Zastosowany tam autorytarny model sprawowania władzy, został również przeniesiony do Międzynarodówki, z fatalnymi skutkami. Z tego powodu w 1938 roku została utworzona przez Lwa Trockiego IV Międzynarodówka której celem była walka z kapitalizmem, jak i ze stalinizmem i faszyzmem.

Komunizm był głównym celem rewolucji proletariackiej, której rezultatem miało być państwo bez aparatu przymusu, bez alienacji pracy, zbudowane na zasadzie "od każdego według jego zdolności, każdemu według potrzeb" oraz pełna równość społeczna. W rzeczywistości komunizm nigdy nie został w pełni zrealizowany choć potocznie określa się systemy mianem komunistycznych. Kierownictwo partii w wielu krajach jako odpowiedź na kontrrewolucje, opór społeczny, represje oraz prześladowania przed rewolucją doprowadziło do wprowadzenia trwałych lub przejściowych rządów terroru, a w niektórych przypadkach do ludobójstwa, szczególnie w odniesieniu do przeciwników politycznych (prawicy) i wyższych warstw społecznych (burżuazji). Oficjalnie w państwach tych panowała "dyktatura proletariatu", a celem polityki partii rządzących było wprowadzenie pełnej współwłasności środków produkcji i tym samym pełna wolność od wyzysku.

Ofiary w państwach rządzonych przez partie komunistyczne

Tablica: W hołdzie ofiarom systemu komunistycznego, Plac Grunwaldzki w Szczecinie

Lista krajów, w których, partie nazywane komunistycznymi sprawowały władzę, wraz z krótką statystyką śmiertelnych ofiar terroru i głodu (według Czarnej księgi komunizmu):

• Rosja i ZSRR 1917–1991, 20 mln ofiar śmiertelnych (w tym zależnie od źródeł ok. 4-10 mln na Ukrainie, głównie na skutek klęsk głodu, wywołanych intensywną kolektywizacją – m.in. Wielki Głód na Ukrainie)
• Mongolia 1924–1990, nieznana liczba ofiar
• Europa Środkowa i Europa Wschodnia – 1 milion ofiar, w następujących krajach:
  • Polska
  • NRD
  • Czechosłowacja
  • Węgry
  • Bułgaria
  • Rumunia
  • Jugosławia
  • Albania
• Korea Północna, od 1948 do dziś, 2 miliony ofiar
• Chiny od 1949 (z wyjątkiem Tajwanu) do dziś, od 60 do 65 mln ofiar
• Wietnam od 1945 (Południowy od 1976) do dziś, 1 milion ofiar
• Kuba od 1959 do dziś
• Kambodża od 1975 do 1978/79, od 1 mln do 2 mln ofiar
• Laos od 1975 do dziś
• Afganistan od 1975 do 1991, 1,5 miliona ofiar
• Różne państwa w Afryce – w różnych okresach, ok. 1,7 miliona ofiar oraz terroru (np. "czerwony terror" Mengystu Hajle Marjam)

Liczoną w powyższy sposób całkowitą ilość ofiar komunizmu można by oszacować na 100 milionów ludzi.

Obrońcy komunizmu podkreślają, że większość ofiar to ofiary totalitaryzmu (który według nich był wypaczeniem ideologii i równości w niej głoszonej) stalinowskiego ZSRR (20 mln) i komunistycznych Chin (60-65 mln), które przed rewolucją były krajami zacofanymi, gdzie także panowała bieda, analfabetyzm i ludzie umierali z głodu.

Aleksander Sołżenicyn w książce Archipelag GUŁag szacuje, że w samych obozach pracy (Gułagach) w ZSRR uśmiercono od początku rewolucji do roku 1956 ok. 60 milionów ludzi. Jeszcze inne są szacunki historyka Roberta Conquesta, który w książce Wielki Terror, podaje liczbę 42 milionów ludzi, którzy zginęli bezpośrednio w obozach oraz trudna do oszacowania (od 10 do nawet 30 milionów) liczba ludzi, którzy nie zmarli w samych obozach lecz w trakcie transportu, oraz na skutek chorób i wycieńczenia już po wypuszczeniu z obozów. Taka rozbieżność liczb ofiar komunizmu według środowisk lewicowych a w szczególności komunistycznych jest tylko dowodem na to że liczby te są całkowicie zmyślone i według nich nie mają nic wspólnego z rzeczywistością.

Jeszcze krytyczniej o książce Czarna księga komunizmu wypowiadały się środowiska radykalnie lewicowe i komunistyczne, zarzucając jej otwarte fałszowanie historii a nawet całkowite zakłamanie w doraźnych celach politycznych, sztuczne spłycanie wydarzeń oraz zestawianie ze sobą narodowego socjalizmu i komunizmu oraz zrównanie stalinizmu z komunizmem. Do najbardziej znanych krytyków "Czarnej Księgi Komunizmu" i "Archipelagu Gułag" należy członek szwedzkiej partii komunistycznej Mario Sousa który w swej pracy "Kłamstwa o historii ZSRR" neguje liczbę ofiar komunizmu oraz oskarża autorów książek o inspirację przez Hitlera.

Część historyków zarzucała Courtoisowi autorowi książki nie tylko zawyżenie statystyk ofiar komunizmu, ale i równoległe zaniżenie liczby ofiar narodowego socjalizm przez co wielu zarzucało mu poglądy neofaszystowskie.

Praktyka

Ustrój komunistyczny – jako ustrój bezklasowy, uwolniony od instytucji państwa, najwyższe stadium rozwoju społeczeństwa socjalistycznego – nigdzie nie został zrealizowany. Był natomiast uznawany za cel, do którego miały dążyć społeczeństwa socjalistyczne.

W praktyce państw rządzonych przez partie komunistyczne i robotnicze występował (i w niektórych krajach nadal trwa) ustrój nazywany od lat 70. XX wieku, stworzonym w ZSRR propagandowym określeniem realnym socjalizmem (który zastąpił wcześniej stosowane określenie dyktatura proletariatu). Od lat 70-tych socjologowie prognozowali upadek komunizmu na gruncie dwóch teorii - geopolitycznej i materializmu historycznego.

Ustrój realnego socjalizmu ukształtował się wyłącznie w państwach, w których partie komunistyczne zdobyły władzę. Charakteryzował się dominacją partii we wszystkich sferach życia publicznego, które zawładnęły ustawodawstwem, prawem, a nawet życiem prywatnym obywateli; sprawowały monopol w zakresie ideologii i upaństwowionej gospodarki.

Rządy partii komunistycznych lub robotniczych zgodnie z postulatami Marksa realizowano metodami przymusu. Wobec sprzeciwu różnych grup społecznych stosowano terror o różnej dynamice i stopniu nasilenia, przy równoczesnym odcięciu kontaktów i swobody wymiany ze światem zewnętrznym. Ustrój komunistyczny (określany także jako ustrój tzw. realnego socjalizmu), zarówno w fazie rozwoju oraz apogeum funkcjonowania, charakteryzowały:

• Ogromna produkcja w wybranych przez państwo dziedzinach gospodarki (częściowo wymuszonych przez sytuację międzynarodową), przy jednoczesnym niedoborze większości innych towarów (konsekwencja centralnego planowania gospodarczego);
• Mobilizacja ludności metodami przymusu politycznego i policyjnego do osiągania celów polityczno-gospodarczych, m.in. kolektywizacja, industrializacja (ZSRR), wielki skok naprzód, rewolucja kulturalna (Chiny);
• Masowe przemiany społeczne (uprzywilejowanie niektórych grup społecznych – np. chłopi, robotnicy, zwolennicy ustroju, kosztem reszty społeczeństwa, np. poprzez wywłaszczenia, mordy czy dyskryminację (działania łamiące prawo tłumaczone były zasadą tzw. dyktatury proletariatu); niszczenie norm społecznych, tradycji i religii, narzucanie kierunków w sztuce np. socrealizm;
• Ateizacja, realizowana w sposób zinstytucjonalizowany, np. Związek Wojujących Bezbożników (ZSRR);
• Cykliczne usuwanie rzeczywistych lub domniemanych przeciwników komunizmu (np. wróg klasowy, wróg ludu, kułak itp.), poprzez czystki, wymierzone we własne struktury władzy komunistycznej (m. in. organizowano procesy pokazowe), oraz inne formy represji (m. in. wykorzystanie psychiatrii do represji politycznych, np. psychiatria represyjna w ZSRR), czy system obozów pracy przymusowej np. Gułag (podporządkowany także celom ekonomicznym);
• Zmiana sposobu życia związana z planami społecznymi i ekonomicznymi władz – np. uprzemysławianie, zasiedlanie miast przez ludność wiejską, wdrażanie pseudonaukowych teorii i poglądów np. łysenkizm;
• Kult przywódców państwowych, zgodnie z tzw. kultem jednostki, realizowany pośrednio poprzez promocję grup i kreowanie pożądanych postaw społecznych (np. stachanowiec, przodownik pracy, pionier, itp.);
• Blokada informacyjna społeczeństwa, realizowana głównie poprzez cenzurę, indoktrynację ideologiczną, propagandę – w szczególności zawłaszczającą sferę języka publicznego poprzez tzw. nowomowę.

Te cechy rozwoju decydowały o poparciu realnego socjalizmu przez niektóre grupy społeczne, które odnosiły korzyści ze zmian, i na nie powoływały się aprobujące komunizm środowiska poza granicami krajów komunistycznych.

Rządy partii określanych jako komunistyczne były jedną z przyczyn zacofania gospodarczego wielu państw świata. Po wyczerpaniu łatwo dostępnych zasobów i wskutek narastania zjawisk biernego oporu oraz korupcji, nastąpiła faza utraty atrakcyjności ideologicznej i praktycznej. Pojawiły się zorganizowane ruchy emancypacyjne ("Solidarność").

Gospodarka przeżywała coraz poważniejsze trudności, opierając się w znacznym stopniu na zagranicznych pożyczkach. Było to przyczyną znalezienia się ustroju realnego socjalizmu w fazie stagnacji i przewlekłego kryzysu, a w konsekwencji upadku w latach 1989–1992 w większości państw. Konsekwencją było znaczące zapóźnienie gospodarcze i społeczne oraz spore zadłużenie (w PRL wyniosło ono prawie 50 mld USD w 1990 roku).

Po upadku realnego socjalizmu w początkach lat 90. XX wieku, część ugrupowań komunistycznych przekształciła się w ruchy lub partie o charakterze socjaldemokratycznym.

Komunizm a masoneria

Druga Międzynarodówka i IV Międzynarodówka (trockiści) zakazała swoim członkom wstępowania do wolnomularstwa uważając, że jest ono związane z warstwami posiadającymi. Loże nie mogły działać oficjalnie w krajach bloku wschodniego. Wyjątek stanowi tutaj Kuba. Jednak w zachodniej Europie zdarzali się wśród komunistów masoni, zwłaszcza w PCF, Gilles Marcel Cachin redaktor naczelny pisma tej partii (L'Humanité – pl. Ludzkość) był masonem. Wiele partii komunistycznych i socjalistycznych wydało własne zakazy przystępowania do lóż swoim członkom. Karol Marks i Fryderyk Engels zachęcali robotników do czytania dzieł masona Voltaire'a, był on także jednym z najwyżej cenionych filozofów w Związku Radzieckim. W rozdziale dziesiątym tomu III Kapitału Karol Marks porównuje solidarność kapitalistów w wyzyskiwaniu klasy robotniczej do solidarności masonów. Eugène Pottier (autor socjalistycznej Międzynarodówki) był masonem i jego pieśń była od 1917 do 1944 roku hymnem Rosji Sowieckiej i Związku Sowieckiego. Wielu masonów było jednak kapitalistami, wielkimi przedsiębiorcami itd. Należy przede wszystkim odróżnić stosunek do lewicy masonerii z krajów łacińskich od masonerii z krajów anglosaskich, gdyż masoneria łacińska (np. Wielki Wschód Francji) była bardzo antyklerykalna, często rewolucyjna, podczas gdy masoneria anglosaska, która nie uznaje łacińskiej za prawdziwą, zrzeszała przede wszystkim arystokratów i protestanckich mieszczan. Naziści przypisywali masonerii i komunizmowi źródła w judaizmie.

Komunizm dziś

kraje, w których także obecnie władzę nieprzerwanie sprawują partie komunistyczne

Obecnie istniejące partie komunistyczne na ogół jednoznacznie odrzucają radziecki (stalinowski) system sprawowania władzy (oprócz Komunistycznej Partii Federacji Rosyjskiej), i głosząc powrót do marksizmu, nawołują do zwiększenia demokracji (większego udziału obywateli w życiu państwa – tzw. rady robotnicze) i swobód społecznych. Jednocześnie chwalą niektóre z praktyk realnego socjalizmu – powszechność zatrudnienia, wysokie świadczenia socjalne dla obywateli, brak rażących nierówności społecznych. W Polsce partia komunistyczna ma znikome znaczenie, jednak na zachodzie Europy rola partii i organizacji komunistycznych jest większa – w Hiszpanii, Grecji, Francji i Portugalii komuniści są obecni w parlamencie, do niedawna było tak również we Włoszech (choć ostatnio jest widoczny wyraźny wzrost poparcia dla komunistów). Partie komunistyczne mają także reprezentację parlamentarną w krajach byłego Związku Radzieckiego: Łotwie, Białorusi, Rosji, Ukrainie, Mołdawii, Osetii Południowej, Kirgistanie, Azerbejdżanie, Tadżykistanie. Nie odgrywają natomiast większej roli jednie w Litwie, Estonii, Turkmenistanie, Kazachstanie i Uzbekistanie. Oprócz tego partie komunistyczne odgrywają ważna rolę w Syrii, Brazylii, Japonii, Nepalu, Indiach, Czechach i Bułgarii oraz w wielu krajach trzeciego świata. Od niedawna jest odnotowane spory wzrost poparcia dla partii eurokomunistycznych szczególnie na zachodzie Europy oraz w Japonii. .

Obecnie istnieje pięć państw, w których władzę sprawują partie odwołujące się do idei realnego socjalizmu lub komunizmu; są to Korea Północna, Kuba, Wietnam, Laos oraz kontynentalne Chiny. W Chinach po śmierci Mao Zedonga zaczęły być wprowadzane kapitalistyczne reformy przy zachowaniu monopolu władzy partii komunistycznej oraz strony ideologicznej. Podobnie sytuacja wygląda w dzisiejszym Wietnamie i Laosie, w których władze sprawują nadal partie komunistyczne, mimo to ciągle są tam wprowadzane kapitalistyczne reformy. Występuje także podział współczesnych partii komunistycznych na eurokomunistyczne i konserwatywne. Z partii nastawionych konserwatywnie największe poparcie w Europie ma Komunistyczna Partia Federacji Rosyjskiej która jest postrzegana jako główna siła opozycyjna wobec Jednej Rosji.

Prześladowania

W całym okresie od początków ideologii zwolennicy, działacze komunistyczni byli poddawani represjom w niemal większości krajów świata. Jedno z naojstrzejszych praw antykomunistycznych istniało w USA w okresie tzw. czerwonej paniki, do tej pory w Oklahomie za używanie symboliki komunistycznej bądź anarchistycznej grozi kara więzienia do 10 lat i grzywny 1 tys. dolarów. Prześladowaniem objęto także komunistów w przedwojennej Polsce. Jednym z bardziej znanych przypadków jest zamordowanie Henryka Gradowskiego który został zastrzelony przez policje polityczną podczas próby ucieczki (znaleziono u niego komunistyczne książki). Drugą z bardziej rozpoznawalnych ofiar jest Stanisław Kuleszyński będący członkiem przedrewolucyjnej PPS-Lewica zmarł w wyniku tortur w końcu 1919 w mińskim więzieniu. Restrykcje wobec komunistów w większości demokratycznych państw europejskich ograniczyły się po I Wojnie Światowej. Do kolejnych represji doszło w krajach faszystowskich lub reżimach autorytarnych (Bułgaria, Węgry, Rumunia). Większość działaczy KPD zmarło w obozach koncentracyjnych, w 1944 roku w obozie koncentracyjnym w Buchenwaldzie na bezpośredni rozkaz Adolfa Hitlera został zamordowany przedwojenny przywódca KPD Ernst Thälmann. W ZSRR doszło do czystki w partii komunistycznej, oraz masowych morderstw na zwolennikach trockizmu według Normana Daviesa to Stalin zabił największą ilość zwolenników komunizmu w historii. W 1938 roku rozwiązano KPP a większość czołowych działaczy została zamordowana z rozkazu Stalina.

Ruchy komunistyczne były bezwzględnie zwalczane w Ameryce Łacińskiej - prezydent Brazylii Getulio Vargas nakazał nawet wysłanie żony Luisa Carlosa Prestesa (lidera komunistów), Olgi Benario, jako prezent do hitlerowskich Niemiec, gdyż była Żydówką. W Gwatemalii, pod pretekstem walki z komunizmem CIA, obaliło prezydenta kraju, pułkownika Jacoba Arbenz Guzmána. Jest on uważany za najbardziej demokratycznego i reformistycznego przywódcę Gwatemali do zakończenia zimnej wojny. Bezpośrednim impulsem do zamachu stanu było wydanie dekretu likwidującego niewolnictwo i pańszczyznę oraz wprowadzenie prawa konfiskaty odłogów (tylko za wykupem). Pułkownik naraził się także Stanom Zjednoczonym konfiskatą blisko połowy odłogów Unitet Fruit - 83 tysięcy hektarów. United Fruit czerpało w Gwatemali zyski bliskie 66 milionów dolarów, do porównanie 75 procent mieszkańców kraju nie stać było na buty. 17 czerwca 1954 roku rozpoczęto zbrojną inwazję na Gwatemalę, na czele której stał pułkownik Carlos Castillo Armas, który uchylał się od czteroletniego wyroku więzienia. Za pieniądze amerykańskie (6 milionów dolarów) zorganizował armię liczącą 600 ludzi, głównie więźniów z Kolumbii, handlarzy narkotyków z Portoryko i handlarzy niewolników z Brazylii. Po zajęciu kraju zabito większość przywódców gwatemalskiej partii komunistycznej i liderów związków zawodowych. Po przejęciu władzy nowy prezydent powołał terrorystyczny Narodowy Komitet Obrony Przed Komunizmem i odtworzył zlikwidowany wcześniej aparat tajnej policji. Pod dalszymi pretekstami walki z komunizmem zorganizowano potężny aparat (30 tysięcy ludzi). Kolejnym przywódcą Gwatemali został Miguel Ydígoras Fuentes, co ciekawe został zmuszony do rezygnacji gdyż stwierdzono że był komunistą w rzeczywistości pod jego rządami tysiące osób zginęło będąc podejrzanym o komunizm.

Sytuacja prawna w Polsce

Głoszenie poglądów politycznych odwołujących się do totalitarnych metod stalinizmu i realnego socjalizmu w Polsce jest zakazane z mocy prawa, regulują to: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483):

Art. 13.

Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwołujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur lub członkostwa.

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.):

Art. 256.

Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 257.

Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę z powodu jej przynależności narodowościowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną innej osoby, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Organizacje typu Komunistyczna Partia Polski mogą legalnie działać, gdyż w swoim programie nie odwołują się one do wskazanych w konstytucji totalitarnych praktyk, wodzowskiego modelu państwa, terroru itp., ale jedynie do haseł uspołecznienia środków produkcji, kontroli robotniczej itp., które same w sobie nie zawierają treści propagującej totalitaryzm.

Zobacz też

• neokomunizm
• bolszewizm
• trockizm
• leninizm
• luksemburgizm
• fidelizm
• guevaryzm
• titoizm
• maoizm
• eurokomunizm
• antykomunizm
• komunizm pierwotny
• komunizm utopijny
• narodowy bolszewizm
• lewica chrześcijańska
• sytuacjonizm
• teologia wyzwolenia
• anarchizm

Bibliografia

• Margolin J., Courtois S., Paczkowski A., Werth N., Panne J., Bartosek K.: Czarna księga komunizmu. Zbrodnie, terror, prześladowania, Prószyński i S-ka, Maj 2001, ISBN 83-7180-326-5
• Artykuł Jacka Bartyzela o komunizmie z "Encyklopedii Białych Plam"
• Karol Marks, Fryderyk Engels: Manifest Partii Komunistycznej, Londyn 1848
• o. Józef Maria Bocheński: Marksizm – leninizm. Nauka czy wiara?, 1988 w drugim obiegu, Wydawnictwo ANTYK – dwa wydania w podziemiu (wyd. I w serii Biblioteka Konserwatysty im. ks. Adama J. Czartoryskiego), 1999 Wydawnictwo ANTYK-Marcin Dybowski, 2006 Fundacja Pomocy ANTYK

Linki zewnętrzne

• Manifest Partii Komunistycznej, autorzy: Karol Marks i Fryderyk Engels