Sakrament święceń

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Święcenia kapłańskie)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Sakrament święceń, święceniasakrament w Kościele katolickim, także Kościołach prawosławnych, anglikańskich i starokatolickich, który nadaje władzę uświęcania, tj. udzielania innych sakramentów.

Kościół katolicki[edytuj | edytuj kod]

Diakon przyjmujący święcenia prezbiteratu z rąk biskupa

W teologii rzymskokatolickiej sakrament święceń posiada trzy stopnie: diakonat, prezbiterat oraz episkopat.

Sakramentu święceń (każdego stopnia) może udzielić tylko biskup. Katechizm Kościoła Katolickiego ściśle określa wynikające z przyjęcia święceń skutki: Kto został wyświęcony w sposób ważny, może oczywiście ze słusznych powodów zostać zwolniony z obowiązków i funkcji związanych ze święceniami, nie może jednak stać się człowiekiem świeckim w ścisłym sensie, ponieważ charakter wyciśnięty przez święcenia jest nieusuwalny. Powołanie i posłanie otrzymane w dniu święceń naznaczyły go na zawsze (por. KKK, 1583).

Katolicy uznają ważność święceń Kościołów, które zachowały sukcesję apostolską biskupów: prawosławnych, części starokatolickich oraz chrześcijan wschodnich (przedchalcedońskich). Święcenia anglikańskie uważa się za nieważne, z powodu defektu formuły sakramentalnej[1].

W ciągu wieków wykształciła się praktyka nazywania posług ostiariatu, lektoratu, egzorcystatu, akolitatu i subdiakonatu) święceniami niższymi. Z czasem subdiakonat został zaliczony do święceń wyższych. Niektórzy teologowie średniowieczni (w tym św. Tomasz z Akwinu[2]) proponowali uznanie posług za część sakramentu święceń. W 1972 roku papież Paweł VI zlikwidował ostiariat, egzorcystat i subdiakonat, zadania tego ostatniego powierzając akolicie, a święcenia niższe nakazał nazywać posługami co miało bardziej odpowiadać prawdzie i współczesnej umysłowości[3].

Diakonat[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Diakon.

Diakonat jest pierwszym stopniem sakramentu święceń. W obrzędzie święceń biskup nakłada na diakona ręce nie dla kapłaństwa, lecz dla posługi[4]. Diakoni, wsparci łaską sakramentalną, mają za zadanie służyć Kościołowi w posłudze liturgii, słowa i miłości[5]. Diakon asystuje kapłanowi w czasie celebracji. Może udzielać uroczystego chrztu, błogosławić małżeństwa, prowadzić pogrzeby i głosić kazania. Jest zwyczajnym szafarzem komunii świętej.

Katolickie Kościoły wschodnie przez wiele wieków zachowały instytucję diakonatu stałego, lecz w Kościele łacińskim praktyka święcenia stałych diakonów zanikła bardzo wcześnie. Pierwsza decyzja przywrócenia diakonatu jako stałego stopnia hierarchii, została podjęta na Soborze Trydenckim[6], lecz nie została zrealizowana. Wypełnienia doczekały się dopiero postanowienia biskupów zebranych na Soborze Watykańskim II. Ojcowie soborowi zarządzili w Konstytucji dogmatycznej o Kościele "Lumen Gentium", by zachować diakonat jako właściwy i trwały stopień hierarchiczny[7]. Ponadto zdjęto z diakonów obowiązek bezżenności.

Kandydat do kapłaństwa zobowiązany jest pełnić funkcję diakona przez co najmniej 6 miesięcy przed przyjęciem święceń prezbiteratu.

Prezbiterat[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Prezbiter.

Prezbiterat jest drugim stopniem sakramentu święceń. Prezbiterów zwyczajowo nazywa się kapłanami lub księżmi. Prezbiterom zastrzeżone jest sprawowanie Eucharystii, sakramentu pokuty oraz namaszczenia chorych. W Kościele łacińskim mogą zostać wyznaczeni na nadzwyczajnych szafarzy bierzmowania, a w Kościołach wschodnich są - co do zasady - zwyczajnymi szafarzami tego sakramentu.

Według nauczania Kościoła katolickiego, stan prezbiteratu jest posługą ustanowioną przez Jezusa, w której działa on sam. Historycznie urząd ten nawiązuje do żydowskiego kapłaństwa świątynnego[potrzebny przypis]. Według św. Tomasza z Akwinu (Summa Theologica) "Chrystus jest źródłem całego kapłaństwa: kapłani Starego Zakonu zapowiadali Chrystusa, kapłani Nowego Zakonu działają w osobie Chrystusa".

Obecnie podkreśla się urzędowy (służebny) charakter kapłaństwa sakramentalnego na tle powszechnego kapłaństwa chrzcielnego wszystkich wiernych.

W Kościele łacińskim kandydatów do święceń prezbiteratu obowiązuje celibat, możliwe jest jednak udzielenie tych święceń bezżennemu, wdowcowi lub żonatemu na podstawie indultu Stolicy Apostolskiej (np. przy konwersji duchownego z innego Kościoła).

Święcenia ważnie przyjmuje tylko mężczyzna (vir) ochrzczony. Pan Jezus wybrał mężczyzn (viri), by utworzyć kolegium Dwunastu Apostołów, i tak samo czynili Apostołowie, gdy wybierali swoich współpracowników, którzy mieli przejąć ich misję. Kolegium Biskupów, z którym prezbiterzy są zjednoczeni w kapłaństwie, uobecnia i aktualizuje aż do powrotu Chrystusa kolegium Dwunastu. Kościół czuje się związany tym wyborem dokonanym przez samego Pana. Z tego powodu nie są możliwe święcenia kobiet (KKK #1577).

Kapłan sprowadzony do stanu świeckiego ma prawo, a nawet obowiązek, rozgrzeszenia wiernych będących w niebezpieczeństwie śmierci.

Episkopat[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Biskup.

Biskupstwo jest trzecim stopniem sakramentu święceń i stanowi pełnię kapłaństwa.

Biskupi są uważani za kontynuatorów misji apostołów. Udzielają sakramentu święceń oraz są zwyczajnymi szafarzami sakramentu bierzmowania.

Kandydat do święceń biskupich musi być bezżenny.

Kościoły prawosławne[edytuj | edytuj kod]

Pojmowanie kapłaństwa jest praktycznie identyczne z katolickim, przy czym obowiązki duchownych poszczególnych stopni nieznacznie się różnią, a także praktykuje się udzielanie święceń niższych (chirotesji) – lektora-kantora i subdiakona. Święcenia wyższe nazywane są chirotonią.

Diakon nie może samodzielnie sprawować ceremonii liturgicznych, jego zadaniem jest asystować kapłanowi. Prezbiter może udzielać wszystkich sakramentów z wyjątkiem święceń, które są zastrzeżone biskupowi.

Niektórzy teolodzy prawosławni dopuszczają możliwość pozbawienia święceń, lecz dominuje pogląd, jak w katolicyzmie, że znamię sakramentu święceń jest niezniszczalne. Święceń raz udzielonych ważnie już się nie powtarza[8].

Kościoły starokatolickie[edytuj | edytuj kod]

Starokatolicy sakrament święceń pojmują podobnie jak katolicy, jednak duchowni nie są zobowiązani do przestrzegania celibatu. Obecnie w kościołach starokatolickich trwa dyskusja nad ordynacją kobiet, która jest powodem zrywania kontaktów i współpracy między poszczególnymi wspólnotami (patrz: Unia Utrechcka Kościołów Starokatolickich).

W Kościele Katolickim Mariawitów (w Polsce) praktykowane jest również kapłaństwo ludowe.

Kościoły protestanckie[edytuj | edytuj kod]

Protestanci wszystkich konfesji, zarówno ewangelicy jak i ewangelikalni chrześcijanie, odrzucają święcenia jako sakrament. W kościołach protestanckich wyznawana jest nauka o powszechnym kapłaństwie wszystkich chrześcijan. Kościół Ewangelicko-Augsburski w RP naucza:

Zgodnie z Nowym Testamentem istnieje w Kościele powszechne kapłaństwo wiernych, które ma udział w kapłaństwie Jezusa Chrystusa przez. Chrzest Święty, który według ks. M. Lutra "jest prawdziwym święceniem kapłańskim". Obowiązkiem każdego wierzącego jest sprawowanie powszechnego kapłaństwa w swojej rodzinie, w otoczeniu, w Kościele. Kościół Ewangelicki nie zna kapłaństwa hierarchicznego[9].

Kapłaństwo wiernych postrzegane jest jako możliwość wzajemnego wsparcia modlitwą. Odrzuca się jednak pogląd, jakoby jakikolwiek człowiek, czy to żywy, czy zmarły, był kapłanem-pośrednikiem. W myśl zasady Solus Christus wyłącznie Chrystus ma ten przywilej jako Najwyższy Kapłan Nowego Przymierza.

Duchowni protestanccy (pastorzy) są uznawani przede wszystkim za kaznodziejów i duszpasterzy. Tradycyjnie udzielają oni chrztu i Wieczerzy Pańskiej, choć nie jest to ich wyłączny przywilej. W protestantyzmie nie stosuje się święceń kapłańskich. Pastorzy są ordynowani poprzez wkładanie rąk. Duchowni, w zależności od tradycji, określani są jako księża, pastorzy, starsi, prezbiterzy etc.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Bulla Apostolicae Curae papieża Leona XIII.
  2. Św. Tomasz z Akwinu, Suma teologiczna, Traktat „Kapłaństwo”, Supl. 34-40.
  3. List motu proprio Ministeria Quedam papieża Pawła VI, Wprowadzenie; Tamże, pkt II.
  4. Sobór Watykański II, Lumen Gentium, 29; Constitutiones Ecclesiae Aegyptiacae, III, 2: wyd. Funk, Didascalia, II, s. 103; Statua Ecclesiae, Antique 37-41: Mansi 3, 954.
  5. Sobór Watykański II, Lumen Gentium, 29.
  6. Sobór Trydencki, Sesja XIII, 15 lipca 1563 roku, rozdz. 17: [Święty Sobór] zachęca i nakazuje w Panu, aby wszyscy poszczególni biskupi, tam gdzie tylko możliwe, przywrócili te zadania [stopnie święceń od ostiariatu do diakonatu] w kościołach katedralnych, kolegiackich i parafialnych.
  7. Sobór Watykański II, Lumen Gentium, 29.
  8. Ks. R. Kozłowski, Duszpasterz i jego służba w Kościele Prawosławnym, Hajnówka 2008.
  9. Kim jesteśmy? Kościół Ewangelicko-Augsburski (Luterański) w Polsce. Czego nauczamy? Jaka jest nasza wiara?

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]