Akcja pod Bezdanami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Akcja pod Bezdanami – przeprowadzony 26 września 1908 przez Organizację Bojową PPS dowodzoną przez Józefa Piłsudskiego napad na rosyjski pociąg pocztowy, przewożący pieniądze z Kongresówki do Sankt Petersburga.

Akcja miała miejsce na stacji Bezdany niedaleko Wilna. Rzucono 2 bomby na wagon pocztowy, obezwładniono obsługę stacji, telefonu i telegrafu. Podczas akcji zabito i raniono kilku rosyjskich żołnierzy i pracowników pocztowych. Bojowcy nie ponieśli strat, zdobyto 200 812 rubli i 61 kopiejek, które przeznaczono na powstające w Galicji polskie organizacje wojskowe (Związek Walki Czynnej), posłużyło do spłaty długów organizacji oraz wsparcia uwięzionych towarzyszy i ich rodzin. Część trafiła do skarbu wojskowego, który posłużył później do utworzenia organizacji strzeleckich[1].

W akcji wzięli udział bojowcy: Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor, Aleksander Damasty, Jerzy Sawa-Sawicki, Józef Kobiałko, Kazimierz Młynarski, Bronisław Gorgol, Włodzimierz Momentowicz, Aleksander Lutze-Birk, Edward Gibalski, Bertold Brajtenbach, Czesław Świrski, Jan Balaga, Jan Fijałkowski, Włodzimierz Hellmann. W przygotowaniach uczestniczyła Aleksandra Szczerbińska, przyszła żona Piłsudskiego.

W trakcie śmiałej i przeprowadzonej bez strat akcji bojowcy o umówionej porze wspólnie opanowali wagon pocztowy, terroryzując pracującą tam obsługę telegrafu. Przewożone pieniądze szybko zapakowali w worki i sprawnie opuścili pociąg, po czym rozjechali się w różnych kierunkach.

Wkrótce po akcji władze rosyjskie przypadkowo aresztowały Jana Fijałkowskiego, a dzięki jego zeznaniom udzielającego gościny bojowcom Ignacego Grabowskiego. W wyniku zeznań Fijałkowskiego oraz zdrajcy Edmunda Taranowicza, rozpoznano jako uczestnika akcji Czesława Świrskiego. Potem aresztowano Czesława Zakrzewskiego i Cezarynę Kozakiewiczównę. Świrski, Fijałkowski i Zakrzewski zostali skazani 9 września 1909 na karę śmierci, zaś Grabowski i Kozakiewiczówna na ciężkie roboty. Wskutek licznych interwencji kary śmierci zostały zamienione na dożywotnią katorgę.

Akcja pod Bezdanami była jedną z najbardziej zuchwałych i efektownych akcji ekspropriacyjnych (m.in. akcja pod Rogowem) przeprowadzonych przez OB PPS. Co więcej, była to jedyna tego typu akcja, w której Józef Piłsudski wziął bezpośredni udział[2]. Z uwagi na uczestników (Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski), którzy w późniejszym czasie obejmowali kluczowe stanowiska w administracji państwowej niekiedy nazywana "akcją czterech premierów".

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Skok stulecia, Piotr Semka, Rzeczpospolita, 26 września 2008 r.
  2. Wojciech Lada, Polscy terroryści, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 78.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]