Akcja pod Bezdanami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Akcja pod Bezdanami
Ilustracja
Stacja kolejowa Bezdany współcześnie
Państwo  Imperium Rosyjskie
Miejsce Bezdany
Data 26 września 1908
Liczba zabitych 1
Liczba rannych 5
Sprawca Organizacja Bojowa Polskiej Partii Socjalistycznej
brak współrzędnych

Akcja pod Bezdanami – atak na rosyjski pociąg pocztowy, przewożący pieniądze z Kongresówki do Sankt Petersburga, przeprowadzony 26 września 1908 roku przez grupę Organizacji Bojowej PPS dowodzoną przez Józefa Piłsudskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W ataku wzięli udział bojowcy: Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor, Tomasz Arciszewski, Aleksander Damasty, Jerzy Sawa-Sawicki, Józef Kobiałko, Kazimierz Młynarski, Bronisław Gorgol, Włodzimierz Momentowicz, Aleksander Lutze-Birk, Edward Gibalski, Bertold Brajtenbach, Czesław Świrski, Jan Balaga, Jan Fijałkowski, Włodzimierz Hellmann. W przygotowaniach uczestniczyła Aleksandra Szczerbińska, przyszła żona Piłsudskiego, oraz Aleksandra Hellman, Cezaryna Kozakiewiczówna i Janina Prystorowa[1].

Atak miał miejsce na stacji Bezdany niedaleko Wilna. Bojowcy rzucili dwie bomby i opanowali wagon pocztowy, terroryzując pracującą tam obsługę telegrafu. Podczas akcji zabito jednego i raniono pięciu rosyjskich żołnierzy i pracowników pocztowych[2]. Bojowcy nie ponieśli strat, przechwycone pieniądze zapakowali w worki i opuścili pociąg, po czym rozjechali się w różnych kierunkach. Zdobyto 200 812 rubli i 61 kopiejek, które przeznaczono na powstające w Galicji polskie organizacje wojskowe (Związek Walki Czynnej), posłużyło do spłaty długów organizacji oraz wsparcia uwięzionych towarzyszy i ich rodzin. Część trafiła do skarbu wojskowego, który posłużył później do utworzenia organizacji strzeleckich[3].

Po ataku władze rosyjskie przypadkowo aresztowały Jana Fijałkowskiego, a dzięki jego zeznaniom również udzielającego gościny bojowcom Ignacego Grabowskiego. W wyniku zeznań Fijałkowskiego oraz zdrajcy Edmunda Taranowicza, rozpoznano jako uczestnika ataku Czesława Świrskiego. Potem aresztowano Czesława Zakrzewskiego i Cezarynę Kozakiewiczównę. Świrski, Fijałkowski i Zakrzewski zostali skazani 9 września 1909 roku na karę śmierci, zaś Grabowski i Kozakiewiczówna na ciężkie roboty. Wskutek interwencji kary śmierci zostały zamienione na dożywotnią katorgę.

Akcja pod Bezdanami była jednym z najbardziej zuchwałych ataków (m.in. z akcją pod Rogowem) przeprowadzonych przez OB PPS. Co więcej, była to jedyna tego typu akcja, w której Józef Piłsudski wziął bezpośredni udział[4]. Z uwagi na kilku uczestników (Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski), którzy w późniejszym czasie stanęli na czele polskiego rządu, niekiedy nazywana akcją czterech premierów[5].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kamil Janicki: Bezdany: akcja czterech premierów i czterech dam. Ale o tych ostatnich historia zapomniała. 2018-11-05. [dostęp 2018-11-07].
  2. Grzegorz Rąkowski: Smak kresów. [dostęp 2020-05-01].
  3. Piotr Semka: Skok stulecia. Rzeczpospolita, 26.09.2018. [dostęp 2020-05-01].
  4. Wojciech Lada, Polscy terroryści, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 78.
  5. Jakub Szczepański: Napad na pociąg pod Bezdanami. Westernowa akcja Piłsudskiego i przyszłych premierów. Polska Times, 11.11.2015. [dostęp 2020-05-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]