Akcja pod Bezdanami

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Akcja pod Bezdanami – przeprowadzony 26 września 1908 przez Organizację Bojową PPS dowodzoną przez Józefa Piłsudskiego napad na rosyjski pociąg pocztowy, przewożący pieniądze z Kongresówki do Sankt Petersburga.

Akcja miała miejsce na stacji Bezdany niedaleko Wilna. Rzucono 2 bomby na wagon pocztowy, obezwładniono obsługę stacji, telefonu i telegrafu. Podczas akcji zabito i raniono kilku rosyjskich żołnierzy i pracowników pocztowych. Bojowcy nie ponieśli strat, zdobyto 200 812 rubli i 61 kopiejek, które przeznaczono na powstające w Galicji polskie organizacje wojskowe (Związek Walki Czynnej), posłużyło do spłaty długów organizacji oraz wsparcia uwięzionych towarzyszy i ich rodzin. Część trafiła do skarbu wojskowego, który posłużył później do utworzenia organizacji strzeleckich[1].

W akcji wzięli udział bojowcy: Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor, Aleksander Damasty, Jerzy Sawa-Sawicki, Józef Kobiałko, Kazimierz Młynarski, Bronisław Gorgol, Włodzimierz Momentowicz, Aleksander Lutze-Birk, Edward Gibalski, Bertold Brajtenbach, Czesław Świrski, Jan Balaga, Jan Fijałkowski, Włodzimierz Hellmann. W przygotowaniach uczestniczyła Aleksandra Szczerbińska, przyszła żona Piłsudskiego.

W trakcie śmiałej i przeprowadzonej bez strat akcji bojowcy o umówionej porze wspólnie opanowali wagon pocztowy, terroryzując pracującą tam obsługę telegrafu. Przewożone pieniądze szybko zapakowali w worki i sprawnie opuścili pociąg, po czym rozjechali się w różnych kierunkach.

Wkrótce po akcji władze rosyjskie przypadkowo aresztowały Jana Fijałkowskiego, a dzięki jego zeznaniom udzielającego gościny bojowcom Ignacego Grabowskiego. W wyniku zeznań Fijałkowskiego oraz zdrajcy Edmunda Taranowicza, rozpoznano jako uczestnika akcji Czesława Świrskiego. Potem aresztowano Czesława Zakrzewskiego i Cezarynę Kozakiewiczówną. Świrski, Fijałkowski i Zakrzewski zostali skazani 9 września 1909 na karę śmierci, zaś Grabowski i Kozakiewiczówna na ciężkie roboty. Wskutek licznych interwencji kary śmierci zostały zamienione na dożywotnią katorgę.

Akcja pod Bezdanami była jedną z najbardziej zuchwałych i efektownych akcji ekspropriacyjnych (m.in. akcja pod Rogowem) przeprowadzonych przez OB PPS. Co więcej, była to jedyna tego typu akcja, w której Józef Piłsudski wziął bezpośredni udział[2]. Z uwagi na uczestników (Józef Piłsudski, Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski) niekiedy nazywana "akcją czterech premierów".

Przypisy

  1. Skok stulecia, Piotr Semka, Rzeczpospolita, 26 września 2008 r.
  2. Wojciech Lada, Polscy terroryści, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 78.

Linki zewnętrzne[edytuj]