Edward Gibalski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Edward Gibalski
Franek
Gibalski1.jpg
Data i miejsce urodzenia 20 września 1886
Czysta Dębina,
Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci 13 września 1915
Stobychowa,
Imperium Rosyjskie
Przynależność polityczna PPS
Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami
Tablica informacyjna o patronie ulicy na warszawskiej Woli.

Edward Gibalski, pseudonim Franek, (ur. 20 września 1886 r. we wsi Czysta Dębina koło Krasnegostawu, zm. 13 września 1915 we wsi Stobychowa) – bojowiec Organizacji Bojowej PPS, żołnierz legionów. Pośmiertnie odznaczony Orderem Wojennym Virtuti Militari klasy V.

Okres początkowy[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w rodzinie chłopskiej, syn powstańca z 1863. Od najmłodszych lat życia musiał pracować zarobkowo ze względu na trudną sytuację ekonomiczną w domu. Początkowo pracował jako ślusarz w Lublinie, a później jako telegrafista na Kolei Nadwiślańskiej. W 1904 wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej, gdzie był znany pod pseudonimem Franek (w początkowym okresie także Mały).

Działalność w PPS[edytuj | edytuj kod]

Gibalski szybko rozpoczął organizowanie bojówek. Już w 1905 zorganizował pod kierownictwem Józefa Mireckiego pierwszą piątkę bojową na terenie Lubelszczyzny. Pierwszą akcją bojową Gibalskiego było wykonanie – na początku 1905 – wyroku śmierci na policjancie w Lublinie. Wydział bojowy PPS oceniając działania Gibalskiego podjął decyzję o wysłaniu go w 1906 do szkoły instruktorskiej. Po jej ukończeniu objął funkcję kierownika Wydziału Bojowego okręgu płockiego PPS. Na terenie okręgu płockiego Gibalski zorganizował wiele grup bojowych i przeprowadził szereg akcji bojowych. Jedną z bardziej znaczących i udanych akcji wymierzonych w administrację carską był przeprowadzony w 1906 pod dowództwem Gibalskiego napad na konwój pocztowy wiozący pieniądze do Łowicza. W walce zdobyto około 30 000 rubli. Pod koniec 1906 roku Gibalski został aresztowany w Warszawie – podczas kontroli dokumentów legitymował się fałszywym paszportem. Po kilku miesiącach śledztwa został zwolniony z powodu braku dowodów winy. W tym okresie był już jednak intensywnie poszukiwany na terenie Lubelszczyzny. W 1907 został komendantem Wydziału Bojowego w okręgu kieleckim PPS. W czasie pełnienia tej funkcji przeprowadził udane akcje ekspropriacyjne: na pocztę w Rejowcu, na pociąg pod Tumlinem i w listopadzie 1907 na ambulans pocztowy w Ostrowcu Świętokrzyskim. Każda z tych akcji przyniosła partii pokaźne ilości pieniędzy. W 1908 brał udział m.in. w uwieńczonej sukcesem tzw. akcji pod Bezdanami. W latach 1909 - 1911 brał udział – w dalszych akcjach bojowych Organizacji Bojowej PPS Frakcji Rewolucyjnej: pod Sierpcem (9 czerwca 1910), pod Krasnymstawem (styczeń 1911) i pod Turkiem (pierwsza połowa 1911). Był przeciwnikiem oddzielenia Związku Walki Czynnej od PPS. W kwietniu 1911 na znak protestu przeciw uniezależnianiu ZWC, wraz z Tomaszem Arciszewskim złożył rezygnację z Wydziału Bojowego i związał się z PPS-Opozycja.

W 1912 wyjechał do Krakowa, a później jako stypendysta Muzeum Polskiego w Rapperswilu do Szwajcarii, gdzie osiedlił się wraz z żoną – towarzyszką partyjną Bronisławą Opatołowiczówną w Winterthurze. Tamże Gibalski został słuchaczem szkoły technicznej „Technicum”. Instruktor tamtejszego Związku Strzeleckiego.

Powrót do Polski i służba wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Na wieść o wybuchu wojny powrócił do Polski i zgłosił się do legionów. Rozpoczął służbę wojskową jako podporucznik w pułku ułanów pod dowództwem Beliny-Prażmowskiego, w którym przebył kampanię 1914 i 1915. Jesienią 1915 walczył na Wołyniu. 13 września 1915 oddział Gibalskiego dostał się we wsi Stołbychowa w zasadzkę. W czasie walk Gibalski poległ. Został pochowany w Kowlu.

Pośmiertnie odznaczony Orderem Virtuti Militari V kl., Krzyżem Niepodległości z Mieczami (1930) i 4-krotnie Krzyżem Walecznych oraz zweryfikowany do stopnia rotmistrza kawalerii.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Imię Edwarda Gibalskiego noszą:

We wsi Zbójno na skraju lasu przy drodze z Sierpca do Płocka w miejscu bitwy oddziału OB PPS pod dowództwem Gibalskiego w 1938 został ustawiony pamiątkowy pomnik. Podczas okupacji niemieckiej pomnik został zniszczony, zaś zachowane fragmenty zostały ukryte przez okolicznych mieszkańców. Zostały odnalezione po czterdziestu latach. 6 listopada 1988 odbudowano pomnik z nową tablicą o treści:

Quote-alpha.png
Tu 10.07.1910 roku org. boj. PPS fr. rew. pod dowództwem Fr. Gibalskiego w krwawym starciu z siepaczami caratu stwierdziła ciągłość zbrojnej walki o wolną Polskę

17 listopada 2005 pomnik został odnowiony i umieszczono na nim nową tablicę z napisem

Quote-alpha.png
Przechodniu, przystań na chwilę. W tym miejscu 10 VII 1910 r. organizacja bojowa P.P.S. frakcja rewolucyjna pod dowództwem Franciszka Gibalskiego stawiła zacięty opór wojskom carskim. Cześć ich pamięci[1].

Drugi napis zawiera błąd rzeczowy. Imię Franek jest pseudonimem, a imię bojowca brzmi Edward.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Polski Słownik Biograficzny t. VII, Kraków 1948-58.
  • Słownik Biograficzny Działaczy Polskiego Ruchu Robotniczego, Tom 2, Warszawa 1987.
  • W. K. Cygan, Słownik biograficzny oficerów Legionów Polskich. Gryf, Warszawa 1992.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Miejski Informator Samorządowy Ostrowca Świętokrzyskiego – Kalendarium