Aleksandr Pieczerski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Aleksander Peczerski)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksandr Pieczerski
Sasza
Ilustracja
kapitan
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1909
Krzemieńczuk
Data i miejsce śmierci 19 stycznia 1990
Rostów nad Donem
Przebieg służby
Lata służby 1941 - 1945
Siły zbrojne Armia Czerwona
Główne wojny i bitwy bunt w Sobiborze
Odznaczenia
Medal „Za Zasługi Bojowe” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Order Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej Order Męstwa

Aleksandr „Sasza” Aronowicz Pieczerski (ros. Александр Аронович Печерский) (ur. 22 lutego 1909 w Krzemieńczuku, zm. 19 stycznia 1990 w Rostowie nad Donem) – oficer Armii Czerwonej z poboru, współorganizator powstania i masowej ucieczki z obozu zagłady Sobibor w 1943.

Życiorys[edytuj]

Do wybuchu wojny[edytuj]

Urodził się w Krzemieńczuku na Ukrainie w rodzinie żydowskiej. Jego ojciec był adwokatem. W 1915 wraz z rodzicami został ewakuowany do Rostowa nad Donem. Tam mieszkał do wybuchu II wojny światowej i pracował początkowo jako elektryk w zakładach naprawczych parowozów, a po ukończeniu studiów został kierownikiem domu kultury.

Początek wojny[edytuj]

22 czerwca 1941, w pierwszym dniu napaści Niemiec hitlerowskich na ZSRR, został jako podporucznik rezerwy powołany do wojska. Jesienią 1941, za wyniesienie z okrążenia rannego dowódcy, otrzymał awans do stopnia porucznika. Również jesienią 1941 trafił ranny w kotle pod Wiaźmą (operacja „Tajfun”) do niemieckiej niewoli. Wiosną 1942 podjął wraz z kilkoma jeńcami nieudaną próbę ucieczki. Został za to przeniesiony do obozu koncentracyjnego pod Mińskiem, gdzie podczas obdukcji lekarskiej wykryto że jest Żydem. Latem 1943 wraz z grupą innych radzieckich jeńców-Żydów został wysłany do obozu zagłady Sobibor, gdzie przybył 23 września 1943.

Bunt w Sobiborze[edytuj]

14 października 1943 więźniowie obozu w Sobiborze wzniecili udany bunt zakończony zabiciem co najmniej 20 strażników i ucieczką kilkuset osadzonych. Plan i pomysł ucieczki na masowa skalę (chociaż nie pomysł samej ucieczki), oparty na zdobyciu broni i likwidacji załogi SS, był autorstwa Pieczerskiego. On nią również dowodził i prawdopodobnie tylko dzięki jego oficerskiemu przeszkoleniu i doświadczeniu bojowemu zakończyła się ona sukcesem.

 Osobny artykuł: Sobibor.

Po buncie[edytuj]

W rezultacie ucieczki Pieczerski wraz z kilkoma innymi uzbrojonymi towarzyszami-jeńcami znalazł się w lasach sobiborskich. Natychmiast odłączywszy się od pozostałych więźniów, zaczął przedzierać się w kierunku frontu. Kilka dni później (22 października) dołączyli do oddziału partyzanckiego na Białorusi. Po jej zajęciu przez Armię Czerwoną, dzieląc los wielu innych żołnierzy, którzy uciekli z niewoli niemieckiej, wysłany został do karnego batalionu jako podejrzany o „zdradę ojczyzny”. Walcząc w jego szeregach, dosłużył się stopnia kapitana i został ponownie ranny. W czasie rekonwalescencji w szpitalu pod Moskwą, poznał swoją przyszłą żonę Olgę Kotową.

W 1943 Pieczerski zdał relację ze swoich przeżyć w Sobiborze P. Antokolskiemu i W. Kawierinowi, którzy na tej podstawie opublikowali w 1945 szkic pt. „Wosstanije w Sobiborie” – pierwszą pracę poświęconą buntowi. W 1946 została ona opublikowana w USA w tzw. „Czarnej księdze” I. Erenburga i W. Grossmana – jednym z pierwszych świadectw o holocauście.

Po wojnie[edytuj]

Tablica pamiątkowa na ścianie domu w którym mieszkał Aleksandr Pieczerski w Rostowie nad Donem
Prezydent Władimir Putin podczas uroczystości pośmiertnego wręczenia "Orderu Męstwa" Aleksandrowi Pieczerskiemu na ręce jego wnuczki

Po zakończeniu wojny Aleksandr Pieczerski powrócił do Rostowa nad Donem. Pracował jako administrator w Teatrze Muzycznym. W 1948 podczas antysemickiej kampanii tzw. walki z kosmopolityzmem stracił pracę i przez kolejne pięć lat, nie mogąc znaleźć żadnego zajęcia, przebywał na utrzymaniu żony. Dopiero po śmierci Stalina, w 1955 udało mu się uzyskać posadę w fabryce maszyn rolniczych „Rostsielmasz”. Sam Pieczerski twierdził po latach, że po wojnie został wtrącony do więzienia, skąd wypuszczono go na skutek licznych zapytań o jego los płynących z zagranicy[1]. W 1963 Pieczerski wystąpił jako świadek w procesie jedenastu ukraińskich strażników z Sobiboru (wszyscy otrzymali wyroki śmierci). Zmarł w Rostowie nad Donem w wieku 81 lat, gdzie został pochowany na Cmentarzu Północnym.

Do końca życia pozostał nieznanym bohaterem. O jego „sobiborskim epizodzie” mało kto wiedział i zdawał sobie sprawę z jego znaczenia[2]. Zbrodnia w Sobiborze była jednym z wątków procesu zbrodniarzy hitlerowskich w Norymberdze, a sam Pieczerski został powołany na świadka, jednak nie uzyskał zgody władz ZSRR na wyjazd. Podobnie było też w wypadku premiery w USA filmu „Ucieczka z Sobiboru” w 1987 roku.

Pamięć[edytuj]

Za udział w powstaniu w Sobiborze, Pieczerski nigdy nie otrzymał żadnej nagrody w ZSRR i Rosji. Dopiero w 2007 na ścianie domu w którym mieszkał w Rostowie nad Donem odsłonięto poświęconą mu tablicę pamiątkową. Posiada również ulicę swojego imienia w mieście Safed w Izraelu i stelę w Bostonie. Prawdziwy monument wystawił mu za to Rutger Hauer w filmie „Ucieczka z Sobiboru” z 1987, w którym wcielił się w jego postać (nagrodzoną Złotym Globem).

Quote-alpha.png
Nie było najmniejszej wątpliwości – dla mnie i reszty ocalałych Sasza był bohaterem. Wszyscy zgadzali się, że gdyby nie było z nami Saszy, żaden Żyd nie przeżyłby Sobiboru[3].

30 maja 2014 w Rostowie nad Donem Ambasador RP w Rosji Wojciech Zajączkowski przekazał na ręce Eleonory Griniewicz, córki Aleksandra Pieczerskiego, przyznany mu pośmiertnie Krzyż Kawalerski Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej.

10 marca 2016 prezydent Władimir Putin odznaczył pośmiertnie Aleksandra Pieczerskiego Orderem Męstwa. Odznaczenie podczas uroczystości na Kremlu przyjęła wnuczka Pieczerskiego – Natalia Władyczenko[4].

Odznaczenia[edytuj]

Przypisy

  1. W. Żuk, Zabytyj podwig, „Sowierszenno siekrietno”, Nr 11(234) 2008.
  2. Wspomniany szkic Antokolskiego i Kawierinowa został zakazany przez cenzurę w 1947, a „Czarna księga” i głośny film „Ucieczka z Sobiboru” nigdy nie ukazały się w ZSRR.
  3. Thomasz Toivi Blatt, Sobibór – Zapomniane Powstanie, Włodawa 2003.
  4. Putin wrucził gosudarstwiennyje nagrady (ros.). W: TASS [on-line]. 2016-03-10. [dostęp 20 stycznia 2017].

Bibliografia[edytuj]

  • P. i J. Bialowitz, Powstanie w Sobiborze, Warszawa 2008.
  • (ros.) A. Pietrow, Pobieg iz Sobobora, „Agrumienty i Fakty na Donu” 2008, Nr 41.[1]
  • (ros.) I. Erenburg, W. Grossman, Wosstanije w Sobiborie (Czarna księga).[2]

Linki zewnętrzne[edytuj]

Bohater – wywiad Thomasza Blatta z Aleksandrem Pieczerskim z 1980 r.