Aleksandr Każdan

Aleksandr Każdan
Александр Петрович Каждан
Data i miejsce urodzenia	3 września 1922 ; Moskwa
Data i miejsce śmierci	29 maja 1997 ; Waszyngton
Zawód, zajęcie	historyk

Aleksandr Pietrowicz Każdan (Každan, ros.: Александр Петрович Каждан, ang. Alexander Kazhdan, ur. 3 września 1922 w Moskwie, zm. 29 maja 1997 w Waszyngtonie) – radziecki i amerykański historyk, bizantynolog.

Życiorys

Pochodził z zamożnej rodziny żydowskiej, jego ojciec Piotr (właśc. Pejsach Efros) był przemysłowcem, matka Anna z d. Frumson należała do elity społecznej Rostowa nad Donem. Wychowywał się w Moskwie pod opieką babki matecznej Tamary Frumson. Od 1939 studiował na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym, a po ewakuacji w obliczu agresji III Rzeszy na ZSRR – w Instytucie Pedagogicznym w Ufie, który ukończył w 1942. W 1943 rozpoczął aspiranturę na Moskiewskim Uniwersytecie Państwowym. Za namową promotora Jewgienija Kosminskiego(inne języki), historyka średniowiecznej Anglii, przygotował i w 1946 obronił w Akademii Nauk ZSRR rozprawę kandydacką poświęconą stosunkom agrarnym późnego Bizancjum (opublikowaną w 1952).

W okresie zainicjowanej przez władze ZSRR w 1946 kampanii pod hasłem walki z kosmopolityzmem(inne języki) nie otrzymał stanowiska w Akademii Nauk ZSRR i pracował na uczelniach pedagogicznych w Iwanowie (1947–1949), Tule (1949–1952) i Wielkich Łukach (1953–1956). W 1956 został zatrudniony w Instytucie Historii Powszechnej Akademii Nauk ZSRR w Moskwie, gdzie pracował do 1978. W 1961 uzyskał stopień doktora nauk. Opublikował w ZSRR ponad 500 pozycji. Zajmował się historią społeczno-gospodarczą Bizancjum. Był też badaczem dziejów Ormian.

W 1975 jego syn, matematyk Dawid Każdan, wyemigrował do Stanów Zjednoczonych, gdzie otrzymał stanowisko na Uniwersytecie Harvarda. Spowodowało to zmianę w położeniu Każdana: jego żona Rimma (Musja) została zwolniona z pracy w moskiewskim wydawnictwie Progress(inne języki), a on sam doświadczał wzmożonej cenzury. W październiku 1978 opuścił z żoną Związek Radziecki na podstawie wizy imigracyjnej do Izraela. W drodze do USA wykładał na Uniwersytecie Wiedeńskim, w Collège de France i na University of Birmingham, a w lutym 1979 znalazł zatrudnienie w Dumbarton Oaks w Waszyngtonie, gdzie pracował do śmierci. Jego największym osiągnięciem podczas pobytu w USA było wydanie pod jego redakcją trzytomowego słownika Oxford Dictionary of Byzantium (1991), do którego opracował około tysiąca haseł. Zmarł w Waszyngtonie w 1997. Jego śmierć przerwała pracę nad monumentalną historią literatury bizantyjskiej, której pierwszy tom (obejmujący lata 650–850) został opublikowany w 1999, a drugi (lata 850–1000) – w 2006.

Wybrane publikacje

Аграрные отношения в Византии XIII—XIV вв, М. 1952.
Религия и атеизм в древнем мире, М. 1957.
Очерки истории Византии и южных славян, М. 1958.
Деревня и город в Византии IX—X вв. Очерки по истории византийского феодализма, М. 1960.
От Христа к Константину, М. 1965.
Византийская культура (X—XII вв.), М. 1968 (tłum. niem.: Byzanz und seine Kultur, Berlin 1973, tłum włos.: Bisanzio e la sua civiltà, Bari 1983).
Книга и писатель в Византии, М. 1973 (tłum włos.: La produzione intellettuale a Bisanzio. Libri e scrittori in una società colta, Napoli 1983).
Социальный состав господствующего класса Византии XI—XII вв, М. 1974 (tłum. włoskie: L’aristocrazia bizantina. Dal principio dell’XI alla fine del XII secolo, Palermo 1997).
Армяне в составе господствующего класса Византийской империи в XI—XII вв, Ереван 1975.
People and Power in Byzantium. An Introduction to Modern Byzantine Studies, Washington, 1982.
Studies on Byzantine Literature of the XIth and XIIth Centuries, Cambridge—New York—Paris 1984.
Change in Byzantine Culture in the XIth and XIIth Centuries, Berkeley 1985.
(redakcja) The Oxford Dictionary of Byzantium, ed. by. Alexander Kazhdan, t. 1-3, New York – Oxford: Oxford University Press 1991.
Authors and Texts in Byzantium, Aldershot–Brookfield 1993.
A History of Byzantine Literature. 650–850, Athens, 1999.
Два дня из жизни Константинополя, СПб 2002.
Никита Хониат и его время, СПб 2005.
A History of Byzantine Literature. 850–1000, Athens 2006.

Bibliografia

Anthony Cutler, Some talk of Alexander, „Dumbarton Oaks Papers” 46 (1992), s. 1–4.
Simon Franklin, Bibliography of works by Alexander Kazhdan, „Dumbarton Oaks Papers” 46 (1992), s. 5–26.
Angeliki E. Laiou, Alice-Mary Talbot, Alexander Petrovich Kazhdan 1922-1997, „Dumbarton Oaks Papers” 51 (1997), s. XII-XVII.