Ali Akbar Welajati

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aliakbar Velayati by khamenei.ir 03.jpg

Ali Akbar Welajati (ur. 24 czerwca 1945 w Rostamabadzie) - irański polityk, minister spraw zagranicznych Iranu w latach 1981-1996.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ukończył studia medyczne na Uniwersytecie Teherańskim, następnie specjalizował się w pediatrii i leczeniu chorób zakaźnych na Johns Hopkins University[1].

Jako student działał w Islamskim Stowarzyszeniu Lekarzy i przyczynił się do ożywienia aktywności tej organizacji. W 1961 wstąpił do świeckiego Frontu Narodowego, w którym działał dwa lata, co następnie tłumaczył faktem, że była to jedyna licząca się organizacja opozycyjna. Następnie związał się na stałe ze środowiskiem szyickich uczonych i działaczy religijnych. Był kilkakrotnie zatrzymywany i przesłuchiwany przez tajną policję polityczną SAWAK[1], pierwszy raz jako siedemnastolatek[2].

Po rewolucji islamskiej został mianowany wiceministrem zdrowia, a w pierwszej kadencji deputowanym Islamskim Zgromadzeniem Konsultatywnym z okręgu Teheranu[1].

Minister spraw zagranicznych Iranu[edytuj | edytuj kod]

W 1981 objął stanowisko ministra spraw zagranicznych Iranu, które sprawował przez kolejne piętnaście lat[1]. Pod koniec lat 80. XX wieku wspólnie z przewodniczącym parlamentu Alim Akbarem Haszemim Rafsandżanim brał udział w tajnych negocjacjach amerykańsko-irańskich, podczas których Amerykanie zgodzili się nielegalnie sprzedać Iranowi broń w zamian za pomoc w uwolnieniu amerykańskich zakładników wziętych przez Hezbollah w Bejrucie. Pieniądze uzyskane z transakcji Amerykanie przeznaczyli na wspieranie nikaraguańskiej partyzantki Contras zwalczającej rząd sandinistów (afera Iran-Contras)[3].

Po rozpadzie Związku Radzieckiego starał się przywrócić Iranowi dawną pozycję mocarstwa regionalnego, stać się rozjemcą w potencjalnych konfliktach między nowo powstałymi państwami, prowadzić politykę poszanowania granic i regionalnej współpracy. Iran przyczynił się w tym czasie do ożywienia działalności Organizacji Współpracy Gospodarczej, łączącej azjatyckie muzułmańskie państwa niearabskie. W polityce wobec krajów powstałych po rozpadzie ZSRR w okresie sprawowania obowiązków ministra spraw zagranicznych przez Welajatiego nie kierowano się względami religijnymi, lecz pragmatycznymi. Iran utrzymywał dobre relacje z chrześcijańską Armenią przeciwko szyickiemu Azerbejdżanowi, wobec faktu, że kraj ten zbliżył się do Stanów Zjednoczonych i Turcji. Iran brał udział w próbach rozwiązania konfliktów i ustabilizowaniu sytuacji w Górskim Karabachu i w Tadżykistanie[4].

Był wymieniany wśród inspiratorów zabójstwa przywódców Kurdów irańskich Sadegha Szarafkandiego, Fattaha Aboliego oraz Homajuna Ardalana w berlińskiej restauracji Mykonos 17 października 1992; państwo irańskie zaprzeczyło, jakoby miało związek z tym wydarzeniem[1].

W 1996 odszedł z ministerstwa spraw zagranicznych i został doradcą Najwyższego Przywódcy ds. zagranicznych[1]. W 2005 wystartował w wyborach prezydenckich w Iranie, ostatecznie jednak wycofał swoją kandydaturę i oficjalnie poparł Haszemiego Rafsandżaniego[1]. Po raz drugi kandydował na urząd prezydenta Iranu w wyborach w 2013, wygranych przez Hasana Rouhaniego. Uzyskał wówczas 6,18% głosów (piąty wynik spośród sześciu kandydatów)[5].

Autor książek poświęconych chorobom zakaźnym i gruźlicy, jak również prac z dziejów perskiej i irańskiej dyplomacji oraz stosunku Iranu do problemu palestyńskiego[2].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g Ali Akbar Velayati
  2. a b Ali Akbar Velayati
  3. T. Coville, Najnowsza historia Iranu. Republika islamska, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2009, s.107.
  4. T. Coville, Najnowsza historia Iranu. Republika islamska, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2009, s.190-191.
  5. Final official results for Iran's presidential election show Rouhani won 50.71 percent of votes.