Szyizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Odsetek wyznawców islamu w poszczególnych państwach – na fioletowo szyici.

Szyizm (od arab. شيعة علي, szī'at Ali – stronnictwo Alego) – obok sunnizmu i charydżyzmu jeden z trzech głównych nurtów współczesnego islamu, drugi po sunnizmie co do liczby wyznawców.

W Polsce często używa się określenia szyizm na będący jego największym odłamem imamizm. Mniejszość szyicka zamieszkuje także Polskę.

Teologia[edytuj]

Rozdział w islamie na sekty dokonał się w wyniku sporu o sukcesję po śmierci Mahometa. Według szyitów, prawowitymi następcami ostatniego proroka są jedynie członkowie jego rodziny, potomkowie Alego i córki proroka, Fatimy. Szyici nie uznają rządów trzech pierwszych sunnickich kalifów (a także ich kontynuatorów z dynastii Umajjadów i Abbasydów) jako prawowiernych, twierdząc iż uzurpowali oni władzę należną od samego początku tylko Alemu i jego potomkom.[1][2]

W dniu śmierci Mahometa, w trakcie sekretnej narady jego następcą (to jest kalifem) został mniejszościowo wybrany Abu Bakr, co według szyitów było jawnym pogwałceniem woli Mahometa. Sekretny wybór Abu Bakra, rozpoczął wojnę domową. Pierwszy kalif sunnitów, wysłał swoje armie przeciwko innym towarzyszom proroka, jak i plemionom arabskim, które odmówiły złożenia mu przysięgi na wierność. Aisza, córka Abu Bakra, walczyła z Alim w bitwie wielbłądziej którą przegrała, Mu’awija I założyciel sunnickiej dynastii Umajjadów, starł się z Alim w bitwie na równinie Siffin, syn i następca Mu'awiji, drugi kalif sunnickiej dynastii Umajjadów Jazid I, zabił Husajna ibn Alego (wnuk Mahometa, syn Fatimy i Alego, młodszy brat Hasana) w bitwie pod Karbalą.

Ważnym szyickim świętem jest Aszura, dzień męczeństwa Husajna z rąk sunnickiego kalifa Jazida. Z szyizmu wywodzą się takie nurty religijne i religie synkretyczne jak druzyzm, alewizm, alawizm, babizm, bahaizm i jazydyzm. Najbardziej znanym szyitą-imamitą w XX wieku był ajatollah Ruhollah Chomejni.

Gałęzie szyizmu[edytuj]

Demografia[edytuj]

Pierwotnie szyizm był wyznawany głównie przez muzułmanów pochodzenia arabskiego, ale za panowania dynastii Safawidów (1501-1773) doszło do nieomal całkowitej szyizacji niearabskiego Iranu. Dzisiaj szyicka szkoła islamu stanowi 10-20% światowej populacji muzułmanów. Islam szyicki dominuje głównie na terytorium dawnej Persji (90-95%), Azerbejdżanu (85%[3]), w Bahrajnie (65–75%) i Iraku (65-70%). Tworzy dużą mniejszość w Jemenie (głównie zajdyci, 40–50%), Libanie (30-55%),Kuwejcie (30-40%), Indiach (25-35%), Turcji (głównie alewici, 25-30%), Arabii Saudyjskiej (15-20%) i Syrii (głównie alawici, 15-20%). W pozostałych krajach, populacja szyitów pośród muzułmanów wynosi od 1 do 20%: Katar 10%, Nigeria 10-15%, Pakistan, Afganistan 10-20%, Indonezja, Malezja. W Europie Szwecja 20-40%, Gruzja 15-25%, Bułgaria 10-15%, Grecja 10-15%, Niemcy 10-15%, Francja 2-3%.[4][5][6][7]

Szyici w Polsce[edytuj]

Szyici byli obecni w Polsce od czasu pierwszych kontaktów z kupcami arabskimi.

Początki zorganizowanego powstawania ruchu szyickiego w Polsce sięgają okresu PRLu, kiedy to zaczęły się tworzyć pierwsze nieformalne grupy muzułmanów szyitów w Warszawie i jej okolicach, złożone z młodych Polaków-konwertytów oraz studentów z krajów muzułmańskich. W mieszkaniach i domach prywatnych zaczęto organizować spotkania, wspólne modlitwy, obchody świąt islamskich, wykłady i nauczanie religii[8].

Na terenie dzisiejszej Polski szyici stanowią mniejszość pośród muzułmanów. Nie istnieją także żadne meczety szyickie (zarówno istniejące i budowane, są sunnickie). Na obowiązkowe piątkowe modły polscy szyici spotykają się w prywatnych salach modlitewnych. Istnieją plany budowy meczetu szyickiego, ale są one odległe ze względu na brak funduszy. W odróżnieniu od sunnitów, szyici w Polsce nie uzyskują wsparcia finansowego z zagranicy.

Prześladowania[edytuj]

 Osobny artykuł: Anty-szyizm.

Od czasu śmierci proroka Mahometa i uznania sukcesji po nim, historia stosunków sunnicko-szyickich jest często naznaczona przemocą. Szyicka mniejszość na przestrzeni wieków była eksterminowana przez sunnicką większości i jej władców, którzy traktowali szyitów jako zagrożenie dla swojej władzy politycznej i religijnej[9]. Szyici do dnia dzisiejszego są ofiarami zorganizowanej dyskryminacji w wielu krajach większościowo sunnickich, włącznie z zakazem praktykowania islamu, budowania meczetów czy nawet czytania Koranu[10][11]. Historycznie, prześladowania trwały już za panowania sunnickich kalifatów Umajjadów (661–750) i Abbasydów (750–1258) oraz imperium ottomańskiego (1299–1923).

Przykłady[edytuj]

Wybrane przykłady anty-szyickiego prześladowania:

  • Za panowania Umajjadów doszło do serii masakr najbliższej rodziny i towarzyszy proroka Mahometa (Bitwa pod Siffin, Bitwa Wielbłądzia), kulminacyjnym punktem była bitwa pod Karbalą stoczona 10 października 680 roku.
  • Prześladowania dalszej rodziny proroka i szyitów były kontynuowane za panowania kalifatu Abbasydów.
  • W 1514 roku sułtan osmański Selim I Groźny nakazał masakrę 40 000 szyitów anatolijskich[12]. Według Dżalala Al-e-Ahmada, "Sułtan Selim I posunął się do takiego stopnia iż stwierdził że zabicie jednego szyity ma większą wartość w tym świecie i następnym jak zabójstwo 70 chrześcijan"[13].
  • Współcześnie szyici są nagminnie prześladowani w Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie (większość kraju jest szyicka, ale rządzi sunnicka rodzina Al Chalifa), Pakistanie, Iraku, w Afganistanie (pod rządami Talibów) itd. Prześladowania wiążą się z rewindykacją szyickich meczetów (burzenie, zamykanie, adaptowane na meczety sunnickie), dyskryminację pracowniczą, tortury, zabójstwa przez "nieznanych sprawców", przymykanie oka przez rządy na akty terrorystyczne (Al-Kaida, Talibowie, inne grupy wahhabickie) wymierzone w szyitów. W wahhabickiej Arabii Saudyjskiej został swego czasu[kiedy?] nawet ogłoszony zakaz odbywania obowiązkowego hadżu dla szyitów. Zakaz później zniesiono, ale do dzisiaj wnioski szyitów ubiegających się o wizę aby odbyć hadż są często odrzucane. Szyici nawet podczas hadżu padają ofiarami nienawiści[14][15][16], choć zgodnie z nakazami religii wszelka przemoc podczas pielgrzymki jest zakazana.

Przypisy

  1. Encyklopedia PWN: Szyizm
  2. Encyklopedia WIEM: Szyici
  3. Administrative Department of the President of the Republic of Azerbaijan - Presidential Library - Religion
  4. Dane szacunkowo przybliżone. Liczby znacznie różnią się ze względu na: 1)Celowe uwzględnianie szyitów w oficjalnych statystykach jako sunnitów, np. w Turcji i krajach Zatoki Perskiej, 2)Praktyka takijji używana przez szyitów w krajach o większości sunnickiej w obawie przed prześladowaniami, 3)Problem z metodologią badawczą w przypadku dokładnego określenia kto jest szyitą? W dzisiejszych czasach, szyizm dzieli się na trzy największe gałęzie: imamizm, ismailizm i zajdyzm. Te z kolei dzielą się na pomniejsze sekty, często od siebie, i głównego nurtu szyickiego, diametralnie różne i odmienne (np. teologiczne podziały w ismailiźmie). Kontrowersją jest także to czy religie synkretyczne i ruchy gnostyckie powstałe z łona islamu szyickiego są jego częścią, czy też odmiennym systemem wierzeń, np. Ismailizm, Babizm, Bahaizm, Druzowie, Alawici, Alewici itd.
  5. Pew Research Center: Liczba szyitów na świecie, 2009 rok (ang.)
  6. World Shia Muslims Population (ang.)
  7. Analiza udowadnia iż podawana liczba szyitów na świecie jest zaniżana (ang.)
  8. Islamski Ruch Szyicki w Polsce – krótki rys historyczny
  9. The Origins of the Sunni/Shia split in Islam
  10. Nasr, Vali (2006). The Shia Revival: How Conflicts Within Islam Will Shape the Future. W.W. Norton & Company Inc. ISBN 978-0-393-06211-3 s. 52-53
  11. Ya'qubi; wol. lll, s. 91–96 i Tarikh Abul Fida', wol. I, s. 212.
  12. George C. Kohn (2007.) Dictionary of Wars. Infobase Publishing. s. 385. ISBN 0-8160-6577-2
  13. Al-e Ahmad, Jalal. Plagued by the West (Gharbzadegi), tłumaczenie Paul Sprachman. Delmor, NY: Center for Iranian Studies, Columbia University, 1982.
  14. Wahhabis Attack US Muslims at Hajj: ‘We will Kill Your Shia Men and Rape Your Women’ (ang.)
  15. Anti-Shia sectarianism on hajj is a worrying trend (ang.)
  16. Saudi police arrest Canadian imam at Hajj (ang.)

Linki zewnętrzne[edytuj]