Aragac

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aragac
Aragac
Państwo  Armenia
Pasmo Mały Kaukaz
Wysokość 4095 (lub 4090 lub 4094) m n.p.m.
Wybitność 2143 m
Pierwsze wejście prawdopodobnie wchodzono w czasach starożytnych
Dane wulkanu
Rok erupcji nieznana
Typ wulkanu stratowulkan
Położenie na mapie prowincji Aragacotn
Mapa lokalizacyjna prowincji Aragacotn
Aragac
Aragac
Położenie na mapie Armenii
Mapa lokalizacyjna Armenii
Aragac
Aragac
Ziemia40°32′N 44°12′E/40,533333 44,200000

Aragac (t. Argac, orm. Արագած) – najwyższy szczyt Armenii w obecnych jej granicach. Wysokość szczytu wynosi 4095 lub według innych źródeł 4090 lub 4094 m n.p.m. Aragac leży na północ od Równiny Ararackiej, w prowincji Aragacotn, około 50 km na północny zachód od stolicy kraju - Erywania.

Geologia[edytuj]

Aragac jest szczytem pochodzenia wulkanicznego i stanowi przejaw młodego, czwartorzędowego wulkanizmu. Aragac będący stratowulkanem tworzy dość rozległy masyw w formie wielkiej, okrągłej tarczy, tworzącej stożek wulkaniczny, częściowo zniszczony na skutek erozji. Masyw budują zastygłe lawy oraz tufy z utwardzonych skał piroklastycznych. Skały wulkaniczne zalegają na znacznie starszych skałach typu osadowego.

W czasach historycznych nie zaobserwowano większej aktywności wulkanu. Początkowo uznawano, że aktywność wulkaniczna jest bardzo młoda i miała miejsce nawet w holocenie. Jednakże późniejsze, dokładne badania z wykorzystaniem izotopów argonu i potasu przesunęły główny okres aktywności wstecz, tak że obecnie przyjmuje się, że jej zasadniczy okres przypadał na środkowy i późny plejstocen. Datowanie najpóźniejszych wylewów ze szczelin bocznych jest rozbieżne i waha się między końcem plejstocenu a około 3000 p.n.e. Przyjmuje się, że lahary mają związek z ostatnimi erupcjami, które miały miejsce być może nawet w holocenie.

Geomorfologia[edytuj]

Aragac jest widoczny z daleka jako wybitny masyw górski. W skład masywu wchodzą cztery główne wierzchołki: najwyższy północny (4095 m n.p.m., zachodni (4007 m n.p.m.), wschodni (3916 m n.p.m.) i południowy (3879 m n.p.m.). Otaczają one krater o wymiarach 1,5 na 2 km, głęboki na około 400 m. Ma również wiele kraterów pasożytniczych na wszystkich zboczach. W plejstocenie w partiach szczytowych rozwinęły się lodowce górskie.

Ściany zewnętrzne masywu opadają na ogół łagodnie, natomiast ściany wewnętrzne, otaczające krater wulkanu, są strome. Sam krater jest obecnie wypełniony śniegiem i lodem. Oprócz tego występuje kilka innych jęzorów lodowych. Zlodowacenie nie jest jednak zbyt intensywne ze względu na suchość i kontynentalny charakter klimatu. Pod koniec lata śniegi ulegają niemal całkowitemu stopnieniu.

Okolice szczytowe masywu posiadają wyraźne formy polodowcowe będące wynikiem dawniejszego, znacznie bardziej intensywnego zlodowacenia. Moreny i kary polodowcowe występują wyraźnie na obszarze około 5 km².

Stosunki wodne[edytuj]

Na terenie masywu znajduje się kilka jezior polodowcowych (największe - jezioro Quari, 3207 m n.p.m., 1150 m obwodu). W okresie wiosennym i letnim z topniejących śniegów wypływają liczne potoki, zasilające w wodę suche i jałowe obszary stanowiące otoczenie masywu. W tym czasie pojawiają się też liczne lecz niezbyt wysokie wodospady. Na północnych zboczach ma źródła rzeka Kasach.

Roślinność[edytuj]

Na stokach masywu występują kserofity i roślinność stepowa. W wyższych partiach ze względu na zasilanie w wodę z topniejących śniegów w okresie od późnej wiosny do jesieni masyw pokryty jest łąkami i kwiatami roślinności alpejskiej. Poniżej masywu występuje jałowa roślinność stepowa, ginąca podczas upalnego lata.

Turystyka[edytuj]

Południowy wierzchołek Aragac (3879 m n.p.m.) jest stosunkowo łatwo dostępny i jest celem licznych wycieczek turystycznych, zwłaszcza latem. Jedyną trudnością jest uciążliwe podejście i wysokość. W czasie wejścia u niektórych osób wystąpić mogą objawy choroby wysokogórskiej.

Okolice szczytowe masywu ze względu na występujące urwiska skalne są terenem wspinaczkowym. Widok z wierzchołka jest bardzo rozległy. Wyróżnia się odległy o 80 km dwuwierzchołkowy masyw Araratu, pokryty wiecznym śniegiem.

Aktywność ludzka[edytuj]

Otoczenie masywu jest zamieszkałe do wysokości 3000 m. Jest to jednak teren suchy i jałowy, stąd gęstość zaludnienia jest niewielka. Na stokach masywu spotkać można dość liczne starożytne ruiny pochodzące z okresu państwa Urartu, dotychczas jeszcze słabo zbadane przez archeologów. Na południowym stoku masywu, na wysokości około 2000 metrów, znajduje się twierdza Amberd zbudowana między XI i XIII wiekiem. Na stoku tym znajduje się również Biurakańskie Obserwatorium Astrofizyczne. Aragac nie ma dla Ormian takiego znaczenia kulturowego jak wyższa o ponad 1000 metrów góra Ararat, która obecnie znajduje się na terenie Turcji.

Linki zewnętrzne[edytuj]

  • Aragats (ang.). W: Global Volcanism Program [on-line]. Smithsonian Institution.