Erywań

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Erywań
Երևան
Widok na Erywań, w tle góra Ararat
Widok na Erywań, w tle góra Ararat
Herb Flaga
Herb Erywania Flaga Erywania
Państwo  Armenia
Prowincja Erywań
Data założenia 782 r. p.n.e
Burmistrz Taron Margarjan
Powierzchnia 227 km²
Wysokość 950–1200 m n.p.m.
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

1 125 032
4956 os./km²
Nr kierunkowy +374 10
Kod pocztowy 0001–0099
Podział miasta 12 dzielnic
Położenie na mapie Armenii
Mapa lokalizacyjna Armenii
Erywań
Erywań
Ziemia 40°11′N 44°31′E/40,183333 44,516667
Strona internetowa

Erywań (orm. Երևան, Jerewan, wymowa i /jɛɾɛˈvɑn/) – stolica i największe miasto Armenii, jest traktowane jako specjalna prowincja. Jeden z głównych ośrodków przemysłowych, naukowych i kulturalnych Zakaukazia.

Nazwa miasta w języku polskim[edytuj | edytuj kod]

Według publikacji Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii (Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej) z 2003[1] obowiązującą w języku polskim pisownią jest Erywań. Często stosowana forma „Erewań”, szczególnie w latach 80. XX wieku upowszechniona w dowcipach o Radiu Erewań, jest pochodną nazwy rosyjskiej obowiązującej do czasu upadku ZSRR. Po uzyskaniu przez Armenię niepodległości przywrócono dla nazwy stosowanej w Polsce zapis używany do końca lat 30.

„Komisja jednogłośnie (17 członków za) stwierdziła, że polska nazwa stolicy Armenii brzmi Erywań i nie należy dodawać jako możliwej do użycia formy „Erewan” powszechnie jeszcze używanej np. w mediach”[2]. Nazwa Erewań jest jednak powszechnie stosowana w języku potocznym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Położony jest w dolinie rzeki Hrazdan pomiędzy 950 a 1200 m n.p.m. w północno-wschodniej części Doliny Ararat z górującym nad miastem szczytem Ararat (obecnie położonym na terenie Turcji).

Jako miasto wydzielone otoczone jest przez 4 marzerAragacotn, Ararat, Armawir oraz Kotajk.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Historyczny skład narodowościowy i etniczny na podstawie danych rosyjskich, radzieckich i ormiańskich:

  1. Ormianie: 12 523 (43,17%)
  2. Azerowie i Tatarzy: 12 359 (42,61%)
  3. Rosjanie: 2 765 (9,53%)
  4. Ukraińcy: 398 (1,37%)
  5. Żydzi: 204 (0,7%)
  6. Polacy: 190 (0,66%)
  7. Gruzini: 141 (0,49%)
  8. Asyryjczycy: 81 (0,28%)
  9. Niemcy: 64 (0,22%)
  10. Kurdowie: 64 (0,22%)
  1. Ormianie: 57 259 (89,47%)
  2. Azerowie: 4 968 (7,76%)
  3. Rosjanie: 1 127 (1,76%)
  4. Persowie: 141 (0,22%)
  5. Gruzini: 91 (0,14%)
  6. Asyryjczycy: 78 (0,12%)
  7. Ukraińcy: 67 (0,10%)
  8. Żydzi: 60 (0,09%)
  9. Polacy: 45 (0,07%)
  10. Niemcy: 38 (0,06%)
  1. Ormianie: 174 484 (87,07%)
  2. Rosjanie: 15 043 (7,51%)
  3. Azerowie: 6 569 (3,28%)
  4. Ukraińcy: 2 070 (1,03%)
  5. Asyryjczycy: 328 (0,16%)
  6. Gruzini: 264 (0,13%)
  7. Grecy: 256 (0,13%)
  8. Żydzi: 236 (0,12%)
  9. Kurdowie: 179 (0,09%)
  10. Białorusini: 151 (0,08%)
  11. Polacy: 145 (0,07%)
  12. Niemcy: 135 (0,07%)
  1. Ormianie: 1 088 389 (98,63%)
  2. Rosjanie: 6 684 (0,61%)
  3. Jazydzi: 4 733 (0,43%)
  4. Ukraińcy: 876 (0,08%)

Klimat[edytuj | edytuj kod]

Klimat ma charakter kontynentalny. Lata są gorące i suche (nierzadko temperatura osiąga +40 °C) a zimy relatywnie mroźne, natomiast opady występują tutaj rzadko (nieco ponad 300 mm rocznie).

miesiąc Sty Lut Mar Kwi Maj Cze Lip Sie Wrz Paź Lis Gru rocznie
śr. temperatura (°C)
dobowa
-5,5 -3,5 +4,5 +12,5 +17,0 +22,5 +25,5 +25,5 +20,5 +14,0 +5,5 0,0 +11,5
opady (mm) 23 25 28 48 53 23 15 8 13 23 31 28 318

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczy

Miasto jest obsługiwane przez dwa porty lotnicze. Międzynarodowy port lotniczy Zvartnots znajduje się 10 km na zachód od centrum Erywania. W 2007 roku otwarto w nim nowy terminal sfinansowany przez biznesmena Eduardo Eurnekiana, który nabył port lotniczy. Drugim lotniskiem jest Port lotniczy Erebuni, 7 km na południe od miasta. Wykorzystywane jest głównie przez siły zbrojne.

Transport miejski

Komunikacja miejska zasilona jest od 1949 przez trolejbusy. Do 2004 w mieście działała komunikacja tramwajowa. Transport publiczny obsługiwany jest również przez pojazdy typu van, zwane marszrutkami. Są tanim środkiem transportu miejskiego, wyręczającym autobusy. Ich połączenia obejmują całe miasto. Kursują też do innych miast w kraju. Połączenia kolejowe są słabo rozwinięte, stacja kolejowa Erywań.

Metro

 Osobny artykuł: Metro w Erywaniu.
Erywań od 7 marca 1981 roku posiada system komunikacji podziemnej – uzasadniał to rozwój miasta, który ówcześnie przewidywał osiągnięcie przez miasto 1,5-2 milionów mieszkańców do 2000. Jego elementy były stopniowo oddawane do użytku, przy czym budowa dalszych odcinków została zatwierdzona. Tempo rozbudowy spadło po trzęsieniu ziemi w 1988 i kryzysie ekonomicznym pierwszej połowy lat 90. Obecnie posiada 10 aktywnych stacji (są nimi Gortsaranain, Shengavit, Charbakh, Garegin Njhdehi Hraparak, Sasuntsi Davit, Zoravar Andranik, Hanrapetutyan Hraparak, Yeritasardakan, Marshal Baghramian oraz Barekamutyun) i rozciąga się na 13,4 km.

Sport[edytuj | edytuj kod]

W Erywaniu mają swoje siedziby drużyny lokalnej piłki nożnej.

Klub Stadion
Ararat Erywań Stadion Hrazdan
Bananc Erywań Stadion Bananc
Kilikia Erywań Stadion Hrazdan
Ulis Erywań Stadion Kazak
Mika Erywań Stadion Mika
Piunik Erywań Stadion Hanrapetakan
Erywań United FC Stadion Hanrapetakan
Dinamo Erywań Stadion Kasachi Marzik
Erebuni Erywań Stadion Erebuni
Kanaz Erywań
Malatia Erywań
Nairi Erywań Stadion Nairi
Van Erywań
Jerazank Erywań
FC Erywań Stadion Hrazdan

Znani ludzie związani z miastem[edytuj | edytuj kod]

Główne atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • Plac Republiki – centralny plac miejski, miejsce spotkań i ceremonii. Znajduje się przy nim Muzeum Historii Armenii i Narodowa Galeria Armenii, hotel „Mariott Armenia”, budynek rządowy, budynek Ministerstwa Spraw Zagranicznych, budynek centralnej poczty i Ministerstwa Transportu i Komunikacji
  • Plac Wolności (dawniej: Plac Teatralny) – był miejscem odbywania się protestów, znajduje się przy nim Ormiański Akademicki Teatr Opery i Baletu
  • Matenadaran – muzeum przechowujące zabytki piśmiennictwa ormiańskiego
  • Kaskady (Centrum Sztuki Cafesjana) – wiodące na wzgórze schody, ozdobione wieloma nowoczesnymi rzeźbami, pod którymi zlokalizowane są sale muzealne
  • Błękitny Meczet – jedyny meczet w Erywaniu
  • Muzeum-twierdza Erebuni
  • Ulica Abowiana – najważniejsza aleja miejska
  • Narodowa Galeria Armenii – znajduje się w północnej części Placu Republiki, w budynku, w którym mieści się także Muzeum Historii Armenii
  • Muzeum Historii Armenii – znajduje się w północnej części Placu Republiki, w budynku, w którym mieści się także Narodowa Galeria Armenii
  • Katedra św. Grzegorza Oświeciciela – największa świątynia w Armenii
  • Kościół Katoghike – najstarszy ocalały kościół w Erywaniu
  • Muzeum reżysera Sergieja Paradżanowa
  • fabryka koniaku Ararat
  • Park Zwycięstwa – znajduje się tam pomnik Matki Armenii, muzeum militarne i dawne wesołe miasteczko
  • Muzeum-mauzoleum Zagłady (Muzeum Genocydu) – Cicernakaberd
  • Stadion Hrazdan
  • Dom szachowy
  • Synagoga w Erywaniu
  • Zoo

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta partnerskie

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]