Badania terenowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Etnografowie w terenie, 1959

Badania terenowe (ang. field work) – wszelkie badania z zakresu nauk społecznych, w których badacz „rusza zza biurka” i przeprowadza swój projekt w analizowanej społeczności[1]. Badania terenowe powszechnie stosowane są w antropologii[2] i socjologii[3] [4], a także teorii organizacji[5]. Chociaż teoretycznie mogą obejmować także metody ilościowe, w praktyce są pojęciem używanym przede wszystkim przez naukowców stosujących metody jakościowe.

Badania terenowe są stosunkowo nowym nurtem antropologii i nauk społecznych. Prekursorem zbierania wiedzy w terenie był Bronisław Malinowski, który usystematyzował zasady swojej metody obserwacji uczestniczącej. Początki badań terenowych w socjologii mają miejsce w Szkole Chicago gdzie Robert E. Park i Ernest Burgess – propagatorzy badań terenowych – zainspirowali studentów, by w badaniach życia miejskiego w obszarze Chicago posłużyć się obserwacją jako metodą zbierania danych[6]. W Polsce bardzo ważnym ośrodkiem badań terenowych jest grupa badaczy skupiona wokół czasopisma „Przegląd Socjologii Jakościowej”, gdzie publikowane są artykuły oparte na etnografiach socjologicznych [7] Wcześniej badacze i naukowcy opierali swoje tezy i koncepcje na źródłach już zastanych, a wyjeżdżanie w teren nie było praktykowane.

Antropolożka Karolina Bielenin-Lenczowska o pracy w terenie pisze tak: Doświadczenie bycia „tam”, interakcja z rozmówcą i położenie nacisku na dialog z nim, a nie traktowanie go jedynie jako źródła informacji, obserwacji i uczestnictwo w życiu badanej społeczności, a także refleksja nad rolą badacza w tej interakcji[8].

Teren[edytuj | edytuj kod]

We współczesnej antropologii teren został amplifikowany, przestał oznaczać konkretne fizyczne miejsce. Zostały dodane do tego zagadnienia abstrakcyjne, takie jak: uczucia, relacje, ideologie, rzeczy, zwierzęta. Dzisiaj, pod wpływem współczesnych nurtów antropologii wykształciły się nowe sposoby badań konkretnego terenu, którym może być zarówno grupa społeczna, Internet, autoetnografia, „antropologia u siebie”, gdzie terenem jest miejsce zamieszkania i najbliższe otoczenie badacza. Terenem może być też jeden punkt odniesienia: np. miasto i narracja wokół niego, antropologia rzeczy, animal studies, food studies.

Metody badawcze[edytuj | edytuj kod]

W badaniach terenowych stosowane są różne metodologie badań i analiz danych empirycznych. Stosowane są: metodologia teorii ugruntowanej, metody analizy wizualnej, etnografia socjologiczna[3] [9][10]

Metodyka badań terenowych różni się w zależności od zagadnienia jakie badamy, wniosków jakie chcemy uzyskać czy nurtu jakim inspiruje się badacz. Dariusz Jemielniak wyróżnił klasyfikację metod badawczych[11]:

Etyka w terenie[edytuj | edytuj kod]

Praca z ludźmi zawsze wiąże się z problemami etycznymi. Badacz może uważać, że dla dobra i autentyczności swoich badań na danym terenie może pozwolić sobie na nieszczerość względem swoich badanych. Sama klasyfikacja obserwacji uczestniczącej sugeruje nieetyczne zachowanie w terenie. Metoda ta wyróżnia cztery rodzaje zachowania badacza w terenie:

  • całkowite oddanie; badacz wchodzi w relacje z badanymi i zdobywa ich zaufanie bez przedstawienia zamiaru badań
  • uczestnik jako obserwator; oficjalne badania, silnie zżyty z grupą
  • obserwator jako uczestnik; odizolowany, ale wchodzi w relacje z grupą
  • całkowicie odizolowany; badacz pozyskuje suche fakty. W książce M. Hammersleya i P. Atkinsona Metody badań terenowych o etnografii pisze się tak:

„Prawdziwa etnografia zakłada bowiem, że badacz posiada umiejętność wchodzenia w interakcje z członkami społeczności poddawanej obserwacji, bez ingerowania w codzienny bieg ich życia” [13].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

 Wykaz literatury uzupełniającej: Badania terenowe.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. William F. Whyte (1984) Learning from the Field. A Guide from Experience, Newbury Park-Beverly Hills– London – New Delphi: SAGE
  2. Monika Kostera (2003) Antropologia organizacji. Metodologia badań terenowych, Warszawa: PWN
  3. a b Krzysztof Konecki (2000) Studia z metodologii badań jakościowych, Warszawa: PWN
  4. Krzysztof Konecki, O socjologii jakościowej, „Roczniki Nauk Społecznych”, 8(44) (4), 2017, s. 7–34, DOI10.18290/rns.2016.44.4-1 [dostęp 2020-01-15].
  5. Barbara Czarniawska-Joerges (1992) Exploring Complex Organizations, Newbury Park-London-New Delphi: Sage
  6. Krzysztof Konecki, O socjologii jakościowej, „Roczniki Nauk Społecznych”, 44 (4), 2017, s. 7–34, DOI10.18290/rns.2016.44.4-1, ISSN 2544-5812 [dostęp 2020-01-15] (pol.).
  7. Przegląd Socjologii Jakościowej - Serie, www.qualitativesociologyreview.org [dostęp 2020-01-15].
  8. Karolina Bielenin-Lenczowska (2011) Gdzie jest mój teren i kim w nim jestem? [w:] Tarzycjusz Buliński (2011), Teren w antropologii: praktyka badawcza we współczesnej antropologii kulturowej, Poznań: UAM>
  9. Krzysztof T. Konecki, Piotr Chomczyński (2012) Słownik Socjologii Jakościowej, Warszawa: Diffin.   
  10. Konecki Krzysztof T. (2012) Wizualna teoria ugruntowana. Podstawowe zasady i procedury. „Przegląd Socjologii Jakościowej”, t. 8, nr 1, s. 12–45.
  11. Dariusz Jemielniak (red.) (2012) Badania jakościowe. Podejścia i teorie (tom I), Badania jakościowe. Metody i narzędzia (tom II), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
  12. Martyn Hammersley, Paul Atkinson (1995/2000) Metody badań terenowych (Ethnography. Principles in practice), Poznań: Zysk i ska
  13. Michael Angrosino (2010) Badania etnograficzne i obserwacyjne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 62