Badania terenowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Etnografowie w terenie, 1959

Badania terenowe (ang. field work) to termin odnoszący się do wszelkiego rodzaju badań z zakresu nauk społecznych, w których badacz "rusza zza biurka" i przeprowadza swój projekt w analizowanej społeczności[1]. Badania terenowe powszechnie stosowane są w antropologii[2] i socjologii[3], a także teorii organizacji[4]. Chociaż teoretycznie mogą obejmować także metody ilościowe, w praktyce są pojęciem używanym przede wszystkim przez naukowców stosujących metody jakościowe.

Badania terenowe są stosunkowo nowym nurtem antropologii i nauk społecznych. Prekursorem zbierania wiedzy w terenie był Bronisław Malinowski, który usystematyzował zasady swojej metody obserwacji uczestniczącej. Wcześniej badacze i naukowcy opierali swoje tezy i koncepcje na źródłach już zastanych, a wyjeżdżanie w teren nie było praktykowane.

Antropolożka Karolina Bielenin-Lenczowska o pracy w terenie pisze tak: Doświadczenie bycia "tam", interakcja z rozmówcą i położenie nacisku na dialog z nim, a nie traktowanie go jedynie jako źródła informacji, obserwacji i uczestnictwo w życiu badanej społeczności, a także refleksja nad rolą badacza w tej interakcji. [5]

Teren[edytuj | edytuj kod]

We współczesnej antropologii teren został amplifikowany, przestał oznaczać konkretne fizyczne miejsce. Zostały dodane do tego zagadnienia abstrakcyjne, takie jak: uczucia, relacje, ideologie, rzeczy, zwierzęta. Dzisiaj, pod wpływem współczesnych nurtów antropologii wykształciły się nowe sposoby badań konkretnego terenu, którym może być zarówno grupa społeczna, Internet, autoetnografia, "antropologia u siebie" gdzie terenem jest miejsce zamieszkania i najbliższe otoczenie badacza. Terenem może być też jeden punkt odniesienia: np. miasto i narracja wokół niego, antropologia rzeczy, animal studies, food studies.

Metody badawcze[edytuj | edytuj kod]

Metodyka badań terenowych różni się w zależności od zagadnienia jakie badamy, wniosków jakie chcemy uzyskać czy nurtu jakim inspiruje się badacz. Dariusz Jemielniak wyróżnił klasyfikację metod badawczych na: [6]:

Etyka w terenie[edytuj | edytuj kod]

Praca z ludźmi zawsze wiąże się z problemami etycznymi. Badacz może uważać, że dla dobra i autentyczności swoich badań na danym terenie może pozwolić sobie na nieszczerość względem swoich badanych. Sama klasyfikacja obserwacji uczestniczącej sugeruje nieetyczne zachowanie w terenie. Metoda ta wyróżnia cztery rodzaje zachowania badacza w terenie: - całkowite oddanie; badacz wchodzi w relacje z badanymi i zdobywa ich zaufanie bez przedstawienia zamiaru badań - uczestnik jako obserwator; oficjalne badania, silnie zżyty z grupą - obserwator jako uczestnik; odizolowany, ale wchodzi w relacje z grupą - całkowicie odizolowany; badacz pozyskuje suche fakty. W książce M. Hammersleya i P. Atkinsona "Metody badań terenowych" o etnografii piszą tak: Prawdziwa etnografia zakłada bowiem, że badacz posiada umiejętność wchodzenia w interakcje z członkami społeczności poddawanej obserwacji, bez ingerowania w codzienny bieg ich życia"[8].

Literatura uzupełniająca[edytuj | edytuj kod]

  • Angrosino, Michael (2010), "Badania etnograficzne i obserwacyjne", Warszawa: PWN
  • Buliński, Tarzycjusz (2011), "Teren w antropologii: praktyka badawcza we współczesnej antropologii kulturowej", Poznań: UAM
  • Czaplewska, Maria A. (2013) "Mój rok na Syberii", Toruń: Muzeum Etnograficzne im. Marii Znamierowskiej-Prufferowej
  • Denzin, Norman K., Lincoln, Yvonna S. (2009), Metody badań jakościowych t.1, Warszawa: PWN
  • Denzin, Norman K., Lincoln, Yvonna S. (2009), Metody badań jakościowych t.2, Warszawa: PWN
  • Kozinets, Robert V. (2012), Netnografia. Badania etnograficzne-online, Warszawa: PWN
  • Rabinow, Paul (2010) "Refleksje na temat badań terenowych w Maroku", Kęty: Antyk Marek Derewiecki
  • Malinowski, Bronisław (2005), "Argonauci zachodniego Pacyfiku", Warszawa: PWN
  • Mead, Margaret (1986), "Dojrzewanie na Samoa:Dorastanie na Nowej Gwinei", Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy

Przypisy

  1. Whyte, William F. (1984) Learning from the Field. A Guide from Experience, Newbury Park-Beverly Hills– London – New Delphi: SAGE
  2. Kostera, Monika (2003) Antropologia organizacji. Metodologia badań terenowych, Warszawa: PWN
  3. Konecki, Krzysztof (2000) Studia z metodologii badań jakościowych, Warszawa: PWN
  4. Czarniawska-Joerges, Barbara (1992) Exploring Complex Organizations, Newbury Park-London-New Delphi: Sage
  5. Bielenin-Lenczowska, Karolina (2011) "Gdzie jest mój teren i kim w nim jestem?" [w:] Buliński, Tarzycjusz (2011), "Teren w antropologii: praktyka badawcza we współczesnej antropologii kulturowej", Poznań: UAM>
  6. Jemielniak, Dariusz (red.) (2012) Badania jakościowe. Podejścia i teorie (tom I), Badania jakościowe. Metody i narzędzia (tom II), Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN
  7. Hammersley, Martyn i Atkinson, Paul (1995/2000) Metody badań terenowych (Ethnography. Principles in practice), Poznań: Zysk i ska
  8. Angrosino, Michael (2010) "Badania etnograficzne i obserwacyjne", Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, s. 62