Bagoas (dworzanin)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Zobacz też: innych postaci o imieniu Bagoas.
Bagoas podarowany Aleksadnrowi przez Nabarzanesa. Miniatura z pierwszego wydania Historii Aleksandra Wielkiego z około 1475 r.

Bagoas (peo.: Bagoi, stgr. Βαγώας) (zm. 324 p.n.e.) zw. Młodszym – perski ennuch z IV wieku p.n.e., żyjący na dworze ostatniego króla Persji z dynastii Achemenidów, Dariusza III, a po jego śmierci na dworze Aleksandra Wielkiego.

Opisywany przez Plutarcha, Arriana i Kurcjusza Rufusa, był kochankiem obu królów, osiągając w ten sposób spore wpływy na obu dworach, chociaż w obu przypadkach nie posiadał żadnej faktycznej władzy.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Pochodzenie Bagoasa nie jest do końca jasne, prawdopodobnie był potomkiem jednego z arystokratycznych, bogatych rodów, który utracił łaskę króla podczas jednego z licznych buntów i przewrotów pałacowych, który miał miejsce w imperium Achemenidów.

Pozbawiony rodziny i wolności, najprawdopodobniej sprzedał się w niewolę i dał się wykastrować podobnie jak wielu służących w pałacach królewskich eunuchów. Został wykastrowany w dzieciństwie lub we wczesnej młodości i stał się własnością jakiejś perskiej rodziny arystokratycznej, służąc pani domu jako paź i posłaniec, co było dosyć częstym zajęciem młodych eunuchów.

Nieszczęście rodziny Bagoasa mogło być spowodowane przez Orksynesa, którego później, będąc już kochankiem Aleksandra, Bagoas oskarżył o liczne przestępstwa (między innymi o ograbienie grobowców królewskich) i wykorzystując swój wpływ na króla sprawił, że Aleksander skazał go na śmierć.

Służba u Dariusza III[edytuj | edytuj kod]

Królowie perscy mieli haremy pełne żon i nałożnic (tych ostatnich było podobno tyle ile dni w roku), którymi zajmowali się i którym służyli eunuchowie. Brak męskich narządów płciowych sprawiał, że sprawowali swoje funkcje doskonale, uniemożliwiając w zarodku jakiekolwiek związki z nałożnicami czy możliwość zapłodnienia ich. Eunuchowie byli zniewieściali i słabsi fizycznie od mężczyzn, posiadali więc cechy, które były nieodzowne w związkach homoseksualnych w tamtych czasach, tworzonych przez silniejszego i szlachetnie urodzonego mężczyznę, oraz słabszego i młodszego eunucha. Związki tego rodzaju były popularne w imperium perskim, zwłaszcza w rodzinie królewskiej i arystokracji. Wreszcie, brak włosów i rozwoju hormonalnego nadawał eunuchom bardziej kobiecy i młodzieńczy wygląd. Jednak po kilkudziesięciu latach po kastracji, eunuchowie mieli tendencję do tycia ze względu na inny metabolizm.

Bagoas był niezwykle piękny, zwłaszcza jak na eunucha – Pliniusz opisywał go jako „eunucha niezwykłej piękności” i utalentowanego tancerza. Urzędnicy królewskiego haremu znaleźli go podobno przez przypadek i po spotkaniu z nim, kupili go dla króla.

Przed przystąpieniem do objęcia swoich obowiązków, Bagoas musiał dokładnie i starannie przyswoić sobie etykietę królewskiego dworu, jedną z najbardziej sztywnych i niezmiennych reguł życia na dworze od samego początku istnienia imperium Achemenidów. Na przykład istniał zwyczaj wykonywania uroczystego pokłonu (z gr. proskynesis), który w innych kulturach był zarezerwowany jedynie dla bogów i stosowany podczas składania ofiar.

Bagoas szybko stał się ulubieńcem Dariusza III. Co prawda nigdy nie osiągnął takiego znaczenia i władzy jak jego imiennik Bagoas, ani inni eunuchowie w historii imperium perskiego. Jego wpływy wynikały i były zależne od łaski króla. Potęga faworyta wzbudzała zazdrość wśród możnowładców, do tego stopnia, że jeden z nich powiedział „Jeden eunuch rządził Persją, a teraz włada drugi”, co odnosiło się do wspomnianego wcześniej eunucha, wielkiego wezyra i władcy imperium w czasach Artakserksesa III Ochosa (w latach 358 p.n.e.338 p.n.e.).

Podboje Aleksandra Wielkiego[edytuj | edytuj kod]

Aleksander Wielki spotyka rydwan Dariusza III w czasie bitwy pod Issos

Aleksander dwukrotnie pokonawszy Dariusza III stał się panem Azji, zdobywając niemal wszystkie ziemie imperium. Po bitwie pod Gaugamelą Dariusz i jego świta, w tym Bagoas, zbiegli do Baktrii, gdzie król został zabity przez swojego kuzyna, satrapę Baktrii, Bessosa i wielkiego wezyra Nabarzanesa. Eunuch został porwany przez jednego z nich, Nabarzanesa[1], który wiedział jak cenny może być jego wpływ, jeśli zdoła uwieść Aleksandra.

Podczas, gdy Aleksander zajmował się ustanawianiem satrapów nowo zdobytych satrapii, Nabarzanes wszedł z nim w dyplomatyczne kontakty – w zamian za Bagoasa uzyskiwał królewskie przebaczenie i pozycję na dworze nowego monarchy. Wkrótce Bagoas stał się niemalże osobistym asystentem Aleksandra i jedną z najbliższych mu osób, a prawdopodobnie nawet jego kochankiem, co potwierdzają niemal wszyscy historycy, chociaż znany jest niemalże miłosny związek, jaki łączył Aleksandra z jego najlepszym przyjacielem Hefajstionem.

Służba u Aleksandra[edytuj | edytuj kod]

Postać Bagoasa w czasie służby u Aleksandra wywołuje wiele sprzeczności wśród starożytnych historyków, którzy opisywali podboje. Podczas gdy Plutarch i Ptolemeusz są przychylnie nastawieni do perskiego eunucha, prezentując go jako przyjaciela i kochanka króla, to Kwintus Rufus[2] przedstawia go jako chciwego i okrutnego dworzanina, mówiąc o nim w kategorii „dziwki króla”. Mary Renault dowiodła wieloma latami badań, że poglądy Rufusa są zniekształcone przez niewiedzę i uprzedzenia.

Najbardziej znanym i najczęściej opisywanym epizodem z życia Bagoasa na dworze królewskim jest przytoczony przez Plutarcha[3] ustęp w żywocie Aleksandra: macedoński król zorganizował konkurs tańca, w którym Bagoas zdobył pierwszą nagrodę. W czasie kolejnej uroczystości w obecności wszystkich macedońskich żołnierzy, którzy wiwatowali na cześć chłopca, kilkoro z nich poprosiło króla, aby go pocałował, co ten też zaraz uczynił.

Obecność Bagoasa na dworze i jego związek z królem był widziany przez przywiązanych do tradycji żołnierzy i dowódców jako namacalny dowód persyzacji króla i jego upadku moralnego.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Nie wiadomo dokładnie, kiedy i gdzie zmarł Bagoas. Aleksander umarł w 323 p.n.e. i od tej chwili nie ma już wiarygodnych dowodów na to, że żył dłużej. Prawdopodobnie zmarł wkrótce potem[4] zabity przez kogoś z najbliższego otoczenia króla (prawdopodobnie przez zazdrosną o uczucia męża żonę Aleksandra Roksanę albo przez drugą żonę króla, która też wkrótce została zamordowana, Statejrę II).

W kulturze[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Kwintus Kurcjiusz Rufus, Historia Aleksandra Wielkiego. VI, 5–23
  2. Kwintus Kurcjiusz Rufus, Historia Aleksandra Wielkiego. VI, 5.
  3. Plutarch, Żywoty równoległe. Aleksander, 67
  4. Atenajos, Deipnosophistae. 13,603a-b.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Peter Green: Aleksander Wielki. Warszawa: wydaw. Naukowe PWN, seria Wielkie Biografie, 2010, str. 380 i n. ​ISBN 83-7414-099-2
  • Graham Philips: Aleksander Wielki. Morderstwo w Babilonie. Warszawa: wydaw. Wołoszański, 2004, str. 113, 211–216. ​ISBN 83-89344-05-X
  • Bob Bennet, Mike Roberts: Wojny domowe w imperium Aleksandra Wielkiego. wydaw. Bellona , 2008. ​ISBN 978-83-11-12410-3
  • Flawiusz Arrian, Wyprawa Aleksandra Wielkiego, Wrocław 2004.
  • Kwintus Kurcjusz Rufus, Historia Aleksandra Wielkiego, tłum. L. Winniczuk, Warszawa 1976.
  • Plutarch z Cheronei, Żywoty sławnych mężów: Aleksander Wielki, tłum. M. Brożek, Wrocław 1976.
  • Plutarch z Cheronei, O szczęściu czy dzielności Aleksandra, tłum. K. Nawotka, Wrocław 2003.