Homoseksualizm

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Symbole homoseksualizmu
Całujące się kobiety
Całujący się mężczyźni

Homoseksualizm (z greki ὁμόιος homoios = taki sam, równy oraz z łac. sexualis = płciowy), inaczej: homoseksualność – znaczenie słowa homoseksualizm w różnych kontekstach może być odmienne[1].

Współcześnie termin homoseksualizm może być rozumiany i rozróżniany w trzech znaczeniach[2][3]:

  • zachowanie seksualne (ang. sexual behaviour), kontakty seksualne z drugą osobą tej samej płci. W takim znaczeniu określa się na przykład kontakty homoseksualne więźniów[2] (zwane jako homoseksualizm sytuacyjny lub pseudohomoseksualizm [4]),
  • stan pociągu seksualnego/romantycznego lub podniecenia (ang. sexual/romantic attraction or arousal), w którym istnieją u danej osoby szczególne skłonności lub predyspozycje do angażowania się w kontakty seksualne z drugą osobą tej samej płci. W takim znaczeniu jest używany w pytaniu, czy homoseksualizm jest chorobą[2],
  • rola społeczna i tożsamość seksualna (ang. sexual identity), rozumiane jako jedną z wielu ról istniejących w społeczeństwach[2].

W krajach zachodnich istnieje tendencja do łączenia wszystkich trzech znaczeń w efekcie homoseksualiści wykazują określone zachowania ze względu na swoje predyspozycje, prowadząc jednocześnie określony styl życia[2]. W koncepcji orientacji seksualnej pociąg seksualny, zachowania i tożsamość łączą się, a ich rozłączne traktowanie może być przyczyną wyciągania niewłaściwych wniosków[3].

Termin[edytuj | edytuj kod]

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Karl-Maria Kertbeny ukuł termin homoseksualny. Został użyty po raz pierwszy w liście na ilustracji.

Współcześnie używany termin – homoseksualizm – został ukuty w 1868 roku przez pisarza Karla Kertbenego jako przeciwieństwo heteroseksualizmu[5]. Jako termin medyczny słowo pojawiło się po raz pierwszy w 1892 w tłumaczeniu C.G. Chaddocka na angielski dzieła Kraffta-Ebinga Psychopathia Sexualis, jednak z negatywną konotacją (jako patologia).[6][7]

Określenia[edytuj | edytuj kod]

Archaiczne[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości do określenia kontaktów homoseksualnych używano wielu nazw, m.in. zachowania homoseksualne między mężczyznami określano terminem uranizm bądź pederastia. Kontakty homoseksualne między kobietami dawniej były określane jako safizm lub trybadyzm. W języku polskim istniały zaś słowa: mężołóstwo jako określenie ogólne i paziolubstwo które zostało zarezerwowany dla osób szlachetnie urodzonych.

Słowa te, dziś rzadko spotykane, mają pewne niuanse znaczeniowe. Uranizm oznaczał seks między mężczyznami (od boga Uranosa, ojca bogów i tytanów, władcy nieba). Słowo pederastia pochodzi od greckiego paiderastia, co znaczy "miłość do chłopców" (z greckiego pais - chłopiec i erastes - kochanek[8]) – w starożytnej Grecji typowe były stosunki homoseksualne między dojrzałymi mężczyznami a dorastającymi chłopcami. Encyklopedia PWN definiuje pederastię jako męski homoseksualizm, w szczególności zachowania seksualne dorosłego mężczyzny wobec młodzieńca, a w obiegowym znaczeniu jako stosunek analny mężczyzny z młodzieńcem[9]. Safizm to określenie miłości lesbijskiej pochodzące od imienia poetki greckiej Safony, autorki czułych wierszy miłosnych skierowanych do kobiet. Trybadyzm oznacza rodzaj seksu między kobietami, polegający na ocieraniu się intymnymi częściami ciała (od gr. tríbein – ocierać się, trzeć).

Współczesne[edytuj | edytuj kod]

W latach 60. XX wieku społeczność LGBT zaczęła stosować słowo gej (ang. gay) w odniesieniu do samej siebie (oraz mężczyzn homoseksualnych) i z pozytywną konotacją, według filozofa Michela Foucaulta jako wyraz "walki o nową świadomość, niezależną tożsamość i społeczne uznanie"[10]. Żeńskim odpowiednikiem tego określenia jest lesbijka (od nazwy wyspy Lesbos, z której pochodziła Safona).

Do określenia społeczności Lesbijek, Gejów, a także osób Biseksualnych i Transgenderycznych stosuje się zwykle skrót ogólny LGBT (od pierwszych liter), jednak inne terminy były lub są używane, np.: LGB, LGBTQ, LGBTI, i inne, będące wyrazem inkluzywności i otwartości[11].

Organizacja Gay & Lesbian Alliance Against Defamation (Sojusz Gejów i Lesbijek przeciwko Pomówieniom) uważa określenie homoseksualista za obraźliwe, gdyż posiada wydźwięk kliniczny i jest szczególnie często nadużywane przez środowiska antygejowskie. "The Associated Press", "New York Times" czy "Washington Post" ograniczyły stosowanie tego określenia[12]. Mniej negatywny wydźwięk mają sformułowania osoba homoseksualna i osoba o orientacji homoseksualnej, które podkreślają podmiotowość osoby, o której mowa, nie zaś cechy[13].

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Statystyki demograficzne związane z orientacją psychoseksualną są trudne do ustalenia[14], przede wszystkim dlatego, że osoby homoseksualne są w kulturach heteronormatywnych poddane nieustannemu wykluczeniu[15]. Wskutek tego część z nich obawia się ujawnienia swoich preferencji[16], część internalizuje uprzedzenia homofobiczne, co prowadzi do wypierania się własnego homoseksualizmu (internalised homophobia)[17]. Badania, które za homoseksualistę uznają kogoś, kto odbywał stosunki seksualne tylko z osobami tej samej płci, zwykle wyznaczają odsetek populacji homoseksualnej w granicach 1%[18][19][20]. Według badań przeprowadzonych w krajach zachodnich stałe zachowania homoseksualne wykazuje 2–7% ludzi[21][22][23][24][25][26][27][28][18][19][29], a orientację homoseksualną deklaruje 1,4% kobiet i 2,8% mężczyzn[30][31]. W Stanach Zjednoczonych najwięcej mężczyzn deklarujących orientację homoseksualną lub biseksualną to Latynosi – 3,7%. Wśród osób pochodzących z Azji badanie nie wykazało osób o orientacji homo- lub biseksualnej. Biali i czarni mężczyźni deklarowali odpowiednio 3,0% i 1,5%. Wśród kobiet najwięcej deklarujących orientację homo- lub biseksualną należy do rasy białej 1,7%. Pozostałe grupy etniczne deklarowały: kobiety czarne 0,6%, Latynoski 1,2% i kobiety pochodzenia azjatyckiego 0%. Mniejszości seksualne w 12 największych miastach USA to 9,2% mężczyzn i 2,6% kobiet. Na terenach wiejskich to 1,3% mężczyzn i 0% kobiet. Wyższy poziom wykształcenia jest powiązany z większym udziałem osób homoseksualnych i biseksualnych. Wśród osób, które nie ukończyły szkoły średniej 1,6% mężczyzn i 0,4% kobiet to mniejszości seksualne, wśród osób po studiach 3,3% mężczyzn i 3,6% kobiet to mniejszości seksualne[30].

Naukowcy, przeprowadzając badania, definiują homoseksualistę jako osobę, która sama się za taką uważa. Problem w takiej definicji pojawia się, gdy bierzemy pod uwagę kultury niezachodnie, które nie konstruują sztywnego podziału na homo-, bi- i heteroseksualistów[32]. W niektórych kulturach uznaje się, że każdy człowiek posiada potencjalne predyspozycje do uprawiania seksu zarówno homoseksualnego jak i heteroseksualnego[33]. W związku z tym, nawet osoba, która często uprawia seks z osobami tej samej płci, może nie uważać siebie za "homoseksualistę" w znaczeniu kultury Zachodu. Inny problem polega na konstruowaniu przez różne społeczeństwa odmiennych konfiguracji płci kulturowej. Przykładem może być indyjska hidźra, która jest uważana za trzecią płeć i – choć posiada męskie ciało – to seks mężczyzny z nią nie jest uważany za seks homoseksualny[34]. Istnieją także problemy z definicją orientacji seksualnej w przypadku osób transseksualnych.

Sondaż Instytutu Gallupa z 2002 roku pokazał, że zdaniem Amerykanów, nawet 21% mężczyzn to geje, a 22% kobiet to lesbijki. Około jedna czwarta pytanych oszacowała liczbę homoseksualistów na więcej niż 25% populacji. Natomiast, co najmniej jeden na sześciu pytanych nie był w stanie oszacować tej liczby. Mężczyźni podawali niższe szacunki niż kobiety. Co ciekawe, respondenci obu płci uważali, że wśród osób płci przeciwnej jest więcej homoseksualistów niż wśród osób ich własnej płci. Rosnąca liczba homoseksualnych bohaterów w mediach, w większości pozytywnych, może wpływać na akceptację homoseksualizmu wśród społeczeństwa i tym samym powodować to, że Amerykanie zawyżają liczbę gejów i lesbijek w populacji. Wyniki dotyczące liczby homoseksualnych kobiet bazują na sondażu telefonicznym przeprowadzonym na grupie 489 osób, a mężczyzn – 518 osób. Jak podaje Gallup, amerykański spis powszechny z 2000 roku wykazał, że pary jednopłciowe stanowią mniej niż 1% wszystkich gospodarstw domowych[35].

Homoseksualizm a medycyna i psychologia[edytuj | edytuj kod]

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

Sympozjon w starożytnej Grecji

W starożytnym Rzymie za homoseksualizm w rozumieniu współczesnym uznawano jedynie pasywne kontakty seksualne z osoba tej samej płci. Określenie pathicus odnoszące się do pasywnego partnera homoseksualnego było poważną obrazą. Lekarze, a przynajmniej część z nich, traktowała tak rozumiany homoseksualizm jako chorobę. Podobne podejście prezentowali lekarze w starożytnej Grecji. Homoseksualizm we współczesnym znaczeniu był w obu przypadkach uznawany za chorobę wrodzoną. Homoseksualne związki między dorosłymi były potępiane i karane[36].

Współczesność[edytuj | edytuj kod]

Badanie amerykańskiej psycholog Evelyn Hooker z 1957 wykazało brak różnic między homo- i heteroseksualistami w testach projekcyjnych[37]. John Gonsiorek, zwolennik terapii afirmatywnej dla gejów[38], stwierdził, że w literaturze, która klasyfikowała homoseksualność jako zaburzenie znajdowały się błędy metodologiczne: wprowadzanie nieostrych terminów, głównie związanych z ideologiami, posługiwanie się nieadekwatnymi klasyfikacjami przedmiotowymi, badania na grupach niereprezentatywnych, niezrandomizowanych (badano głównie pacjentów szpitali psychiatrycznych wykazujących orientację homoseksualną, a następnie generalizowano wyniki na całą populację homoseksualną), ignorowanie negatywnego wpływu wykluczenia społecznego na mniejszości seksualne, błędne interpretacje wyników eksperymentów[39]. Kolejne badania z 1991 wykazały brak różnic w zdolnościach poznawczych[40] i z 1990, 1993 potencjalnie w poziomie poczucia własnej wartości czy ogólnego funkcjonowania psychologicznego[41][42][43]. W latach 1988-1994 wskazano, że jedyne różnice, jakie zaobserwowano, stanowiły typową reakcję na wykluczenie społeczne, marginalizację i stygmatyzację: zwiększone ryzyko samobójstwa, nadużywanie alkoholu i innych używek, depresja[44][45][39]. W związku z tym w latach 1990-1998 psychologowie postawili wniosek, że nie ma żadnych różnic między funkcjonowaniem psychicznym osób homo- i heteroseksualnych przy zapewnieniu takich samych warunków środowiskowych[46][47][48][49].

Badania, które ukazały się w 1999 roku na łamach "Archives of General Psychiatry" wykazały wyższą zapadalność homoseksualistów na zaburzenia psychiczne i skłonność do popełniania samobójstw[50][51]. Michael Bailey, psycholog z Northwestern University określił te badania jako ówcześnie najlepsze dane wskazujące na związek homoseksualizmu z psychopatologią i zauważył, że wstępne wyniki dużego, dobrze wykonanego badania z Holandii zdają się potwierdzać te wnioski. Jeśli poprzednie badania wykazywały taki związek, to dlatego, że rekrutowano pacjentów, a jeśli nie wykazywały, to dlatego, że rekrutowano uczestników z organizacji homoseksualnych. Nowe badania pozbawione są tych wad. Psycholog stwierdził, że część lekarzy, którzy sprzeciwiali się wykreśleniu homoseksualizmu z klasyfikacji zaburzeń psychicznych będzie czuć się usprawiedliwiona. Bailey postawił 4 hipotezy mające wyjaśniać problemy psychiczne osób homoseksualnych. Pierwsza wyjaśnia to opresją społeczną, która wpływa na ich zdrowie. Druga hipoteza mówi, że homoseksualizm to odstępstwo od normalnego rozwoju, które jest związane z innymi dewiacjami, które mogą prowadzić do chorób psychicznych. Oznaczałoby to, że homoseksualizm może być błędem rozwojowym. Trzecia hipoteza zakłada, że przyczyną jest nietypowość płciowa homoseksualistów. A czwarta mówi, że winny jest odmienny styl życia osób homoseksualnych[52].

Przegląd systematyczny opublikowany w 2008 roku wykazał, iż lesbijki, geje i osoby biseksualne w porównaniu do osób heteroseksualnych cechuje większe ryzyko zaburzeń psychicznych, myśli samobójczych, nadużywania środków psychoaktywnych oraz umyślnego samookaleczenia[53]. Przyczyny tych problemów psychicznych nie są w pełni wyjaśnione[54]. Prawdopodobnie to społeczna wrogość, stygmatyzacja i dyskryminacja są co najmniej w części przyczyną tych problemów[53]. Badania przeprowadzone w bardzo liberalnych społecznie państwach wykazały, że nie można tłumaczyć tego wyłącznie uprzedzeniem i dyskryminacją, inne czynniki też muszą grać rolę. Autorzy tych samych badań podkreślają jednocześnie, że ich wyniki nie powinny być interpretowane jako patologizujące nieheteroseksualność, analogicznie jak w przypadku leworęczności, która również wiąże się z wyższymi wskaźnikami zaburzeń psychicznych[54].

Czynnikiem stresogennym powodującym zwiększoną częstotliwość występowania depresji u osób homoseksualnych mogą być zarówno problemy życiowe, jak i czynniki unikalne dla orientacji seksualnej takie jak stygmatyzacja[55]. W badaniach z 2010 r. wskaźnik występowania zaburzeń psychicznych wśród młodzieży LGBT był wyższy niż w populacji ogólnej, jednak okazał się podobny do wskaźnika dla młodzieży z mniejszości rasowych i etnicznych. Zachowania samobójcze były podobne do tych, jakie obserwowano w reprezentatywnych próbkach młodzieży w tym samym obszarze geograficznym[56]. Naukowcy z University of Montreal, którzy przeprowadzili badania na grupie zdrowych osób homoseksualnych, biseksualnych i heteroseksualnych nie stwierdzili aby osoby z grupy LGBT przejawiały więcej problemów związanych ze stresem niż heteroseksualiści, a ujawnienie orientacji seksualnej może działać ochronnie wobec zagrożeń psychopatologicznych. Symptomy depresji wśród dorosłych gejów i biseksualistów, którzy ujawnili swą orientację przed najbliższymi były niższe niż u mężczyzn heteroseksualnych[57]. W 1952, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wpisało homoseksualizm jako chorobę[58], jednak w latach 1950. niektórzy psychologowie zaczeli odkrywać możliwość, iż homoseksualność nie może być leczona i to, że jest orientacją seksualną, z którą człowiek się rodzi[59].

W 1973 roku Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne przez głosowanie wykreśliło homoseksualizm z listy zaburzeń psychicznych DSM. Homoseksualizm nie pojawił się w wydanym rok później siódmym wydaniu klasyfikacji DSM-II. Zamiast niego wprowadzono kategorię zaburzeń orientacji seksualnej, którą w 1980 przemianowano na homoseksualność odrzucaną przez ego[60]. Dotyczy to stanu, w którym pacjent nie akceptuje swojej orientacji seksualnej i pragnie ją zmienić. W 1987 odrzucono tę kategorię jako samodzielną jednostkę chorobową i obecnie znajduje się w zbiorczej kategorii innych zaburzeń seksualnych[61].

Opinia o istnieniu jedynie przesłanek medycznych na decyzję APA, budzi wątpliwości niektórych autorów najnowszych podręczników, dystansujących się od opinii APA[62].

17 maja 1990 roku WHO wykreśliła homoseksualizm z Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych.

Większość środowisk naukowych przeczy obiegowym opiniom, stwierdzając, że homoseksualność nie jest chorobą czy zaburzeniem psychicznym[63]. Jednocześnie psychoanalitycy podkreślają szkodliwość postaw homofobicznych na społeczne funkcjonowanie mniejszości seksualnych:

Homoseksualna orientacja nie może być uznawana za przejaw niepełnego rozwoju osobowości lub psychopatologii. Jak każde uprzedzenie społeczne, uprzedzenie wobec homoseksualności wpływa negatywnie na zdrowie psychiczne, przyczyniając się do trwałego poczucia naznaczenia i głębokiego samokrytycyzmu u osób zorientowanych homoseksualnie poprzez uwewnętrznienie tego uprzedzenia.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychoanalityczne[64]

Polskie Towarzystwo Seksuologiczne, zaniepokojone poziomem postaw homofobicznych w Polsce, wydało oświadczenie, w którym dementuje fałszywe mniemania na temat homoseksualności i homoseksualistów. Stwierdza, że fałszywy jest stereotyp geja jako osoby zainteresowanej wyłącznie seksem i szczególnie skłonnej do seksualnego wykorzystywania dzieci. Podkreślając różnicę między homoseksualnością a pedofilią, głosi, że homoseksualność, w przeciwieństwie do pedofilii, nie jest uznawana obecnie za zaburzenie psychiczne. Według autorów oświadczenia wszelkie próby utrwalania powyższych stereotypów i fałszywych mniemań są domeną ludzi nieświadomych i niekompetentnych bądź też uprzedzonych do ludzi homoseksualnych. Jednocześnie autorzy zaznaczają, że tego typu postawy są krzywdzące dla homoseksualnej części społeczeństwa i utrudniają społeczne funkcjonowanie tych osób.

Polskie Towarzystwo Seksuologiczne jest zaniepokojone krzywdzącym wpływem społecznych uprzedzeń na funkcjonowanie psychiczne i społeczne osób homoseksualnych i biseksualnych oraz jest świadome niechlubnej roli, jaką w podtrzymywaniu tych uprzedzeń odegrała niegdyś nauka, która przez ponad sto lat (do 1973 w USA i do 1991 w Europie) uznawała homoseksualność za zaburzenie psychiczne. Ówczesne mniemanie o patologicznym charakterze homoseksualności okazało się niepoparte faktami naukowymi, lecz oparte na społecznych uprzedzeniach od wieków zakorzenionych w kulturze zachodniej. Dlatego też homoseksualność została wykreślona z obu najważniejszych klasyfikacji zaburzeń psychicznych – DSM i ICD.

Jednocześnie na Polskim Towarzystwie Seksuologicznym, jako na organizacji naukowej, spoczywa odpowiedzialność za rozpowszechnianie w społeczeństwie aktualnego stanu wiedzy seksuologicznej, szczególnie jeśli społeczna dezinformacja w zakresie seksuologii podtrzymuje niesłuszną dyskryminację jakiejkolwiek grupy społecznej.

— Polskie Towarzystwo Seksuologiczne[65]

Niektórzy naukowcy kwestionują opinie Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego oraz innych instytucji naukowych, które traktują homoseksualność jako zjawisko mieszczące się w granicach normy. Osoby takie uważają, że homoseksualizm da się leczyć oraz że wiąże się z poważnymi zagrożeniami związanymi z rozpadem rodziny[66]. W odpowiedzi, Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wydało oświadczenie, w którym stwierdza:

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne podtrzymuje stanowisko z 1973 roku, że homoseksualność nie jest jednostką chorobową. W ostatnim czasie pojawiły się głosy kwestionujące powyższą tezę, które opierają się na założeniu, że homoseksualność może zostać wyleczona. Podstawą tego typu twierdzeń nie są jednak rzetelne badania naukowe przeprowadzane przez kompetentnych specjalistów, lecz przekonania religijne lub polityczne nie respektujące praw obywatelskich osób homoseksualnych.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne[67]

Z orientacją homoseksualną, podobnie jak i z innymi orientacjami, w tym heteroseksualną, mogą się wiązać rozmaite zaburzenia, głównie wynikające z problemów związanych z rozwojem i akceptacją własnej seksualności (między innymi homoseksualizm egodystoniczny[68]). Zaburzenia te, wspólne dla wszystkich orientacji, według ICD-10 (F66.x.1) dzieli się na:

W 2008 roku Charles Silverstein, psycholog i działacz gejowski, na łamach Archives of Sexual Behavior napisał: Mija w tej chwili 35 lat od usunięcia homoseksualizmu z DSM, co było naszym celem krótkoterminowym. Nasz cel długoterminowy – usunięcie z DSM tego, co nazywane jest perwersją seksualną, zaburzeniem seksualnym czy parafilią, w zależności od wydania, nie został zrealizowany[69].

Homoseksualizm a Queer theory[edytuj | edytuj kod]

Nowoczesność: socjologia dewiacji[edytuj | edytuj kod]

Homoseksualizm, który postrzegano początkowo jako zaburzenie psychiczne, nie był uważany za swoisty przedmiot nauk humanistycznych, lecz badań medycznych. To właśnie nowoczesna medycyna stworzyła pojęcie "homoseksualisty", jako człowieka posiadającego wewnętrzne, relatywnie stałe predyspozycje do zachowań homoseksualnych[70]. Celem konstrukcji tej kategorii było przede wszystkim uporządkowanie różnorodności przestrzeni publicznej i nadanie jej zamkniętej, stabilnej i przewidywalnej formy. "Homoseksualista" został stworzony, aby postawić sztywną granicę między tym, co normalne, widoczne, akceptowalne, pożądane, a tym, co nienormalne, patologiczne, chore, perwersywne[71]. Nazwanie rodzaju nienormalności umożliwiło jego wykluczenie. Jak podkreśla francuski antropolog i socjolog Claude Lévi-Strauss, jest to jedna ze strategii (strategia antropoemiczna) służąca usunięciu z przestrzeni publicznej przedstawicieli niekompatybilnych tożsamości. Druga strategia, antropofagiczna, polega na ich wchłonięciu, połknięciu przez społeczeństwo poprzez zmuszanie do wyrzeczenia się swojej odmienności (np. poprzez terapię konwersyjną)[72].

Przed skonstruowaniem kategorii tożsamościowej "homoseksualisty" w dyskursie społecznym istniało tylko pojęcie "aktów homoseksualnych", które nie zdawały się wynikać z żadnych specjalnych predyspozycji i potencjalnie mogły być przejawiane przez każdego człowieka. Przed XIX wiekiem nie znano pojęcia orientacji psychoseksualnej i wykreowanych w jego ramach kategorii tożsamościowych "hetero-", "bi-" i "homoseksualisty"[73]. Nie istniało zatem zjawisko identyfikacji z żadną z tych tożsamości[74].

W niektórych kulturach (państwa islamskie, chrześcijańska Europa wieków średnich, kultura aramejsko-hebrajska, i. in.) akty homoseksualne, podobnie jak wszystkie inne zachowania seksualne nie prowadzące do prokreacji, uważane były za sprzeczne z naturą i gorszące. Ponieważ w erze nowoczesnej dyskurs nie oferował alternatywnych koncepcji seksualności[73], postulat patologizacji homoseksualności stał się obowiązujący także w medycynie, gdzie stworzono obraz kliniczny homoseksualisty jako człowieka obsesyjnie zainteresowanego seksem, często molestującego dzieci, dotkniętego zaburzeniami psychotycznymi, depresją, brakiem zdolności do wykazywania uczuć wyższych czy tworzenia długotrwałych, monogamicznych związków[75]. Budowa takiego obrazu klinicznego nie była adekwatna ze względu na fakt, że homoseksualność, podobnie jak heteroseksualność, nie łączy się per se z żadnymi innymi cechami psychicznymi.

Studia lesbijsko-gejowskie i polityka tożsamości[edytuj | edytuj kod]

W latach 70. XX w. pod wpływem rewolucji seksualnej i kontrkulturowej burzy nastąpiła problematyzacja seksualności (w tym homoseksualności) w kontekście najnowszych badań psychologicznych i socjologicznych. Jej efektem było skreślenie homoseksualizmu z listy problemów zdrowotnych Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego DSM[76]. Dekonstrukcji rozmaitych opresywnych przekonań towarzyszyło zanegowanie znaczenia "homoseksualizmu" jako patologii i wprowadzenie do dyskursu naukowego pojęcia homofobii przez George’a Weinberga[77][78]. Reinterpretacja seksualności spowodowała powstanie "studiów lesbijsko-gejowskich", które miały na celu stworzenie rzetelnego, pozytywnego obrazu osób homoseksualnych[79]. Punktem wyjścia nowego paradygmatu był z jednej strony postulat psychologiczny dotyczący depatologizacji homoseksualizmu, z drugiej jednak strony założenie, że osoby homoseksualne stanowią w miarę jednolitą grupę społeczną, którą można opisać używając języka tożsamości kolektywnej i mniejszości kulturowej[79]. Taki sposób myślenia nie negował XIX-wiecznych koncepcji "homoseksualisty" jako człowieka posiadającego relatywnie stałe predyspozycje do danych zachowań seksualnych[79]. Zmiana polegała jedynie na usunięciu z definicji tej kategorii elementów patologicznych (jak skłonność do zachowań destruktywnych, pedofilii itd.) i zastąpienie ich stwierdzeniem, że "homoseksualista" jest taki sam jak "heteroseksualista"[79].

Nastąpiła w ten sposób próba charakteryzacji, nadania nowej definicji "tożsamości homoseksualnej" i "środowiska homoseksualnego" (zob. polityka tożsamości) jako grupy dotkniętej dyskryminacją[79]. Zabiegi te zostały poddane krytyce przez nową generację teoretyków, podkreślających zróżnicowanie osób homoseksualnych, powodujące, że niemożliwe jest utworzenie spójnego obrazu typologicznego. Nastąpiła zmiana paradygmatu podmiotowo-tożsamościowego na próbę opisu ogromnego zróżnicowania stylów życia osób homoseksualnych[79]. Punktem wyjścia tej krytyki jest stwierdzenie, że tworzenie jakiejkolwiek definicji "homoseksualisty" (podobnie jak "kobiety" – zob. Judith Butler Uwikłani w płeć) oznacza wykluczanie wszystkich, którzy do tej definicji nie pasują. Stwierdzenie, że "homoseksualista jest taki sam jak heteroseksualista" stanowi, zdaniem teoretyków, kolejny przykład anihilującej homoseksualność strategii antropofagicznej, której celem jest wykluczenie niekompatybilnych tożsamości i zachowań seksualnych[80]. Strategia ta polega na wchłonięciu przez społeczeństwo wszystkich, którzy do niego nie pasują poprzez zmuszenie ich do wyrzeczenia się swojej odmienności. W ten sposób "homoseksualistę" zdefiniowano jako białego przedstawiciela klasy średniej z drobnomieszczańską mentalnością, jednocześnie wykluczając osoby, które do tej definicji nie pasowały (np. osoby preferujące otwarte związki, seks z wieloma partnerami itd.)[80].

Powyższy zabieg stanowił reprodukcję normatywnych mechanizmów przemocy w ramach samego środowiska homoseksualnego, które pragnęło stworzyć określoną, domkniętą, stabilną definicję tożsamości homoseksualnej lokując tym samym na marginesie tych, którzy z tą definicją byli niezgodni. Jak podkreślają badacze, zjawisko to stanowi normemiczne (środowiskowe) uzupełnienie procedur normetycznych (ogólnospołecznych), poprzez które następuje tworzenie kategorii pariasów wśród pariasów lub brudu w brudzie[80].

Ponowoczesność: socjologia odmienności, queer studies[edytuj | edytuj kod]

Amerykańska uczona Judith Butler, lesbijka, prekursorka teorii queer

Studia queer, prezentujące problematykę homoseksualności z perspektywy samych lesbijek i gejów, stoją w opozycji do nowoczesnego dyskursu homofobicznego, roszczącego sobie prawo do obiektywizmu[81][82]. Socjologia odmienności, opierając się na postmodernistycznej krytyce "obiektywizmu" teorii naukowych dokonanej m.in. przez Michela Foucaulta[83], przyjmuje za punkt wyjścia postulat lokalności[84] narracji w przeciwieństwie do rzekomej uniwersalności i obiektywności nowoczesnych teorii socjologicznych[85]. Zdaniem krytyków, jakakolwiek próba obiektywnego opisu "organizmu społecznego" jest skazana na niepowodzenie ze względu na fakt, że zawsze będzie konstruowana z pewnej partykularnej perspektywy[86]. Nauka jest, zdaniem socjologów, jednym z procesów kulturowych, zdeterminowanym przez aktualnie panującą normatywność[87]. Nowoczesny dyskurs socjologiczny, w którym dominowały narracje homofobiczne, stając się narzędziem wykluczania i skazywania na kulturowy niebyt osób homoseksualnych, służył podtrzymywaniu opresywnej normatywności heteromatriksu i obowiązkowego heteroseksualizmu. Poczucie wykluczenia, naznaczenia odczuwane przez queers – odmieńców – spowodowało uruchomienie intensywnej krytyki narracji heteronormatywnych, a tym samym subwersywną resygnifikację i rekonfigurację pojęć[79]. Sztandarowym tego przykładem w ramach samej socjologii odmienności jest słowo "queer", którego angielskie znaczenie zostało zmienione z obelgi na określenie pozytywnej tożsamości. Niektórzy psychologowie, wbrew stanowisku Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego[88] i Światowej Organizacji Zdrowia[89], uznają homofobię za zaburzenie psychiczne, które podlega terapii[90][91][92][93]. Przejście od pozującej na obiektywizm nowoczesnej teorii socjologicznej do ponowoczesnej, lokalnej teorii społecznej, odbyło się przy aktywnym udziale dotychczas wykluczanych "odmieńców", którzy zaprezentowali swoją narrację o tym, w jaki sposób stają się ofiarami heteroseksualnej przemocy[94].

Homoseksualizm a antropologia kultury[edytuj | edytuj kod]

Para lesbijek

Dychotomia (sztywne rozdzielanie) płci, która jest obecna w kulturze Zachodu, posiada charakter etnocentryczny (zależny od grupy etnicznej)[95]. Mimo to, płeć (lub płciowość) człowieka nie musi wyrażać się dychotomicznie – w innych kulturach i zbiorowościach kulturowych spotyka się przypadki i koncepcje dotyczące androgynii, transseksualizmu, jak i samego homoseksualizmu.

Zachowania i tożsamości homoseksualne (różnie nazywane) zaobserwowano w większości znanych naukowcom kultur - zarówno wśród kobiet, jak i mężczyzn, przy czym ten drugi zauważany jest częściej. Spotyka się go w formie stałych instytucji społecznych, w formie zachowań związanych z pewnymi obrzędami lub jako sporadyczne zachowania indywidualne. Odbiór homoseksualizmu przez resztę społeczeństwa zmieniał się w czasie i na przestrzeni różnych kultur, począwszy od pełnej akceptacji i integracji (u pierwotnych kultur Indian[96]) po fizyczną eksterminację (np. w III Rzeszy).

Przyczyny zróżnicowania orientacji seksualnych[edytuj | edytuj kod]

Od lat prowadzone są badania mające na celu odpowiedzenie na pytanie, czy na rozwój orientacji seksualnej człowieka wpływają czynniki biologiczne, psychologiczne, społeczne, wolitywne czy też wszystkie te czynniki jednocześnie.

Oświadczenie Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego:

Nie ma wśród naukowców konsensusu, co do dokładnych przyczyn rozwijania się u jednostki orientacji heteroseksualnej, biseksualnej, gejowskiej czy lesbijskiej. Pomimo licznych badań, które poszukiwały możliwych genetycznych, hormonalnych, rozwojowych, społecznych i kulturowych wpływów na seksualną orientację, nie pojawiły się żadne odkrycia, które pozwoliłyby naukowcom na wniosek mówiący, że seksualna orientacja jest determinowana przez jakikolwiek szczególny czynnik czy czynniki. Wielu uważa, że zarówno natura, jak i wychowanie wspólnie odgrywają skomplikowane role; większość osób doświadcza niewielkiego lub żadnego wyboru dotyczącego ich orientacji seksualnej[97].

Za jeden z argumentów na rzecz, że homoseksualizm ma podłoże genetyczne, wysuwano powszechność jego występowania w różnych kulturach. Zdaniem naukowców z Uniwersytetu Stanu Illinois za orientację seksualną człowieka odpowiada co najmniej kilka niepowiązanych ze sobą genów rozrzuconych po różnych chromosomach. Badacze porównali chromosomy 456 osób z 146 rodzin, w których dwóch lub więcej braci było gejami. Odnaleziono kilka fragmentów DNA, które u części homoseksualnego rodzeństwa były identyczne. U ponad 60% braci wykryto takie same obszary DNA na trzech chromosomach – 7., 8. i 10[98]. Natomiast badania Mustanskiego z 2005 roku wykazały prawdopodobieństwo wpływu interakcji większej ilości genów z różnych regionach chromosomowych (7q36, 8p12 oraz 10q26)[99]. Pojawiają się też inne badania wskazujące na wpływ czynników genetycznych na kształtowanie się orientacji seksualnej[100][101] oraz innych czynników biologicznych[102][103].

Badania bliźniąt wykazały, że u bliźniąt jednojajowych zgodność występowania tej samej orientacji homoseksualnej wynosiła 52%. W tym samym badaniu zgodność orientacji homoseksualnej wynosiła u bliźniąt dwujajowych 22%, u braci nie będących bliźniakami 9,2 a 11% u braci przybranych[104].

Wysunięto również hipotezę, że o orientacji seksualnej decyduje budowa mózgu. Przeprowadzono badania, które sugerowały m.in., że trzecie jądro podwzgórza INH3 u gejów jest znacznie mniejsze niż u mężczyzn heteroseksualnych[105]. Różnica dotyczy też spoidła mózgowego przedniego: u mężczyzn homoseksualnych jest ono o 18% większe niż u heteroseksualnych kobiet i o 35% większe niż u mężczyzn heteroseksualnych[106]. W 2004 różnice w budowie mózgów zaobserwowała grupa naukowców z Oregon Health Sciences University wśród męskich osobników owiec wśród których obserwowano zachowania homoseksualne w porównaniu do osobników wykazujących zachowania heteroseksualne[107].

Jedną z najczęściej stwierdzanych zależności jest zwiększone prawdopodobieństwo wykształcenia orientacji homoseksualnej w zależności od liczby starszych braci[108].

Płynność orientacji[edytuj | edytuj kod]

Amerykańskie Towarzystwo Gejów i Lesbijek Psychiatrów stwierdza, że pomimo wiary części ludzi iż orientacja seksualna jest wrodzona i stała, orientacja rozwija się podczas życia jednostki[109]. We wspólnym oświadczeniu Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego i amerykańskich organizacji medycznych stwierdza się, że różni ludzie w różnych momentach życia uświadamiają sobie, że są heteroseksualni, homoseksualni lub biseksualni[110]. W raporcie Centrum Uzależnień i Zdrowia Psychicznego znajduje się informacja, że u niektórych ludzi orientacja seksualna jest ciągła i staje się stała w określonym momencie życia, u innych orientacja jest płynna i może zmieniać się przez całe życie[111]. W badaniu na 79 nieheteroseksualnych kobietach obserwowano, że w okresie 10 lat 2/3 zmieniało etykietę orientacji seksualnej, z czego 1/3 dwa lub więcej razy. Większość kobiet identyfikujących się jako biseksualne utożsamiała się z tą orientacją po 10 latach. 17% zmieniło określenie z biseksualistek i nieokreślonych na heteroseksualistki. 15% deklarujących się jako lesbijki w ostatniej rundzie pytań przyznało się do kontaktów seksualnych z mężczyznami w okresie ostatnich dwóch lat. Jednak żadna z kobiet deklarujących ostatecznie heteroseksualizm nie informowała o kontaktach seksualnych z kobietą w okresie ostatnich dwóch lat doświadczenia. Wszystkie kobiety deklarowały zmniejszenie zainteresowania zachowaniami homoseksualnymi na korzyść zachowań heteroseksualnych[112].

Aspekty prawne[edytuj | edytuj kod]

Sytuacja prawna osób homo-biseksualnych na świecie
Sytuacja prawna osób homo- i biseksualnych na świecie

Kontakty homoseksualne legalne

     Małżeństwo osób tej samej płci

     Rejestrowane związki partnerskie lub konkubinaty

     Uznawanie małżeństw osób tej samej płci zawartych za granicą

     Ograniczone uznawanie małżeństw osób tej samej płci na poziomie federalnym

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie

Kontakty homoseksualne nielegalne

     Ograniczenie swobody wypowiedzi

     De jure nielegalne, de facto nie wszczyna się postępowania

     Kara więzienia

     Dożywotnie pozbawienie wolności

     Kara śmierci

Legalność kontaktów homoseksualnych[edytuj | edytuj kod]

W znacznej liczbie krajów rozwiniętych relacje homoseksualne są akceptowane. Niemniej jednak kontakty homoseksualne są nadal nielegalne w ponad 70[113] z 195 krajów na świecie (głównie w krajach Afryki i Azji)[114]. Stopień karalności jest zróżnicowany w zależności od kraju. Najcięższą karą za kontakt homoseksualny jest kara śmierci praktykowana w Iranie, Arabii Saudyjskiej, Brunei, Jemenie, Sudanie, Mauretanii oraz w niektórych regionach Nigerii i Somalii.

Regulacje prawne a środowisko naukowe[edytuj | edytuj kod]

Do organizacji naukowych popierających małżeństwa homoseksualne należą m.in. Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne[115], Amerykańskie Towarzystwo Socjologiczne[116] i Amerykańskie Towarzystwo Antropologiczne[117].

Związki homoseksualne[edytuj | edytuj kod]

Kanadyjski prezenter telewizyjny Mathieu Chantelois wraz z mężem Marcelo na przyjęciu weselnym.

Nie ma istotnych statystycznie różnic pod względem zaangażowania w związek pomiędzy parami homo- a heteroseksualnymi[118]. Badanie autorstwa Kristoffa Bonello i Malcolma C. Crossa, które polegało na przeprowadzeniu wywiadów z ośmioma gejami, wykazało, że w ich związkach dochodziło do kontaktów seksualnych z osobami trzecimi. Mimo to partnerzy uznawali swoje relacje za monogamiczne, rozumiejąc pod tym pojęciem łączącą ich więź romantyczną, określaną też monogamią emocjonalną[119]. W badaniu przeprowadzonym na 70 gejach z Toronto żyjących w związku, skrypt seksualny monogamii znaleziono u 26% par. Żadna z badanych par nie była ze sobą dłużej niż trzy lata[120]. W badaniu na próbie 191 par homoseksualnych mężczyzn z San Francisco wyróżniono trzy typy umów seksualnych - monogamia, związek otwarty z ograniczeniami oraz związek otwarty bez ograniczeń. Monogamię deklarowało 48% uczestników badań, 42% uczestników pozostawało z związku otwartym z ograniczeniami dotyczącymi praktyk seksualnych poza związkiem podstawowym; pozostali uczestnicy pozostawali w związkach otwartych bez ograniczeń. Do złamania deklarowanej umowy w okresie ostatnich 12 miesięcy przyznało się 30% badanych mężczyzn. Z czego połowa z nich o złamaniu umowy poinformowała swego podstawowego partnera[121]. Reguły seksu poza związkiem wśród par gejów pozostających w związku otwartym mają za zadanie chronić emocjonalną więź z podstawowym partnerem[122] oraz zmniejszać ryzyko zakażenia wirusem HIV[121]. W ciągu 5 lat poprzedzających pewne badanie statystyczne z 2008 roku homoseksualista posiadał 10 partnerów, natomiast heteroseksualista – 2 (analiza zachowań 5168 mężczyzn)[123]. Badanie 819 mężczyzn homoseksualnych i biseksualnych pokazało, że większość z nich deklaruje się jako singel (n=503). Pozostali żyli w związkach, które określono jako monogamiczne (n=182), otwarte (n=71) i w języku angielskim monogamish (n=63). Związek monogamish oznacza parę, w której obaj partnerzy zgodzili się, że przypadkowy seks jest dopuszczalny, gdy są w niego zaangażowani obaj partnerzy. Badania potwierdziły, że życie w związkach, także u gejów, jest powiązane z korzyściami zdrowotnymi, co wcześniej zostało udowodnione wieloma badaniami dla związków heteroseksualnych. Najwięcej korzyści zdrowotnych obserwowano u par określanych jako monogamiczne[124]. W innym badaniu wśród 161 badanych par homoseksualnych wyróżniono relacje monogamiczne (52,8%), otwarte (13,0%), monogamish (14,9%) i zróżnicowane (19,3%)[125]. Michael Bettinger w artykule opublikowanym na łamach Journal of GLBT Family Studies pisze, że niektórzy geje żyją w związkach znacznie różniących się od tradycyjnego, zachodniego, heteroseksualnego modelu rodziny. Więcej niż dwóch partnerów może tworzyć rodzinę opisywaną jako poliamoryczna[126]. W rodzinie opisanej przez Bettinger pięciu dorosłych gejów wychowywało 2 nastoletnich chłopców. Elisabeth Sheff pisze, że w publikacjach naukowych opisano lesbijskie rodziny poliamoryczne oraz grupy osób różnej płci, w których partnerów łączą także relacje homoseksualne[127].

Akty przemocy w gospodarstwach domowych gejów i lesbijek występują w przybliżeniu tak samo często[128][129] lub częściej niż w związkach heteroseksualnych[130]. Organizacja Lambda, podaje na swojej stronie internetowej, że występowanie przemocy w związkach homoseksualnych jest podobne do poziomu przemocy wobec heteroseksualnych kobiet (25%), ale w obu przypadkach wartość jest prawdopodobnie zaniżona[131]. Raporty z lat 1997 i 1998 opublikowane przez organizację podają zakres przemocy w związkach LGBT od 25% do 33%[132]. Geje i mężczyźni biseksualni są narażeni na podobne formy przemocy (fizycznej, psychicznej i seksualnej) co kobiety w związkach lesbijskich i heteroseksualnych[133]. Christopher J. Alexander na podstawie przeglądu literatury naukowej stwierdza, że w badaniach stwierdzano występowanie przemocy w 25% do 50% gospodarstw domowych gejów i lesbijek[134]. Taki sam zakres występowania przemocy w związkach homoseksualnych podają w przeglądzie literatury Andrew Richards, Nathalie Noret i Ian Rivers[135]. Szacunki przedstawione przez Stiles-Shields i Carroll w pracy przeglądowej z roku 2014 obejmują zakres 25-75%. Autorzy sugerują, że odsetek osób homoseksualnych, których dotyka przemoc domowa jest wyższy, gdyż część przypadków nie jest zgłaszana z obawy przed dyskryminacją[136].

Prawne uznanie związków osób tej samej płci[edytuj | edytuj kod]

W niektórych krajach (Europy, Ameryki Północnej, Południowej oraz Australii i Oceanii) występuje tendencja do prawnej regulacji związków homoseksualnych jako małżeństw instytucjonalnych lub związków partnerskich (umowy cywilnoprawne nadające te same lub część praw i obowiązków jakie posiadają małżeństwa).

Kraje i inne jednostki terytorialne, które zalegalizowały związki małżeńskie osób tej samej płci lub zrobią to w najbliższej przyszłości: Holandia (2001), Belgia (2003), Hiszpania (2005)[137], Kanada (2005)[138], RPA (2006), Norwegia (2009), Szwecja (2009), Argentyna (2010), Islandia (2010), Portugalia (2010), Dania (2012), Brazylia (2013), Francja (2013), Urugwaj (2013), Nowa Zelandia (2013) i Luksemburg (2015). W USA małżeństwa jednopłciowe są legalne w Dystrykcie Kolumbii (2010) i 35 stanach: Massachusetts (2004), Kalifornia, (2008 i 2013) Connecticut (2008), Iowa (2009), Vermont (2009), New Hampshire (2010), Nowy Jork (2011), Waszyngton (2012), Maine (2012), Maryland (2013), Rhode Island (2013), Delaware (2013), Minnesota (2013), New Jersey (2013), Hawaje (2013), Nowy Meksyk (2013), Oregon (2014), Pensylwania (2014), Illinois (2014), Indiana (2014), Oklahoma (2014), Utah (2014), Wirginia (2014), Wisconsin (2014), Kolorado (2014), Nevada (2014), Wirginia Zachodnia (2014), Karolina Północna (2014), Alaska (2014), Idaho (2014), Arizona (2014), Wyoming (2014), Kansas (2014), Montana (2014) i Karolina Południowa (2014). Małżeństwa te uznawane są przez rząd federalny. Wielka Brytania zalegalizowała małżeństwa jednopłciowe na terenie Anglii i Walii (weszły w życie 29 marca 2014) oraz Szkocji (weszły w życie 16 grudnia 2014). W Meksyku pary homoseksualne mogą wziąć ślub w mieście Meksyk (2010) oraz w stanach Quintana Roo (2012) i Coahuila (2014), małżeństwa te są uznawane na terenie całego kraju. Małżeństwa jednopłciowe zawarte za granicą uznaje Izrael (2006), Malta (2014), autonomia Aruby (2007) i Antyli Holenderskich (2007).

Związki cywilne osób tej samej płci

Uwagi

  1. Prawo nie obejmuje Grenlandii i Wysp Owczych
  2. Prawo nie obejmuje Aruby, Curaçao i Sint Maarten
  3. Prawo nie obejmuje Niue, Tokelau i Wysp Cooka
  4. Prawo nie obejmuje Irlandii Północnej
Sytuacja prawna osób homo- i bi-seksualnych w Europie
Sytuacja prawna osób homo- i biseksualnych w Europie

Kontakty homoseksualne legalne

     Małżeństwo osób tej samej płci

     Rejestrowane związki partnerskie lub konkubinaty

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie, zakaz dyskryminacji

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie, zakaz dyskryminacji, ograniczenie swobody wypowiedzi

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie, brak zakazu dyskryminacji

     Związki jednopłciowe nieuznawane prawnie, brak zakazu dyskryminacji, ograniczenie swobody wypowiedzi

Kontakty homoseksualne nielegalne

     Kara więzienia

Kraje i inne jednostki terytorialne, które zalegalizowały związki partnerskie osób tej samej płci lub zrobią to w najbliższej przyszłości: Grenlandia (1996), Niemcy (2001), Finlandia (2002), Australia – stany Tasmania (2004), Australia Południowa (2007), Wiktoria (2008), Nowa Południowa Walia (2010), Australijskie Terytorium Stołeczne (2012) i Queensland (2012); Wielka Brytania (2005), Andora (2005), Słowenia (2006), Czechy (2006), Meksyk – stany Colima (2013), Jalisco (2013) i Campeche (2013); Szwajcaria (2007), Ekwador (2008), Kolumbia (2009), Węgry (2009), Austria (2010), Liechtenstein (2011), Irlandia (2011), Wyspa Man (2011), Jersey (2012), Gibraltar (2014), Malta (2014), Chorwacja (2014) i Estonia (2016).

Już teraz wiele z tych krajów uznaje nieformalne związki między osobami tej samej płci – konkubinaty, przyznając parom pewne prawa, do tej pory dostępne tylko dla par heteroseksualnych, np.: Izrael, Włochy, Kostaryka, Australia, San Marino, USA – wiele stanów.

W grudniu 2004 Senat przyjął projekt ustawy zezwalającej osobom tej samej płci na rejestrację związku w urzędzie stanu cywilnego, według którego partnerzy otrzymaliby tylko część praw z tych, jakimi cieszą się małżeństwa[139]. Projekt ten poparły SLD i SdPl; zdecydowanie przeciwni byli: PO, PiS, LPR, raczej przeciwni – Samoobrona oraz PSL[140]. Marszałek SejmuWłodzimierz Cimoszewicz nie wprowadził ustawy do porządku obrad, co spowodowało, że projekt upadł[141].

Rodzicielstwo lesbijek i gejów[edytuj | edytuj kod]

Para lesbijek z małymi dziećmi
 Osobny artykuł: Rodzicielstwo osób LGBT.

W 2014 roku w Wielkiej Brytanii 19% jednopłciowych związków partnerskich i 11% homoseksualnych związków kohabitacyjnych wychowywało dzieci[142]. W 2013 roku w USA 19% par jednopłciowych wychowywało dzieci[143][144]. W 2011 roku w Kanadzie ten odsetek wynosił 9%[145], we Francji – 10%[146], a w Australii – 12%[147].

Powszechne przekonanie, że dzieci potrzebują zarówno matki, jak i ojca nie znajduje potwierdzenia w badaniach naukowych[148]. Istnieje naukowy konsensus, że dzieci par jednopłciowych rozwijają się tak samo dobrze jak dzieci par heteroseksualnych[148][149][150][151][152][153][154]. Wyniki niektórych badań sugerują, że umiejętności rodzicielskie gejów i lesbijek mogą być nawet lepsze niż umiejętności heteroseksualnych rodziców[149][155].

Oficjalnie uznawane rodzicielstwo par jednopłciowych stało się możliwe dzięki zmianom prawa umożliwiającym związkom osób tej samej płci zawieranie związków partnerskich oraz małżeństw i związanym z tym prawem do adopcji dla par homoseksualnych[153][156]. Adopcja przez związki jednopłciowe jest legalna w kilkunastu państwach oraz w niektórych regionach Australii, USA i Meksyku[157].

Aspekty religijne[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Religie a homoseksualizm.
Niektóre Kościoły chrześcijańskie udzielają błogosławieństw parom homoseksualnym, a część udziela ślubów

Aktywności homoseksualnej nie akceptuje większość Kościołów chrześcijańskich, ortodoksyjny judaizm, hinduizm oraz islam; mniej stanowcze są tradycyjne nurty buddyzmu; akceptujący stosunek ma shintō, duża część neopogan.

Według doktryn większości kościołów chrześcijańskich kontakty homoseksualne są grzechem. Jako powód potępienia podawane są jednoznaczne stwierdzenia Biblii[158]. W Kościele katolickim i konserwatywnych kościołach protestanckich kontakty homoseksualne są również określane jako sprzeczne z tzw. prawem naturalnym i zagrażające podstawowym wartościom społecznym, m.in. rodzinie. Osoby homoseksualne są przez przedstawicieli tych Kościołów zachęcane do abstynencji seksualnej. Dotyczy to wszystkich osób niezależnie do orientacji seksualnej, przy interpretacji, że Biblia za jedyny godziwy przejaw aktywności seksualnej uznaje seks w małżeństwie, rozumianym jako trwały (w Kościele katolickim i prawosławnym – sakramentalny) związek dwojga osób różnej płci. Podobne negatywne stanowisko względem homoseksualizmu wyznają na podstawie Tory (Pięcioksięgu mojżeszowego) ortodoksyjni Żydzi, zwłaszcza męskiego (kobiecy jest traktowany łagodniej).

Brak akceptacji homoseksualizmu, wyrażany przez przedstawicieli instytucji religijnych[159], spotyka się z ostrą krytyką organizacji zrzeszających psychologów[160] oraz zajmujących się obroną praw człowieka[161]. Zdaniem niektórych psychologów religie mogą wpływać na wzrost antyspołecznych uprzedzeń i dyskryminacji ze względu na orientację seksualną[162]:

Pomimo powszechnej zgody w środowisku naukowym, że zarówno homoseksualizm jak i heteroseksualizm są normalnymi ekspresjami seksualności, niektóre organizacje polityczne i religijne próbują zmieniać orientację seksualną poprzez terapię, agresywnie propagując tę postawę społeczeństwu. Takie działania są znacznie szkodliwe, ponieważ prezentują fałszywe przekonanie, że homoseksualizm jest chorobą psychiczną, uznając często, że brak możliwości zmiany orientacji seksualnej jest moralną porażką.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne[160]

Niektóre Kościoły protestanckie i starokatolickie, należące zazwyczaj do gałęzi liberalnego chrześcijaństwa, udzielają błogosławieństw parom osób tej samej płci. Wymienić można tu Kościół Anglikański w Kanadzie, Kościół Episkopalny w USA, niektóre Kościoły Starokatolickie Unii Utrechckiej, Kościół Szkocki (od 2006), Ewangelicko-Luterański Kościół Kanady, Kościół Szwecji, Kościół Danii, niektóre Kościoły działające we wspólnocie Kościoła Ewangelickiego w Niemczech, Prezbiteriański Kościół USA, Kościół Morawian, Kościół Protestancki w Holandii. Kilka innych kościołów udziela małżeństw osób tej samej płci np. Zjednoczony Kościół Kanady, Metropolitalna Wspólnota Kościelna oraz niewielkie odłamy innych tradycji: odłam adwentystów – Międzynarodowe Braterstwo Adwentystów Dnia Siódmego i odłam mormonów – Przywrócony Kościół Jezusa Chrystusa.

Prześladowanie i dyskryminacja[edytuj | edytuj kod]

W przeszłości[edytuj | edytuj kod]

Nazizm[edytuj | edytuj kod]

Różowy trójkąt – symbol używany w obozach koncentracyjnych do oznaczenia mężczyzn, którzy zostali tam umieszczeni za orientację homoseksualną.

Niemieccy homoseksualiści padali ofiarą nazistów w III Rzeszy[163]. Naziści uznawali homoseksualistów za "antyspołecznych pasożytów", stanowiących zagrożenie na drodze prawidłowego rozwoju rasy aryjskiej[164]. W latach 1933–1945 ponad 100 tys. ludzi zostało aresztowanych pod zarzutem zakazanego prawnie homoseksualizmu[164]. Z tego około 50 tys. zostało uznanych oficjalnie za homoseksualistów i skazanych na kary więzienia, a bliżej nieokreślona liczba umieszczona w zakładach psychiatrycznych[164]. Od 5 do 15 tys. zostało osadzonych w obozach koncentracyjnych[164]; według Rüdigera Lautmanna śmiertelność w tej grupie wyniosła około 60%[165].

Związek Radziecki[edytuj | edytuj kod]

W początkowym okresie po rewolucji październikowej w Rosji Radzieckiej panowała tolerancja dla homoseksualistów, istniały nawet plany legalizacji związków między osobami tej samej płci. Głoszono bowiem, że w społeczeństwie komunistycznym zaspokojenie pragnień seksualnych stanie się proste i nieważne, "jak wypicie szklanki wody"[166]. Aż do 1929 pisarze tacy jak Michaił Kuzmin mogli publikować dzieła literackie z wątkami homoseksualnymi. Za rządów Stalina jednak homoseksualizm stał się tematem tabu. Homoseksualistów zmuszano do małżeństwa jeśli chcieli zająć wysokie stanowisko w rządzie lub partii. W 1933 Stalin zatwierdził nowy kodeks karny przewidujący karę 5 lat ciężkich robót za seks z osobą tej samej płci. Kontakty homoseksualne uznawano za przestępstwo przeciw państwu tej samej rangi co szpiegostwo[167]. Po "odwilży" w 1956 roku, w ramach psychiatrii represyjnej, gejów i lesbijki umieszczano w zakładach zamkniętych, gdzie często byli poddawani terapiom z użyciem elektrowstrząsów i środków psychotropowych.

Współcześność[edytuj | edytuj kod]

Celem kampanii Niech nas zobaczą była walka ze stereotypami
 Osobny artykuł: Homofobia.

Osoby homoseksualne spotykają się z uprzedzeniami, dyskryminacją i przemocą. Wrogość wobec gejów bywa określana jako homoerotofobia, heteroseksizm, homoseksofobia, homoseksizm, homonegatywizm, anty-homoseksualizm, jednak najczęściej stosowanym określeniem jest homofobia[168]. Prowadzi to do znacznego zwiększenia poziomu stresu u lesbijek i gejów, a także do poczucia naznaczenia i wykluczenia[169].

Wyniki badania PEW Research z roku 2013 wskazują na wysoką akceptację homoseksualizmu w krajach Unii Europejskiej. Na pytanie, czy homoseksualizm powinien być akceptowany odpowiedziało twierdząco 88% ankietowanych w Hiszpanii i 87% w Niemczech. Podobny rozkład odpowiedzi uzyskano wśród ankietowanych w Ameryce Północnej, natomiast niewielki odsetek ankietowanych odpowiedział twierdząco w krajach Zachodniej Azji i Afryki Północnej (Bliski Wschód): Tunezja – 2%, Azji-Pacyfiku: Pakistan: 2% oraz krajach Afryki: 1% w Nigerii. Akceptacja homoseksualizmu w Polsce w roku 2013 (42%) jest porównywalna z Izraelem (40%) i Boliwią (43%). W porównaniu z rokiem 2007 nastąpił wzrost o 3 punkty procentowe[170].

Istnieją przesłanki wskazujące na to, że w ujęciu historiozoficznym, na przestrzeni dziejów, emancypacja homoseksualizmu jest pochodną stosunków ekonomiczno-społecznych i politycznych danej epoki, w szczególności ogólnego poziomu dobrobytu oraz stabilizacji politycznej (okresy pokoju), co wiąże się zwykle z przeludnieniem, nastawieniem pacyfistycznym i społecznym przyzwoleniem na niereprodukcyjne zachowania seksualne, w tym homoseksualizm[171].

Kwestie medyczne[edytuj | edytuj kod]

Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne i Światowa Organizacja Zdrowia definiują homoseksualizm jako orientację seksualną, czyli trwałe zaangażowanie psychoemocjonalne i pociąg seksualny, w przypadku homoseksualizmu - do osób tej samej płci[172]. Według organizacji Gay and Lesbian Medical Association kwestie związane ze zdrowiem osób homoseksualnych obejmują statystycznie wyższe ryzyko zakażenia wirusem HIV (prowadzącego do AIDS), występowania niektórych nowotworów (w tym raka piersi oraz szyjki macicy), zapalenia wątroby, problemów ze zdrowiem psychicznym (zwłaszcza depresji), uzależnienień (np. od palenia papierosów)[173].

Osoby homoseksualne żyjące w społecznościach charakteryzujących się niskim poziomem akceptacji, wykazują większą skłonność do zaburzeń afektywnych (depresja, prowadząca często do samobójstwa[174]), a także bardziej ryzykownych zachowań (narkotyki, używki)[175] Podobny efekt ma znęcanie się, wyzwiska, przemoc fizyczna i psychiczna w rodzinie lub szkole[176] Według badaczy, jest to powiązane z pogardliwym traktowaniem w społeczeństwie, które powoduje trudności z dostępem do nauki, zatrudnienia i usług zdrowotnych, podobne do tych doświadczeń mniejszości rasowych i etnicznych[177].

Wiele opublikowanych danych wskazuje, że szkodzenie samemu sobie bezpośrednio[178] lub pośrednio jest wynikiem homofobii. Konstantinos Tsirigotis, Wojciech Gruszczyński, Marta Tsirigotis-Maniecka w swojej pracy cytują słowa Krzysztofa Boczkowskiego ("Mniejszość homoseksualna podlega takiej dyskryminacji, jakiej nie ośmielono by się poddać żadną inną mniejszość"). Mechanizmy zwieszonego ryzyka samobójstwa nie zostały jednak w pełni wyjaśnione[179].

Homoseksualizm a wirus zespołu nabytego braku odporności – HIV[edytuj | edytuj kod]

Homoseksualizm był historycznie łączony z AIDS ze względu na to, że początkowy rozwój epidemii miał miejsce wśród gejów. W rezultacie chorobę tę określano skrótem GRID (Gay-Related Immunodeficiency)[180]. Zarzuty tego typu spotyka się również współcześnie[181].

Według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego, ryzyko zakażenia wirusem HIV zależy od zachowań danej osoby, a nie od jej orientacji seksualnej[182]. Praktyki, które są obarczone większym ryzykiem zakażenia, są bardziej popularne wśród osób LGBT[183].

W Ameryce Północnej, Europie Zachodniej oraz Australii po spadku liczby zakażeń w wyniku kontaktów homoseksualnych w połowie lat 90. XX wieku nastąpił kolejny wzrost od roku 2000[184]. Znacznie zwiększone ryzyko infekcji wirusem stwierdzono także wśród mężczyzn utrzymujących kontakty seksualne z mężczyznami w krajach Azji, Afryki i Ameryki Łacińskiej oraz krajach o niskim i średnim dochodzie Europy[185][186]. W roku 2004 zdefiniowane zostało działanie nazwane barebacking, jest to w pełni świadome ryzykowne zachowanie, polegające na odbywaniu stosunków analnych bez prezerwatywy. Zachowania takie obecne są w środowiskach mężczyzn wykazujących zachowania homoseksualne nawet gdy jeden z partnerów jest świadomy bycia zakażonym[187].

W krajach Europy zachodniej, rozumianej jako 15 krajów Unii Europejskiej, przed rokiem 2003, zakażonych wirusem HIV było zwykle 10-20% mężczyzn homoseksualnych i biseksualnych. Szczególnie dużo zakażonych mężczyzn z grupy MSM (ang. men having sex with men) jest w dużych miastach[188]. W grupie mężczyzn mających kontakty z mężczyznami więcej niż 10% zakażonych HIV stwierdzono w 7 krajach europejskich. Kraje te to: Francja (17,7%), Hiszpania (13,1%), Grecja (12,7%), Niemcy (11,5%), Szwajcaria (11,3%), Belgia (10,4%), Portugalia (10,2%). W roku 2007 oszacowano, że w Niemczech kontakty seksualne między mężczyznami są przyczyną 74% nowych infekcji (w roku 2005 - 70%[189]). Ten sam poziom wykazano w Czechach w roku 2011. W Szwecji mężczyźni homoseksualni odpowiadają za 50% a w Holandii za 55% nowych infekcji HIV. Źródłem infekcji są przede wszystkim starsi mężczyźni homoseksualni. Dane z lat 2010-2012 wskazują na wzrost liczby zakażeń w grupie MSM[190].

W Europie Środkowej odsetek zakażeń jest kilkukrotnie mniejszy – w Polsce 12,8% zarażeń w latach 2004-2008 dotyczy kontaktów seksualnych między mężczyznami[191]. Równocześnie do nosicielstwa HIV przyznaje się około 5% populacji gejów w Polsce[192]. Do wysokiej zachorowalności przyczynia się fakt, że seks analny, który należy do zachowań seksualnych obarczonych dużym ryzykiem zakażenia[193], jest powszechnie akceptowany przez gejów[183].

W USA męscy homoseksualiści odpowiadają za około 50% zakażeń HIV ogółem i 67% wśród mężczyzn[194], przy czym w latach 2002-2007 wartość ta wynosiła 55%[195], następnie spadła do 47% i ponownie wzrosła do 51%[196].

Ludzie, 70% nosicieli wirusa HIV w naszym kraju to homo- i biseksualiści. Nie możemy zaprzeczyć, że AIDS to choroba gejów. Musimy to przyznać i stawić temu czoła.

— Działacz gejowski i lider organizacji The National Gay and Lesbian Task Force Matt Foreman[197]

Homoseksualna pedofilia[edytuj | edytuj kod]

Homoseksualizm analogicznie jak heteroseksualizm odnosi się do zainteresowania seksualnego osobami dorosłymi, a także dziećmi tej samej płci[108].

Według badań, 9–40% pedofilów preferuje dziecko tej samej płci[198]. Wyniki badań opublikowane w Journal of Sex Research pokazują, że pomimo liczby heteroseksualistów przewyższającej liczbę homoseksualistów w proporcjach 20 do 1, pedofile homoseksualni popełniają jedną trzecią całkowitej liczby przestępstw seksualnych wobec dzieci[199]. Nie oznacza to jednak, że pedofile ci wykazują orientację homoseksualną wobec dorosłych. Pedofile posiadają zwykle określone preferencje co do wieku i płci dziecka[198]. Według przeglądu piśmiennictwa (McConaghy) mężczyzna wykorzystujący seksualnie chłopców zwykle nie wykazuje zainteresowania seksualnego starszymi mężczyznami lub kobietami[200]. U osób ze zdiagnozowaną pedofilią ukierunkowanie popędu płciowego wobec konkretnej płci może być niepełne[201][202].

Krytykę wobec metodologii badań Freunda w Heterosexuality, homosexuality, and erotic age preference wyraził w swoich artykułach prof. Gregory M. Herek[Co zostało skrytykowane?][203][204] oraz Silverthorne i Quinsey[205] (również skrytykowany przez Herka za nierzeczowość).

Wyniki badań opublikowane w 1978 roku wskazują, że orientacja seksualna sprawców aktów pedofilskich nie jest powiązana z płcią ich ofiar. W losowej próbie 175 mężczyzn wykorzystujących seksualnie dzieci około połowy utrzymywało kontakty seksualne jedynie z dziećmi. W badanej grupie nie zanotowano przypadku mężczyzny o orientacji homoseksualnej wobec dorosłych, będącego sprawcą aktów pedofilskich. W grupie sprawców, wykazujących zachowania seksualne wyłącznie wobec dzieci, 42% przypadków dotyczyło pedofilii homoseksualnej a 34% pedofilii heteroseksualnej. Wśród sprawców, utrzymujących kontakty seksualne z dorosłymi udział pedofilii homoseksualnej i heteroseksualnej wynosił odpowiednio 16% i 71%. W tej grupie 24% sprawców zostało sklasyfikowanych jako biseksualni na podstawie zachowań seksualnych wobec dorosłych. Wysunięto nawet podejrzenie, że homoseksualizm i homoseksualna pedofilia są wobec siebie rozłączne. Co więcej, mężczyźni utrzymujący kontakty heteroseksualne z dojrzałymi kobietami są bardziej skłonni do popełniania aktów pedofilskich[206]. Jednakże w badaniach na 229 przestępcach, opublikowanych w roku 1988 stwierdzono, że 86% przestępców molestujących chłopców określało się jako homoseksualiści lub biseksualiści[207]. Pedofilia może być traktowana jako nieakceptowana przez społeczeństwo orientacja seksualna[208].

Ujawnienie przez media masowe, w roku 2002, wykorzystywanie seksualne chłopców przez księży rzymsko-katolickich stało się podstawą do spekulacji o większym ryzyku molestowania dzieci przez osoby o orientacji homoseksualnej. Spekulacje takie nie znajdują potwierdzenia w badaniach naukowych[209].

W badaniu wykonanym w latach 2009-2013 na członkach społeczność LGBT w Bagdadzie pedofilia była jednym z dwóch najczęściej występujących zaburzeń psychicznych u mężczyzn (na równi z depresją). Stwierdzono ją u 17,8% mężczyzn homoseksualnych z zaburzeniami (22 na 123 homoseksualnych mężczyzn z zaburzeniami). W diagnozie stosowano kryteria DSM IV. Orienację seksualną określano na podstawie skali Kinseya[210].

Stanowisko towarzystw naukowych[edytuj | edytuj kod]

Przekonanie o związkach między homoseksualną pedofilią a homoseksualizmem dorosłych zostało zdementowane m.in. przez Polskie Towarzystwo Seksuologiczne oraz Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne:

Należy podkreślić, że – identycznie jak sama w sobie heteroseksualność – również homoseksualność per se nie implikuje żadnej szczególnej predyspozycji do zakazanego prawem wykorzystywania seksualnego dzieci. Polskie Towarzystwo Seksuologiczne wzywa zdrowotne organizacje naukowe oraz wszystkich indywidualnych psychologów, psychiatrów i innych specjalistów w zakresie zdrowia psychicznego do podjęcia działań polegających na dementowaniu skojarzenia między homoseksualnością a pedofilią.

— Polskie Towarzystwo Seksuologiczne, 30 czerwca 2006[211]

Innym mitem dotyczącym homoseksualizmu jest błędne przekonanie, że mężczyźni homoseksualni mają większe tendencje do seksualnego wykorzystywania dzieci niż mężczyźni heteroseksualni. Nie ma żadnych podstaw do takiego twierdzenia.

— Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne[212]

Zachowania homoseksualne zwierząt[edytuj | edytuj kod]

Zachowania homoseksualne występują u kręgowców, szczególnie u gatunków żyjących w społecznościach, np. u ptaków morskich i ssaków, w tym wśród najbliżej spokrewnionych z człowiekiem szympansów. Zachowania takie zaobserwowano do tej pory u ponad 1500 żyjących na wolności gatunków, a zjawisko to dobrze udokumentowano u ponad pięciuset z nich[213][214].

Zachowania homoseksualne były wielokrotnie obserwowane u bizonów, częściej u samców niż u samic. Wśród samców są interpretowane jako przejaw dominacji, zabawy lub braku dostępu do samicy. Mogą występować równie często jak zachowania heteroseksualne. Zachowania homoseksualne obserwowane są niemal wyłącznie poza okresem godowym. Część zachowań homoseksualnych wśród samic ma miejsce w grupach trzech lub więcej osobników z udziałem wyłącznie samic lub także samców. Zachowania homoseksualne wśród samic mogą zwiększać szansę na kopulację z samcem, być przejawem dominacji lub umożliwiać synchronizację rui [215].

Wśród żyraf obserwuje się zachowanie nazywane necking - pocieranie szyją[216]. Wśród dojrzałych samców zachowanie jest przejawem dominacji i służy ustaleniu hierarchii w grupie zwiększając szanse rozrodu samca wygrywającego pojedynek[217]. Neckig w formie delikatnej występuje pomiędzy dojrzałymi i dorastającymi samcami. Możliwe, że w tym przypadku także jest przejawem dominacji lub formą nauki młodych osobników[216].

W ogrodach zoologicznych w USA, Niemczech, Japonii i Nowej Zelandii w przypadku pingwinów zaobserwowano, że niektóre osobniki płci męskiej łączą się w pary na całe życie i zdarza się, że wspólnie budują gniazdo, w którym zamiast jajka umieszczają kamień próbując wysiadywać go. W 2004 roku pracownicy Centralnego Parku ZOO w USA eksperymentalnie podmienili jednej męskiej parze pingwinów kamień na prawdziwe jajko po czym zaobserwowali, że wyklute pisklę para pingwinów otoczyła taką samą opieką jak pary osobników płci przeciwnej[218]. Zachowania homoseksualne wśród pingwinów potwierdziły ogrody zoologiczne w Niemczech[219], Japonii[220], Nowej Zelandii[221] i Danii[222].

W hodowlach owiec obserwuje się, iż ok. 8% męskich osobników wykazuje jedynie homoseksualne preferencje. Dodatkowo zaobserwowano u nich różnice w budowie mózgów w stosunku do osobników wykazujących zachowania heteroseksualne[107].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. MW. Ross. Beyond the biological model: new directions in bisexual and homosexual research.. „J Homosex”. 10 (3-4), s. 63-70, 1984. PMID: 6533177. 
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 E. J. Haeberle and R. Gindorf (eds.): Bisexualities – The Ideology and Practice of Sexual Contact with both Men and Women. New York: Continuum, 1998, s. 13-51. ISBN 9780826409232.
  3. 3,0 3,1 Ritch C. Savin-Williams. Who's Gay? Does It Matter?. „Current Directions in Psychological Science”. 15 (1), s. 40–44, 2006. DOI: 10.1111/j.0963-7214.2006.00403.x. 
  4. http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/situational-homosexuality-0
  5. Andrew Wikholm: Heterosexual. [dostęp 2009-07-26].[martwy link]
  6. homosexual (ang.). Etymonline.com. [dostęp 2014-11-05].
  7. Jonathan NedJ. N. Katz Jonathan NedJ. N., The Invention of Heterosexuality, University of Chicago Press, 1995, s. 52-53.
  8. Ralph H. Tindall: The male adolescent involved with a pederast becomes an adult. Journal of Homosexuality, Vol 3 (4) Summer 1978. [dostęp 2014-11-04].
  9. http://encyklopedia.pwn.pl/haslo.php?id=3955437
  10. Michael Foucault, Historia seksualności, PWN, Warszawa 2000, s. 45, ISBN 83-07-02771-3
  11. The Santa Cruz County in-queery, Volume 9, Santa Cruz Lesbian, Gay, Bisexual & Transgendered Community Center, 1996. Books.google.com. 2008-11-01. Dzień: 2014-09-10.
  12. GLAAD Media Reference Guide:Offensive Terminology to Avoid
  13. Grupa Edukatorów Seksualnych "Ponton": Płeć i mniejszości seksualne – słownik
  14. D. Black, G. Gates, S. Sanders, L. Taylor. Demographics of the gay and lesbian population in the United States: evidence from available systematic data sources.. „Demography”. 37 (2), s. 139-54, May 2000. PMID: 10836173. 
  15. T. Nelson Psychologia uprzedzeń, s. 342, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2003, ISBN 83-89120-65-8.
  16. Fuss, Diana, ed. (1991). Inside/Out: Lesbian Theories, Gay Theories. New York: Routledge.
  17. Psychology LGBT
  18. 18,0 18,1 S. Hite, The Hite Report on Male Sexuality, New York, A. Knopf, 1991.
  19. 19,0 19,1 S. S. et C. L. Janius, The Janius Report on Sexual Behavior, New York, John Wile & Sons, 1993.
  20. Alfred C. Kinsey, Sexual Behavior in the Human Male, 1948, ISBN 0-7216-5445-2(o.p.), ISBN 0-253-33412-8(reprint)
  21. ACSF Investigators (1992). AIDS and sexual behaviour in France. Nature, 360, 407–409.
  22. Billy, J. O. G., Tanfer, K., Grady, W. R., & Klepinger, D. H. (1993). The sexual behavior of men in the United States. Family Planning Perspectives, 25, 52–60.
  23. Binson, D., Michaels, S., Stall, R., Coates, T. J., Gagnon, & Catania, J. A. (1995). Prevalence and social distribution of men who have sex with men: United States and its urban centers. Journal of Sex Research, 32, 245–254.
  24. Bogaert, A. F. (2004). The prevalence of male homosexuality: The effect of fraternal birth order and variation in family size. Journal of Theoretical Biology, 230, 33–37. (p. 33)
  25. Fay, R. E., Turner, C. F., Klassen, A. D., & Gagnon, J. H. (1989). Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men. Science, 243, 338–348.
  26. Johnson, A. M., Wadsworth, J., Wellings, K., Bradshaw, S., & Field, J. (1992). Sexual lifestyles and HIV risk. Nature, 360, 410–412.
  27. Sell, R. L., Wells, J. A., & Wypij, D. (1995). The prevalence of homosexual behavior in the United States, the United Kingdom and France: Results of national population-based samples. Archives of Sexual Behavior, 24, 235–248.
  28. Wellings, K., Field, J., Johnson, A., & Wadsworth, J. (1994). Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles. London, UK: Penguin Books.
  29. Alfred C. Kinsey, Sexual Behavior in the Human Male, 1948, ISBN 0-7216-5445-2(o.p.), ISBN 0-253-33412-8(reprint).
  30. 30,0 30,1 Laumann, E. O., Gagnon, J. H., Michael, R. T., & Michaels, S. (1994). The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States. Chicago: University of Chicago Press. s. 283-321
  31. Michael R.T. i inni (1994). Sex in America: A definitive survey. Boston: Little, Brown
  32. Shivananda Khan, Culture, sexualities, and identities: men who have sex with men in India "Journal of Homosexuality", 2001 nr 40(3/4)
  33. Michel Foucault, Historia seksualności, przeł. Tadeusz Komendant, Bogdan Banasiak i Krzysztof Matuszewski, Warszawa 1995.
  34. Serena Nanda: Neither Man Nor Woman: The Hijras of India. 1998.
  35. What Percentage of the Population Is Gay? (ang.). Gallup, 2002–10–08.
  36. Plinio Prioreschi: A History of Medicine: Roman medicine. Horatius Press, 1996, s. 19–31. ISBN 978-1-888456-03-5. (ang.)
  37. Hooker, E. (1957). The adjustment of the male over homosexual. Journal of Projective Techniques, 21, 18-31.
  38. Benjamin Kaufman, Why NARTH? The American Psychiatric Association's Destructive and Blind Pursuit of Political Correctness, 14 REGENT U. L. REV. 423 (2002)
  39. 39,0 39,1 Gonsiorek, J. (1991). The empirical basis for the demise of the illness model of homosexuality. In J. Gonsiorek & J. Weinrich (Eds.), Homosexuality: Research implications for public policy (pp. 115-136). Newbury Park, CA: Sage Publications.
  40. GE. Tuttle, RC. Pillard. Sexual orientation and cognitive abilities. „Archives of Sexual Behaviour”. 20 (3), s. 307-18, Jun 1991. PMID: 2059149. 
  41. A. Coyle. A study of psychological well-being among gay men using the GHQ-30.. „Br J Clin Psychol”. 32 ( Pt 2), s. 218-20, May 1993. PMID: 8318940. 
  42. GM. Herek. Gay people and government security clearances. A social science perspective. „Am Psychol”. 45 (9), s. 1035-42, Sep 1990. PMID: 2221570. 
  43. Savin-Williams, R. (1990). Gay and lesbian youth: Expressions of identity. New York: Hemisphere.
  44. Pillard R.C.. Sexual orientation and mental disorder. „Psychiatric Annals”. 18 (1), s. 52-56, 1988. 
  45. ED. Rothblum. "I only read about myself on bathroom walls": the need for research on the mental health of lesbians and gay men. „J Consult Clin Psychol”. 62 (2), s. 213-20, Apr 1994. PMID: 8201057. 
  46. DiPlacido, J. (1998). Minority stress among lesbians, gay men and bisexuals: A consequence of heterosexism, homophobia, and stigmatization. In G. Herek (Ed.), Psychological perspectives on lesbian and gay issues: Vol. 4. Stigma and sexual orientation: Understanding prejudice against lesbians, gay men, and bisexuals (pp. 138-159). Thousand Oaks, CA: Sage Publications.
  47. MW. Ross. The relationship between life events and mental health in homosexual men. „J Clin Psychol”. 46 (4), s. 402-11, Jul 1990. PMID: 2212041. 
  48. Rotheram-Borus, M., Hunter, J., & Rosario, M. (1994). Suicidal behavior and gay-related stress among gay and bisexual male adolescents. Journal of Adolescent Research, 9, 498-508.
  49. RC. Savin-Williams. Verbal and physical abuse as stressors in the lives of lesbian, gay male, and bisexual youths: associations with school problems, running away, substance abuse, prostitution, and suicide. „J Consult Clin Psychol”. 62 (2), s. 261-9, Apr 1994. PMID: 8201062. 
  50. Herrell et al. Sexual orientation and suicidality: a co-twin control study in adult men. „Archives of General Psychiatry”. 56 (10), s. 867–74, 1999. PMID: 10530625. 
  51. Fergusson DM, Horwood LJ, Beautrais AL. Is sexual orientation related to mental health problems and suicidality in young people?. „Archives of General Psychiatry”. 56 (10), s. 676–80, 1999. PMID: 10530626. 
  52. Bailey JM. Homosexuality and mental illness. „Archives of General Psychiatry”. 56 (10), s. 883–4, 1999. PMID: 10530627. 
  53. 53,0 53,1 King et al. A systematic review of mental disorder, suicide, and deliberate self harm in lesbian, gay and bisexual people. „BMC Psychiatry”. 18, s. 70, 2008. PMID: 18706118. 
  54. 54,0 54,1 Zietsch et al. Do shared etiological factors contribute to the relationship between sexual orientation and depression?. „Psychological Medicine”. 42 (3), s. 521–32, 2012. PMID: 21867592. 
  55. Robin J. Lewis, Valerian J. Derlega, Jessica L. Griffin, Alison C. Krowinski. Stressors for Gay Men and Lesbians: Life Stress, Gay-Related Stress, Stigma Consciousness, and Depressive Symptoms. „Journal of Social and Clinical Psychology”. 22 (6). s. 716-729 (ang.). 
  56. BS. Mustanski, R. Garofalo, EM. Emerson. Mental health disorders, psychological distress, and suicidality in a diverse sample of lesbian, gay, bisexual, and transgender youths.. „Am J Public Health”. 100 (12), s. 2426-32, 2010. PMID: 20966378 (ang.). 
  57. RP. Juster, NG. Smith, É. Ouellet, S. Sindi i inni. Sexual orientation and disclosure in relation to psychiatric symptoms, diurnal cortisol, and allostatic load.. „Psychosom Med”. 75 (2), s. 103-16, 2013. PMID: 23362500 (ang.). 
  58. http://dujs.dartmouth.edu/winter-2010/the-quest-for-the-%E2%80%9Cgay-gene%E2%80%9D-the-limitations-of-sexual-orientation-research-and-its-future#.VFPbC_msWYI
  59. https://confluence.cornell.edu/display/WWC/The+Evolution+of+the+Medical+Definition+of+Homosexuality
  60. RL. Spitzer. The diagnostic status of homosexuality in DSM-III: a reformulation of the issues.. „Am J Psychiatry”. 138 (2), s. 210-5, Feb 1981. PMID: 7457641. 
  61. R. Mayes, AV. Horwitz. DSM-III and the revolution in the classification of mental illness.. „J Hist Behav Sci”. 41 (3), s. 249-67, 2005. DOI: 10.1002/jhbs.20103. PMID: 15981242. 
  62. Stanisław Pużyńskie, Janusz Rybakowski, Jacek Wciórka: Psychiatria.. T. 2. Wrocław: Elsevier Urban & Parner, 2011, s. 22. ISBN 978-83-7609-106-8.
  63. Seligman E. Rosenhan D. (2003) Psychopatologia, Zysk i s-ka, Poznań, s. 582.
  64. homiki.pl – Prawdy nigdy dość
  65. Polskie Towarzystwo Seksuologiczne: Stanowisko Polskiego Towarzystwa Seksuologicznego. W: www.kampania.org.pl [on-line]. 30 czerwca 2006. [dostęp 9 czerwca 2011].
  66. Health Risks 2
  67. Therapies Focused on Attempts to Change Sexual Orientation (Reparative or Conversion Therapies) SUPPLEMENT (ang.). .psych.org, marzec/maj 2000. [dostęp 2011-06-10].
  68. Psychopatologia zaburzeń nerwicowych i osobowości, Jerzy Aleksandrowicz, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2002, wyd. 3, ISBN 83-233-1529-9
  69. Silverstein C. The Implications of Removing Homosexuality from the DSM as a Mental Disorder. „Archives of Sexual Behavior”. 38 (2), s. 161–3, 2009 (online: 2008). DOI: 10.1007/s10508-008-9442-x. PMID: 19002408. 
  70. Jacek Kochanowski, Od teorii dewiacji do teorii queer, w: K. Slany, B. Kowalska, M. Śmietana i.in. (2005) Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna Nomos, Kraków. fragm: To bowiem w ramach dyskursu medycznego, jak znakomicie opisał rzecz Michel Foucault w swojej pracy „Historia seksualności”, powołano do życia pojęcie "homoseksualisty" jako osoby charakteryzującej się pewnymi szczególnymi cechami psychicznymi
  71. Poza funkcję falliczną, Jacek Kochanowski; fragm: Był nazwą seksualnej aberracji, jednostki chorobowej i stad wynikała jego funkcja: oznaczyć to, co nienormalne, co jest patologicznym odchyleniem od normy tak, by można było tak oznaczone zwyrodnienie rozpoznać i poddać procedurom unieważnienia
  72. Levi-Strauss C., 19642, Smutek tropików, tłum. A. Steinsberg, PIW, Warszawa
  73. 73,0 73,1 Foucault, Michel. [1976] (1998). The History of Sexuality Vol. 1: The Will to Knowledge. London: Penguin.
  74. Jacek Kochanowski, Od teorii dewiacji do teorii queer, [w:] K. Slany, B. Kowalska, M. Śmietana i.in. (2005) Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna Nomos, Kraków. fragm To ważne, bowiem uprzednio nikt taki, jak „homoseksualista” po prostu nie istniał
  75. Jacek Kochanowski, Od teorii dewiacji do teorii queer, [w:] K. Slany, B. Kowalska, M. Śmietana i.in. (2005) Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna Nomos, Kraków. fragm Kreacja wizerunku „osoby homoseksualnej” w obrębie dyskursu medycznego była oparta na innej zasadzie, bowiem podporządkowana była jednemu celowi: wykazaniu, że homoseksualność jako preferencja seksualna wiąże się w sposób konieczny z obrzydliwymi, zdaniem badaczy, cechami psychicznymi, takimi jak np. skłonności do pedofilii, mania seksualna i promiskuityzm, niezdolność do odczuwania uczuć wyższych. Powstawał nie obraz osoby homoseksualnej, lecz ponura karykatura.
  76. oświadczenie autorytatywnych organizacji naukowych o znaczeniu międzynarodowym: Amerykańskiego Towarzystwa Psychiatrycznego i Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego informujące, i) klasyfikowanie homoseksualizmu i biseksualizmu jako zaburzenia było błędne
  77. Sandra Bem: Męskość, kobiecość. O różnicach wynikających z płci. GWP, 2000, ISBN 83-87957-12-7.
  78. Weinberg, George (1972). Society and the Healthy Homosexual. New York: St. Martin's. ISBN 0-901072-16-8.
  79. 79,0 79,1 79,2 79,3 79,4 79,5 79,6 Jacek Kochanowski, Od teorii dewiacji do teorii queer, [w:] K. Slany, B. Kowalska, M. Śmietana i.in. (2005) Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna Nomos, Kraków.
  80. 80,0 80,1 80,2 Jacek Kochanowski | www.kochanowski.edu.pl
  81. Kochanowski, J. (2005). Od teorii dewiacji do teorii queer. Lesbijki i geje w polilogu akademickim. w: K. Slany, B. Kowalska, M. Smietana. (2005). Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna. Nomos. fragm: przeciwstawiajac sie tym samym wciaż pozujacemu na obiektywizm dyskursowi homofobicznemu.
  82. Kochanowski, J. (2004). Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów. Universitas. fragm: Niezwykle istotnym jest, iż tak rozumiana teoria socjologiczna abstrahuje od wszelkich aktualnych konfliktów społecznych ukazujac sama siebie jako „bezstronna” i „obiektywna”
  83. Kochanowski, J. (2004). Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów. Universitas. fragm: Bez watpienia jednak cios najdotkliwszy „obiektywizujacej” socjologii modernistycznej zadał Michel Foucault, wskazujac jednoznacznie na uwikłanie nowoczesnej humanistyki w regulacyjne i normalizujace praktyki władzy.
  84. Kochanowski, J. (2004). Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów. Universitas. fragm: Lokalnosc teorii społecznej, która proponuje, jest odwrotnoscia holizmu teorii socjologicznej.
  85. Kochanowski, J. (2004). Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów. Universitas. fragm: W przeciwienstwie do niej teoria społeczna nie stara sie sprawiac wrażenia obiektywnej, jawnie przyznajac sie do swego aangażowania po jakiejs stronie konfliktu społecznego (...).
  86. Kochanowski, J. (2004). Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów. Universitas. fragm: (...) źródło opisywanego zwrotu odnajdujemy w tych tekstach socjologicznych, w których po raz pierwszy pojawiły sie watpliwosci co do możliwosci skonstruowania „scisłej”, „obiektywnej”, „bezstronnej” nauki o społeczenstwie. ; Tymczasem to przede wszystkim analizy Michela Foucaulta dowiodły, ze ów scjentystyczny projekt obiektywnej, bezstronnej nauki humanistycznej był złudzeniem, złudzeniem o tyle niebezpiecznym, że wykorzystywanym przez różnorodne procesy normalizacji.
  87. Kempny M. Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej, PWN
  88. American Psychiatric Association: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. Wyd. 5. Washington, DC: American Psychiatric Association, 2013. ISBN 978-0-89042-555-8.
  89. Pużyński S, Wciórka J (red.): Klasyfikacja zaburzeń psychicznych i zaburzeń zachowania w ICD-10: Opisy kliniczne i wskazówki diagnostyczne. Kraków–Warszawa: Uniwersyteckie Wydawnictwo Medyczne "Vesalius", Instytut Psychiatrii i Neurologii, 2000. ISBN 83-85688-25-0.
  90. Herek, G. M. (2009). Sexual stigma and sexual prejudice in the United States: A conceptual framework. In D. A. Hope (Ed.). Contemporary perspectives on lesbian, gay & bisexual identities: The 54th Nebraska Symposium on Motivation (pp. 65-111). New York: Springer. abstract, fragm: In 1972, psychologist George Weinberg's book, Society and the Healthy Homosexual, introduced readers to a new term, homophobia, and to the then-novel idea that hostility to homosexuality, rather than homosexuality itself, posed a threat to mental health. The following year, the American Psychiatric Association's Board of Directors declared that homosexuality is not inherently associated with mental illness and voted to remove it from the Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, or DSM.
  91. George Weinberg. (1972). Society and the Healthy Homosexual. New York: St. Martin's Press.
  92. Kerry H. Robinson, Jude Irwin, Tania Ferfolja. (2002). From here to diversity. Routledge. ISBN 1-56023-551-9, 9781560235514; fragm: More recently, the spotlight has turned to examining antihomosexual behaviour and the extent to which it can be considered a pathological condition. Consideration is now being given to developing evidence that homophobia may deserve a place in the DSM..
  93. Kantor. M. (1998). Homophobia: Description, Development, and Dynamics of Gay Bashing. Praeger. s. XII.; fragm: Because homophobia is a symptom/disease structurally akin to a psychopathic act or a paranoid delusion, to handle the problem we have to do more than merely condemn it as an attitudinal perversion and try to jawbone it into submission. Instead we have to deal with it as one deals with any other deeply rooted emotional problem that is in turn part of an entrenched emotional disorder. Homophobia requires the same clinical understanding and therapeutic care we might lavish on any other manifestation of abnormal psychology.
  94. Kochanowski, J. (2005). Od teorii dewiacji do teorii queer. Lesbijki i geje w polilogu akademickim. w: K. Slany, B. Kowalska, M. Smietana. (2005). Homoseksualizm. Perspektywa interdyscyplinarna. Nomos. fragm: Dlatego koniecznym się stało, by osoby doświadczające na własnym ciele owej heteroseksualnej przemocy wystąpili i przemówili we własnym imieniu, biorąc udział w wielkim, wielostronnym akademickim dialogu – polilogu. (...) do próby humanistycznego opisu „świata człowieka” dołączyła także na pełnych prawach opowieść lesbijek i gejów o tym, jak skazani zostają na społeczny niebyt.
  95. Ewa Nowicka Świat człowieka – świat kultury, s. 318–319, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2006, ISBN 83-01-14761-X, jeżeli nie zaznaczono inaczej, informacje antropologiczne pochodzą z tej publikacji.
  96. http://www.huffingtonpost.com/tim-giago/native-americans-and-homosexuality_b_2267967.html
  97. American Psychological Association: Answers to your questions: For a better understanding of sexual orientation and homosexuality. 2008. [dostęp 2013–09–01].
  98. http://mypage.iu.edu/~bmustans/Mustanski_etal_2005.pdf Brian S. Mustanski1, Michael G. DuPree1, Caroline M. Nievergelt, Sven Bocklandt1, Nicholas J. Schork and Dean H. Hamer "A genomewide scan of male sexual orientation"
  99. Mustanski, B. S., Dupree, M. G., Nievergelt, C. M., Bocklandt, S., Schork, N. J., & Hamer, D. H. (2005). A genomewide scan of male sexual orientation. Human Genetics, 116, 272–278 PDF
  100. Anastasia Toufexis New Evidence of a "Gay Gene", "The Time", 2001-06-24
  101. Bocklandt, S.B., Horvath, S., Vilain, E., Hamer, D.H. (2006). Extreme skewing of X chromosome inactivation in mothers of homosexual men. Human Genetics, 118:691-694
  102. Cantor, J. M., Blanchard, R., Paterson, A. D. & Bogaert, A. F. (2002). How many gay men owe their sexual orientation to fraternal birth order. Archives of Sexual Behavior, 31:63-71
  103. http://mendel.ugr.es/genysoc/pdfs/sexorientation-finger.pdf
  104. JM. Bailey, RC. Pillard. A genetic study of male sexual orientation. „Archives of General Psychiatry”. 48 (12), s. 1089-96, Dec 1991. PMID: 1845227. 
  105. S. LeVay. A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men.. „Science”. 253 (5023), s. 1034-7, Aug 1991. PMID: 1887219. 
  106. LS. Allen, RA. Gorski. Sexual orientation and the size of the anterior commissure in the human brain.. „Proc Natl Acad Sci U S A”. 89 (15), s. 7199-202, Aug 1992. PMID: 1496013. 
  107. 107,0 107,1 Jonathan Modie: Biology behind homosexuality in sheep, study confirms (ang.). W: EurekAlert! [on-line]. American Association for the Advancement of Science, 8 marca 2004. [dostęp 25 grudnia 2011].
  108. 108,0 108,1 JM. Cantor. Is homosexuality a paraphilia? The evidence for and against.. „Arch Sex Behav”. 41 (1), s. 237-47, Feb 2012. DOI: 10.1007/s10508-012-9900-3. PMID: 22282324. 
  109. Association of Gay and Lesbian Psychiatrists (ang.). [dostęp 2011-12-30].
  110. American Psychological Association. [dostęp 2011-12-30].
  111. Centre for Addiction and Mental Health. [dostęp 2011-12-30].
  112. LM. Diamond. Female bisexuality from adolescence to adulthood: results from a 10-year longitudinal study.. „Dev Psychol”. 44 (1), s. 5-14, Jan 2008. DOI: 10.1037/0012-1649.44.1.5. PMID: 18194000. 
  113. Promoting lesbian, gay, bisexual and transgender rights overseas (10/07/2006). FCO. [dostęp 24 lutego 2009]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-07-26)].
  114. Promoting Lesbian, Gay, Bisexual And Transgender Rights Overseas
  115. Support of Legal Recognition of Same-Sex Civil Marriage
  116. American Sociological Association: American Sociological Association Member Resolution on Proposed U.S. Constitutional Amendment Regarding Marriage (ang.). W: www.asanet.org [on-line]. American Sociological Association, 7 kwietnia 2004. [dostęp 27 grudnia 2011].
  117. American Anthropological Association: Statement on Marriage and the Family (ang.). W: www.aaanet.org [on-line]. American Anthropological Association, 26 lutego 2004. [dostęp 28 grudnia 2011].
  118. GI. Roisman, E. Clausell, A. Holland, K. Fortuna i inni. Adult romantic relationships as contexts of human development: a multimethod comparison of same-sex couples with opposite-sex dating, engaged, and married dyads. „Dev Psychol”. 44 (1), s. 91-101, styczeń 2008. DOI: 10.1037/0012-1649.44.1.91. PMID: 18194008. 
  119. K. Bonello, MC. Cross. Gay monogamy: I love you but I can't have sex with only you.. „J Homosex”. 57 (1), s. 117-39, 2010. DOI: 10.1080/00918360903445962. PMID: 20069497. 
  120. B. D. Adam. Relationship Innovation in Male Couples. „Sexualities”. 9 (1), s. 5–26, 2006. DOI: 10.1177/1363460706060685. 
  121. 121,0 121,1 Colleen C. Hoff, Deepalika Chakravarty, Sean C. Beougher, Lynae A. Darbes i inni. Serostatus Differences and Agreements About Sex With Outside Partners Among Gay Male Couples. „AIDS Education and Prevention”. 21 (1), s. 25–38, 2009. DOI: 10.1521/aeap.2009.21.1.25. 
  122. LaSala M.. Monogamous or not: Understanding and counseling gay male couples. „Families in Society”. 82 (6), s. 605-611, 2001. 
  123. Mercer CH, Hart GJ, Johnson AM, Cassell JA. Behaviourally bisexual men as a bridge population for HIV and sexually transmitted infections? Evidence from a national probability survey. „International Journal of STD & AIDS”. 20 (2), s. 87–94, luty 2009. DOI: 10.1258/ijsa.2008.008215. PMID: 19182053. 
  124. JT. Parsons, TJ. Starks, S. DuBois, C. Grov i inni. Alternatives to monogamy among gay male couples in a community survey: implications for mental health and sexual risk.. „Arch Sex Behav”. 42 (2), s. 303-12, Feb 2013. DOI: 10.1007/s10508-011-9885-3. PMID: 22187028. 
  125. Parsons JT, Starks TJ, Gamarel KE, Grov C. Non-monogamy and sexual relationship quality among same-sex male couples. „J Fam Psychol”. 26 (5), s. 669–77, October 2012. DOI: 10.1037/a0029561. PMID: 22906124 (ang.). 
  126. Bettinger Michael. Polyamory and Gay Men. A Family Systems Approach.. „Journal of GLBT Family Studies”. 1 (1), s. 97-116, 2005. DOI: 10.1300/J461v01n01_07. 
  127. E. Sheff. Polyamorous Families, Same-Sex Marriage, and the Slippery Slope. „Journal of Contemporary Ethnography”. 40 (5), s. 487–520, 2011. DOI: 10.1177/0891241611413578. ISSN 0891-2416 (ang.). 
  128. Seelau EP, Seelau SM, Poorman PB. Gender and role-based perceptions of domestic abuse: does sexual orientation matter?. „Behav Sci Law”. 21 (2), s. 199–214, 2003. DOI: 10.1002/bsl.524. PMID: 12645045 (ang.). 
  129. Pam Elliot. Shattering Illusions: Same-Sex Domestic Violence. „Journal of Gay & Lesbian Social Services”. 4 (1), s. 1–8, 1996. DOI: 10.1300/J041v04n01_01. ISSN 1053-8720. 
  130. Patrick C. McKenry, Julianne M. Serovich, Tina L. Mason, Katie Mosack. Perpetration of Gay and Lesbian Partner Violence: A Disempowerment Perspective. „Journal of Family Violence”. 21 (4), s. 233–243, 2006. DOI: 10.1007/s10896-006-9020-8. ISSN 0885-7482 (ang.). 
  131. http://www.lambda.org/dv_background.htm
  132. Same-Gender Domestic Violence Reports (ang.). [dostęp 2014-10-18].
  133. Gregory S. Merrill, Valerie A. Wolfe. Battered Gay Men. „Journal of Homosexuality”. 39 (2), s. 1–30, 2000. DOI: 10.1300/J082v39n02_01. ISSN 0091-8369. 
  134. Christopher J. Alexander. Violence in Gay and Lesbian Relationships. „Journal of Gay & Lesbian Social Services”. 14 (1), s. 95-98, 2002. DOI: 10.1300/J041v14n01_06. 
  135. Andrew Richards, Nathalie Noret & Ian Rivers. Violence & Abuse in Same-Sex Relationships. „Social Inclusion & Diversity”. 5, 2003. 
  136. Stiles-Shields C, Carroll RA. Same-Sex Domestic Violence: Prevalence, Unique Aspects, and Clinical Implications. „J Sex Marital Ther”, s. 1–13, September 2014. DOI: 10.1080/0092623X.2014.958792. PMID: 25189218 (ang.). 
  137. Hiszpański parlament zezwolił na śluby homoseksualistów. gazeta.pl. [dostęp 28 grudnia 2009].
  138. Kanada zezwala na małżeństwa homoseksualne. gazeta.pl. [dostęp 28 grudnia 2009].
  139. Senat Rzeczypospolitej Polskiej: Uchwała Senatu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 3 grudnia 2004 r. w sprawie wniesienia do Sejmu projektu ustawy o rejestrowanych związkach między osobami tej samej płci. W: Archiwum uchwał Senatu V Kadencji [on-line]. Senat Rzeczypospolitej Polskiej, 3 grudnia 2004. [dostęp 3 stycznia 2012].
  140. PAP: Związki partnerskie: lewica "za", prawica "przeciw". W: wiadomosci.wp.pl [on-line]. Wirtualna Polska, 3 grudnia 2004. [dostęp 3 stycznia 2012].
  141. Katarzyna Wiśniewska: Dajcie nam prawo do związku. W: Gazeta Wyborcza [on-line]. Agora S.A., 4 lipca 2009. [dostęp 3 stycznia 2012].
  142. Office for National Statistics: Statistical Bulletin: Families and Households, 2014. 2015. [dostęp 2015–03–01].
  143. Gates GJ: LGBT Parenting in the United States. Williams Institute, 2013. [dostęp 2015–03–01].
  144. Gates GJ: LGB Families and Relationships: Analyses of the 2013 National Health Interview Survey. Williams Institute, 2014. [dostęp 2015–03–01].
  145. Portrait of Families and Living Arrangements in Canada: Families, households and marital status, 2011 Census of Population. Ottawa: Statistics Canada, 2012, s. 7–8. ISBN 978-1-100-21118-3. [dostęp 2015–03–01].
  146. Buisson G, Lapinte A. Le couple dans tous ses états. Non-cohabitation, conjoints de même sexe, Pacs.... „Insee première”. 1435, s. 1–4, 2013. [dostęp 2015–03–01]. 
  147. Australian Bureau of Statistics: Same-sex couples in Australia. W: Australian Social Trends [on-line]. 2013. [dostęp 2015–03–01].
  148. 148,0 148,1 Biblarz TJ, Stacey J. How Does the Gender of Parents Matter?. „Journal of Marriage and Family”. 72 (1), s. 3–22, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x. [dostęp 2015–03–01]. 
  149. 149,0 149,1 Short E, Riggs DW, Perlesz A, Brown R, Kane G: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families: A Literature Review prepared for the Australian Psychological Society. Australian Psychological Society, 2007. [dostęp 2015–03–01].
  150. Patterson CJ. Children of Lesbian and Gay Parents: Psychology, Law, and Policy. „American Psychologist”. 64 (8), s. 727–36, 2009. DOI: 10.1037/0003-066X.64.8.727. PMID: 19899878. 
  151. Expert Affidavit of Michael Lamb, Ph.D., Windsor v. United States, United States District Court for the Southern District of New York. 2011. [dostęp 2015–03–01].
  152. Perrin EC, Siegel BS; Committee on Psychosocial Aspects of Child and Family. Promoting the Well-Being of Children Whose Parents Are Gay or Lesbian. „Pediatrics”. 131 (4), s. e1374–83, 2013. DOI: 10.1542/peds.2013-0377. PMID: 23519940. 
  153. 153,0 153,1 Moore MR, Stambolis-Ruhstorfer M. LGBT Sexuality and Families at the Start of the Twenty-First Century. „Annual Review of Sociology”. 39, s. 491–507, 2013. DOI: 10.1146/annurev-soc-071312-145643. 
  154. Manning WD, Fettro MN, Lamidi E. Child Well-Being in Same-Sex Parent Families: Review of Research Prepared for American Sociological Association Amicus Brief. „Population Research and Policy Review”. 33 (4), s. 485–502, 2014. DOI: 10.1007/s11113-014-9329-6. PMID: 25018575. PMCID: PMC4091994. 
  155. Committee on Lesbian, Gay, and Bisexual Concerns; Committee on Children, Youth, and Families; Committee on Women in Psychology: Lesbian & Gay Parenting. American Psychological Association, 2005. [dostęp 2015–03–01].
  156. Biblarz TJ, Savci E. Lesbian, Gay, Bisexual, and Transgender Families. „Journal of Marriage and Family”. 72 (3), s. 480–97, 2010. DOI: 10.1111/j.1741-3737.2010.00714.x. [dostęp 2015–03–01]. 
  157. Itaborahy LP, Zhu J: State-Sponsored Homophobia: A world survey of laws: Criminalisation, protection and recognition of same-sex love. International Lesbian Gay Bisexual Trans and Intersex Association, maj 2014. [dostęp 2015–03–01].
  158. Kpł 18,22: „Nie będziesz obcował z mężczyzną, tak jak się obcuje z kobietą. To jest obrzydliwość!”; por. też Kpł 20,13; Rz 1,24-27; 1 Kor 6,9-10; 1 Tm 1,9n]
  159. homoseksualizm.org
  160. 160,0 160,1 Just the Facts about Sexual Orientation and Youth. A Primer for Principals, Educators, and School Personnel (ang.). Amerykańskie Towarzystwo Psychologiczne. [dostęp 2010-03-21].
  161. homiki.pl – Homofobia katolicyzmu
  162. Paweł Krukow: Racjonalista (pol.). W: Homofobia – studium przypadku [on-line]. 2003-09-27. [dostęp 2011-08-16].
  163. Homoseksualiści a holocaust. stowarzyszenie Nigdy Więcej. [dostęp 12 grudnia 2010].
  164. 164,0 164,1 164,2 164,3 Nazi Persecution of Homosexuals 1933-1945 (ang.). W: www.ushmm.org [on-line]. United States Holocaust Memorial Museum. [dostęp 27 grudnia 2011].
  165. Ruediger Lautmann: Gay Prisoners in Concentration Camps as Compared with Jehovah's Witnesses and Political Prisoners (ang.). W: Jevish Virtual Library [on-line]. American-Israeli Cooperative Enterprise. [dostęp 27 grudnia 2011].
  166. Klara Zetkin: "Wspomnienia"; Marx Engels Internet Archive
  167. Dan Healey GLQ 8:3 Homosexual Existence and Exisitng Socialism New Light on the Repression of Male Homosexuality in Stalin's Russia s. 349–378, 2002
  168. Herek, G. (1991). Stigma, prejudice and violence against lesbians and gay men. In J. Gonsiorek & J. Weinrich (Eds.), Homosexuality: Research implications for public policy (pp. 60-80). Newbury Park, CA: Sage Publications. [1]
  169. B. Greene. Ethnic-minority lesbians and gay men: mental health and treatment issues.. „J Consult Clin Psychol”. 62 (2), s. 243-51, Apr 1994. PMID: 8201060. 
  170. http://www.pewglobal.org/2013/06/04/the-global-divide-on-homosexuality/
  171. Jerzy A. Kowalski, Krótka historia emancypacji homoseksualizmu, na portalu Historia.org.pl
  172. American Psychological Association: Sexual orientation and homosexuality (ang.). .apa.org. [dostęp 2011-06-10].
  173. Gay and Lesbian Medical Association: "About GLMA". 2008-28-12.
  174. http://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00918369.2014.872521#.VA-qb_ldWSo
  175. http://books.google.dk/books?id=2jCCXcJWZmAC&pg=PA302&lpg=PA302&dq=sexual+orientation+depression+environment+homophobia&source=bl&ots=48jQZd5Ec0&sig=nveirzKjrY-91UJY3ljztd-3LeU&hl=en&sa=X&ei=TKcPVOyFMMbZare5gagE&ved=0CDYQ6AEwAg#v=onepage&q=sexual%20orientation%20depression%20environment%20homophobia&f=false
  176. http://pdf.countyofdane.com/humanservices/youth/assessment_surveys/2009/homophobic_teasing_psych_outcomes_parent_influence.pdf
  177. http://public.eblib.com/choice/PublicFullRecord.aspx?p=1712903
  178. ScourfieldS. J ScourfieldS., RoenR. K RoenR., McDermottM. L. McDermottM., Lesbian, gay, bisexual and transgender young people’sexperience of distress: resilience, ambivalence and self-destructive behaviour, wyd. 3, Health Soc Care Community, s. 329-36.
  179. KonstantinosK. Tsirigotis KonstantinosK., WojciechW. Gruszczyński WojciechW., MartaM. Tsirigotis-Maniecka MartaM., Autodestruktywność pośrednia u osób homoseksualnych, Psychiatria Polska, ISBN 2391-5854.
  180. History of AIDS up to 1986
  181. innastrona.pl · BE.QUEER Picie moczu, tarzanie się w kale, narkotyki i pedofila – portal gej i les
  182. Answers to Your Questions About Sexual Orientation and Homosexuality
  183. 183,0 183,1 Beyond Tops and Bottoms: Correlations between Sex-Role Preferences and Physical Preferences for Partners among Gay Men
  184. Sullivan PS, Hamouda O, Delpech V, et al.. Reemergence of the HIV epidemic among men who have sex with men in North America, Western Europe, and Australia, 1996-2005. „Ann Epidemiol”. 19 (6), s. 423–31, June 2009. DOI: 10.1016/j.annepidem.2009.03.004. PMID: 19460672. 
  185. Baral S, Sifakis F, Cleghorn F, Beyrer C. Elevated risk for HIV infection among men who have sex with men in low- and middle-income countries 2000-2006: a systematic review. „PLoS Med.”. 4 (12), s. e339, December 2007. DOI: 10.1371/journal.pmed.0040339. PMID: 18052602. 
  186. Beyrer C, Sullivan P, Sanchez J, et al.. The increase in global HIV epidemics in MSM. „AIDS”. 27 (17), s. 2665–78, November 2013. DOI: 10.1097/01.aids.0000432449.30239.fe. PMID: 23842129 (ang.). 
  187. Beyrer C, Baral SD, van Griensven F, et al.. Global epidemiology of HIV infection in men who have sex with men. „Lancet”. 380 (9839), s. 367–77, July 2012. DOI: 10.1016/S0140-6736(12)60821-6. PMID: 22819660. 
  188. Françoise F Hamers, Angela M Downs. The changing face of the HIV epidemic in western Europe: what are the implications for public health policies?. „The Lancet”. 364 (9428), s. 83–94, 2004. DOI: 10.1016/S0140-6736(04)16594-X. ISSN 01406736. 
  189. Stand und Entwicklung der HIV-Epidemie in Deutschland (niem.). Epidemiologisches Bulletin, 25. November 2005 / Nr. 47. [dostęp 2014-09-30]. [zarchiwizowane z tego adresu (21. MARZEC, 2012)].
  190. Thematic report: Men who have sex with men. [dostęp 2014-09-30].
  191. https://archive.is/20120805140755/www.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/hiv_aids/Ryc_2d.jpg
  192. Krajowe Centrum ds. AIDS – Agenda Ministra Zdrowia :: Prace Badawcze :: Badania Społeczne
  193. Varghese, B., Maher, J.E., Peterman, T.A., Branson, B.M. and Steketee, R.W.. Reducingthe risk of sexual HIV transmission: quantifying the per-act risk for HIV on the basis of choice of partner, sex act, and condom use. „Sex. Transm. Dis.”, s. 38–43, 2002. PMID 11773877. 
  194. HIV/AIDS in the United States | Factsheets | CDC HIV/AIDS
  195. Table 3 | Estimated numbers of diagnoses of AIDS, by year of diagnosis and selected characteristics of persons, 1998–2002— United States | Reports | Statistics and Surveillanc...
  196. Table 1 | Cases of HIV Infection and AIDS in the United States and Dependent Areas, 2007| Reports | Statistics and Surveillance | Topics | CDC HIV/AIDS
  197. Top "Gay" Organization Comes Clean: "HIV is a gay disease."
  198. 198,0 198,1 Hall RC, Hall RC. A profile of pedophilia: definition, characteristics of offenders, recidivism, treatment outcomes, and forensic issues. „Mayo Clinic Proceedings”. 82 (4), s. 457–71, kwiecień 2007. PMID: 17418075. 
  199. Kurt Freund, Robin Watson, and Douglas Rienzo, “Heterosexuality, Homosexuality, and Erotic Age Preference,” The Journal of Sex Research 26, No. 1 (February, 1989): 107.
  200. McConaghy N. Paedophilia: a review of the evidence. „The Australian and New Zealand Journal of Psychiatry”. 32 (2), s. 252–65; discussion 266–7, kwiecień 1998. PMID: 9588305. 
  201. Freund K, Watson R, Dickey R, Rienzo D. Erotic gender differentiation in pedophilia. „Archives of Sexual Behavior”. 20 (6), s. 555–66, grudzień 1991. DOI: 10.1007/BF01550954. PMID: 1768222. 
  202. Freund K, Kuban M. Deficient erotic gender differentiation in pedophilia: a follow-up. „Archives of Sexual Behavior”. 22 (6), s. 619–28, grudzień 1993. DOI: 10.1007/BF01543304. PMID: 8285848. 
  203. Herek, G.M. (1991). Stigma, prejudice, and violence against lesbians and gay men. In J. Gonsiorek & J. Weinrich (Eds.), Homosexuality: Research implications for public policy (pp. 60-80). Newbury Park, CA: Sage.
  204. Facts About Homosexuality and Child Molestation
  205. Silverthorne &S. & Quinsey Silverthorne &S. &, Sexual partner age preferences of homosexual and heterosexual men and women, wyd. 29, 2000, s. 67-76.
  206. Groth AN, Birnbaum HJ. Adult sexual orientation and attraction to underage persons. „Archives of Sexual Behavior”. 7 (3), s. 175–81, maj 1978. DOI: 10.1007/BF01542377. PMID: 666571. 
  207. W. D. Erickson, “Behavior Patterns of Child Molesters,” Archives of Sexual Behavior 17 (1988): 83.
  208. Berlin FS. Treatments to Change Sexual Orientation. „The American Journal of Psychiatry”. 157 (5), s. 838, maj 2000. PMID: 10784491. 
  209. Clark SJ. Gay priests and other bogeymen. „Journal of Homosexuality”. 51 (4), s. 1–13, 2006. DOI: 10.1300/J082v51n04_01. PMID: 17135125. 
  210. Hafidh M. Farhan, Aziz Salim Shakir. The prevalence of mental disorders among lesbian, gay, bisexual and transgender (LGBT) in Baghdad. „American Journal of BioMedicine”. 2 (12), s. 1219-1228, 2014 (ang.). 
  211. http://www.bezuprzedzen.org/doc/Stanowisko_PTS.pdf Stanowisko PTS homoseksualizm, a pedofilia
  212. http://www.apa.org/topics/orientation.html#mentalillness[martwy link]
  213. Wbrew naturze? – wystawa w Oslo, Indymedia, 2006-11-20
  214. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/6066606.stm "Oslo gay animal show draws crowds", October 19, 2006, BBC News
  215. Volker Sommer, Paul L. Vasey: Homosexual Behaviour in Animals: An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, 27 lipca 2006, s. 131-153. ISBN 978-0-521-86446-6.
  216. 216,0 216,1 Malcolm J. Coe. “Necking” behaviour in the giraffe. „Journal of Zoology”. 151 (3), s. 313–321, 1967. DOI: 10.1111/j.1469-7998.1967.tb02117.x. 
  217. Robert E. Simmons, Lue Scheepers. Winning by a Neck: Sexual Selection in the Evolution of Giraffe. „The American Naturalist”. 148 (5), s. 771, 1996. DOI: 10.1086/285955. 
  218. Dinitia Smith: Central Park Zoo's gay penguins ignite debate (ang.). W: SFGate [on-line]. Hearst Communications Inc., 7 lutego 2004. [dostęp 25 grudnia 2011].
  219. http://www.dw.de/cold-shoulder-for-swedish-seductresses/a-1484083
  220. http://www.abc.net.au/news/2004-12-25/gay-penguins-found-in-japanese-aquariums/608230
  221. http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=3562071
  222. http://www.thestar.com/news/world/2012/11/08/world_first_as_gay_king_penguins_become_fathers.html

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]