Bark (Bielsko-Biała)
![Ziemia](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e9/Geographylogo.svg/20px-Geographylogo.svg.png)
zniesiony majątek i gmina katastralna w granicach Bielska-Białej | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Miasto | |
Data założenia |
ok. 1593 |
W granicach Bielska-Białej |
1 stycznia 1977 |
Strefa numeracyjna |
33 |
Kod pocztowy |
43-346 |
Tablice rejestracyjne |
SB |
Położenie na mapie Bielska-Białej ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa śląskiego ![]() | |
![]() |
Bark (niem. Barg) – środkowo-wschodnia część Komorowic (Krakowskich), jednej z dzielnic Bielska-Białej, położona w rejonie ulicy Barkowskiej. Historycznie majątek powstały w wyniku podziału wsi Biertułtowice pod koniec XVI wieku, a w latach 1850–1919 samodzielna gmina katastralna. Współcześnie wchodzi w skład obrębu ewidencyjnego oraz osiedla Komorowice Krakowskie i jest obszarem o przewadze rozproszonej zabudowy jednorodzinnej.
Historia
[edytuj | edytuj kod]Pierwsza wzmianka o Gruncie Barkowskim jako jednym z dwóch działów, na które za czasów Łazińskich podzielono majątkowo wieś Biertułtowice, pochodzi z 1593. Był to obszar o wielkości czterech łanów obejmujący m.in. dwór i zabudowania gospodarcze biertułtowskich panów feudalnych[1]. W księgach chrztów parafii świętego Jana Chrzciciela Bark pojawił się od 1643, a w księgach ślubów od 1647. Nazwa majątku pochodziła od niemieckiego wyrazu Berg oznaczającego górę, który w miejscowym dialekcie przybierał formę Barg. Ma to związek z jego położeniem na zboczu wyraźnego wzgórza[2].
W konsekwencji I rozbioru Polski (1772) Bark wszedł w skład Królestwa Galicji i Lodomerii[3]. W latach 1849/1850 przeprowadzona została kompleksowa reforma administracyjna, zastępującą dawne struktury feudalne nowoczesnym podziałem terytorialnym[4][5]. Powstały na przeciwległych brzegach Białej dwie gminy polityczne noszące po polsku nazwę Komorowice, a po niemiecku Batzdorf, należące odpowiednio do powiatu bielskiego i bialskiego. Galicyjska gmina Komorowice dzieliła się katastralnie na właściwe Komorowice oraz Bark[6][7][8]. Według spisu powszechnego z 1900 na Barku znajdowało się 41 budynków zamieszkiwanych przez 465 osób[9].
Odrębność terytorialna Barku została zniesiona w 1919 roku, po przyłączeniu do Polski. Początkowo znajdował się w granicach gminy jednostkowej Komorowice, a od 1934 gminy zbiorowej gminy Biała w powiecie bialskim w województwie krakowskim[10][11]. Na mocy ustawy o reformie rolnej z 1920 dokonano parcelacji wielkich majątków komorowickich, po stronie krakowskiej tyczyło sie to przede wszystkim Barku należącego do Karola Stefana Habsburga (107 ha). Wydzielono z niego jedno duże gospodarstwo i 83 działek[12]. W okresie II wojny światowej Komorowice z Barkiem zostały przyłączone bezpośrednio do Rzeszy Niemieckiej, wchodząc w skład powiatu bielskiego (Landkreis Bielitz) w ramach rejencji katowickiej jako okręg urzędowy (Amtsbezirk) Batzdorf-Ost[13].
Po zakończeniu wojny i przywróceniu administracji polskiej Komorowice (Krakowskie) z Barkiem ponownie stały się częścią gminy Biała w województwie krakowskim[14]. Taki stan rzeczy utrzymał się do roku 1954, gdy w konsekwencji kolejnej reformy administracyjnej utworzono gromadę Komorowice, po raz pierwszy obejmującą w ramach jednej jednostki administracyjnej śląską i małopolską część Komorowic (od momentu połączenia Bielska-Białej w 1951 znajdowały się one w jednym województwie – katowickim, i powiecie – bielskim)[15]. Na mocy kolejnej reformy, która weszła w życie w 1973, zlikwidowano gromady i utworzono gminę Komorowice[16]. Z dniem 1 stycznia 1977 cały jej obszar (z Barkiem) został włączony w granice Bielska-Białej[17].
Jako część Bielska-Białej Bark stał się jednym z kierunków suburbanizacji miasta. Rozproszoną zabudowę jednorodzinną dopełniły począwszy od lat 90. XX wieku inwestycje deweloperskie w formie budynków szeregowych i małych bloków (ulica Dragonów, Kirasjerów, Kaletnicza; obszar pomiędzy ulicami Barkowska i Na Fermie)[18][19].
Środowisko naturalne
[edytuj | edytuj kod]Komorowice są dzielnicą silnie zurbanizowaną i uprzemysłowioną. Jedynie na Barku (338 m n.p.m.) i przyległych wzgórzach zachowała się tradycyjny krajobraz rolniczo-leśny, typowy dla Pogórza Śląskiego, ze zróżnicowaną szatą roślinną[20]. W rejonie ulicy Barkowskiej znajdują się mniejsze zgrupowania stawów[21]. Status pomnika przyrody mają buków (cztery buki w skupisku nad stawami koło nieruchomości przy ulicy Barkowskiej 133[22]. W opracowaniach poświęconych ochronie przyrody pojawiają się od pierwszej dekady XXI wieku propozycje utworzenia zespołu przyrodniczo-krajobrazowego „Bark” (miałby obejmować rozległy obszar między Komorowicami a Hałcnowem), choć żaden z tych postulatów nie został dotąd (2024) zrealizowany[23][24].
Przez ulicę Barkowską przebiega niebieski szlak rowerowy „Dookoła Bielska-Białej”[25].
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 57, 76.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 58.
- ↑ Bark, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 108 .
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 117.
- ↑ Monografia Bielska-Białej 2010 ↓, s. 126 (tom III).
- ↑ Allgemeines Verzeichnis der Ortsgemeinden und Ortschaften Österreichs nach den Ergebnissen der Volkszählung vom 31. Dezember 1910. Wien: K.k. Statistische Zentralkommission, 1915, s. 310, 317.
- ↑ Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, Band XII. Galizien, Wien: K. K. Statistische Zentralkommission, 1907, s. 8–9 .
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 117, 131.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 120.
- ↑ Dz.U. z 1934 r. nr 69, poz. 639
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 116.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 195–196.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 226–227.
- ↑ Rozporządzenie wojewody śląsko-dąbrowskiego z dnia 27 listopada 1945 r. o podziale powiatu bielskiego w województwie śląsko-dąbrowskim na gminy wiejskie i gromady. Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki, 1945, nr 34. [dostęp 2024-05-17].
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 280.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 294.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 299.
- ↑ Gojniczek, Krzyżanowski i Sperka 2024 ↓, s. 326.
- ↑ Osiedle Zielone Wzgórze. [dostęp 2024-06-14].
- ↑ Monografia Bielska-Białej 2010 ↓, s. 76 (tom I).
- ↑ Monografia Bielska-Białej 2010 ↓, s. 80–81 (tom I).
- ↑ Aktualizacja Programu ochrony środowiska w mieście Bielsku-Białej do roku 2016 z perspektywą na lata 2017 – 2020. s. 177–181. [dostęp 2024-05-19].
- ↑ Monografia Bielska-Białej 2010 ↓, s. 76, 80–81 (tom I).
- ↑ Zachara i Mikler 2004 ↓, s. 114–115.
- ↑ Stowarzyszenie "Region i Beskidy": Dookoła Bielska-Białej na rowerze: niebieski szlak rowerowy nr 001. beskidy.travel. [dostęp 2024-06-06].
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Wacław Gojniczek, Lech Krzyżanowski, Jerzy Sperka: Komorowice Krakowskie, Komorowice Śląskie. Dzieje dwóch miejscowości, potem czterech, a dzisiaj dzielnic(y) Bielska-Białej. Bielsko-Biała: Książnica Beskidzka w Bielsku-Białej, 2024. ISBN 978-83-63904-74-6.
- Bielsko-Biała. Monografia miasta. Idzi Panic (red.). Bielsko-Biała: Wydział Kultury i Sztuki Urzędu Miejskiego w Bielsku-Białej, 2010. ISBN 978-83-60136-26-3.
- Jacek Zachara, Wojciech Mikler: Przyroda Bielska-Białej. Bielsko-Biała: Stowarzyszenie „Olszówka”, 2004. ISBN 83-918676-0-9.