Województwo krakowskie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy województwa krakowskiego II Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo krakowskie.
województwo krakowskie
województwo
1921-1939
Herb
Herb województwa krakowskiego
Państwo  II Rzeczpospolita
Data powstania 23 grudnia 1920 / 1 września 1921[1]
Stolica Kraków
Wojewoda Józef Tymiński
Powierzchnia 17 560 km²
Populacja (1931)
• liczba ludności

2 300 100
• gęstość 131 os./km²
Tablice rejestracyjne KR
Adres Urzędu Wojewódzkiego:
ul. Basztowa 22
Kraków
Podział administracyjny
Plan województwa krakowskiego
Liczba powiatów miejskich 1
Liczba powiatów ziemskich 17
Liczba gmin miejskich 47
Liczba gmin wiejskich 195
Położenie na mapie II Rzeczypospolitej
Poland Voivodeships adminstrative division 1930 Kraków Voivodeship.svg
Portal Portal Polska
Województwo krakowskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9 grudnia 1931 r.
Województwo krakowskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Skorowidz miejscowości 1921 – szczegółowe dane GUS spisu powszechnego 1921 – województwo krakowskie i Śląsk Cieszyński
Województwo krakowskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1931
Urząd Wojewódzki Krakowski w Krakowie – widok współczesny

Województwo krakowskiewojewództwo II Rzeczypospolitej utworzone ustawą 23 grudnia 1920[2] (zaczęło funkcjonować 1 września 1921[3]) ze stolicą w Krakowie. Innymi głównymi miastami województwa były Tarnów, Nowy Sącz, Jaworzno, Oświęcim, Chrzanów, Bochnia i Jasło[4].

W wyniku reformy administracyjnej kraju 1 kwietnia 1932 r. zlikwidowano 5 uprzednio istniejących powiatów woj. krakowskiego: grybowski, makowski, oświęcimski, pilzneński i wielicki. Liczbę powiatów ustalono na 18 (17 ziemskich i 1 grodzki). Na terenie województwa były 54 miasta[5]. 1 listopada 1938 r. do województwa krakowskiego (pow. nowotarski) przyłączono fragmenty Spiszu i Orawy o powierzchni 180 km². Po napaści Niemiec i aneksji zachodniej części województwa do Rzeszy (powiaty bialski, żywiecki i większa część pow. chrzanowskiego i wadowickiego), w ramach Generalnego Gubernatorstwa powstał dystrykt krakowski, w którym działała administracja podziemna[6].

Podział administracyjny[edytuj]

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.

Powiat Pow.km² Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo krakowskie
bialski 4 635 139.100 POL Biała Krakowska (Bielsko-Biała) COA.svg Biała 22.891
bocheński 877 113.800 POL Bochnia COA.svg Bochnia 12.274
brzeski 849 102.200 POL Brzesko COA 1.svg Brzesko 3.672
chrzanowski 722 138.100 POL Chrzanów COA.svg Chrzanów 17.833
dąbrowski 650 66.700 POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg Dąbrowa 6.017
dębicki (od 1937) 8 1141 110.900 POL Dębica N COA.svg Dębica 9.276
gorlicki ¹ 1082 104.800 POL Gorlice COA 1.svg Gorlice 6.730
grybowski (do 1932) ¹ 585 51.932 POL Grybów COA.svg Grybów 3.311
jasielski ² 1055 116.100 POL Jasło COA.svg Jasło 10.112
krakowski 5 7 884 187.500 POL Kraków COA.svg Kraków 219.300
Kraków miasto 48 219.300 POL Kraków COA.svg Kraków 219.300
limanowski 944 87.300 POL Limanowa COA.svg Limanowa 2.542
makowski (od 1924 do 1932) ³ 823 67.378 POL Maków Podhalański COA.svg Maków 4.111
mielecki 901 77.500 POL Mielec COA.svg Mielec 7.057
myślenicki 3 5 988 102.700 POL Myślenice COA.svg Myślenice 6.277
nowosądecki ¹ 1572 183.900 POL Nowy Sącz COA.svg Nowy Sącz 30.278
nowotarski 3 6 2069 131.800 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ 10.700
oświęcimski (do 1932) 4 314  ? POL Oświęcim COA.svg Oświęcim 11.949
pilzneński (do 1932) ² 573 47.355 POL Pilzno COA.svg Pilzno 3.671
podgórski (do 1923) 7 221 39.937 Podgorze Free ,Royal City (Krakow) coat of arms.jpg Podgórze 24.676
ropczycki (do 1937) ² 8 1141 110.700 POL Ropczyce COA.svg Ropczyce 3.382
spisko-orawski (do 1925) 6 583 22.684 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ 8.071
tarnowski ¹ 881 142.400 POL Tarnów COA.svg Tarnów 45.235
wadowicki ³ 4 1109 145.100 POL Wadowice dawny COA.svg Wadowice 8.400
wielicki (do 1932) 5 458 68.084 POL Wieliczka COA 1.svg Wieliczka 9.872
żywiecki ³ 1153 130.900 POL Żywiec COA.svg Żywiec 6.571
¹ 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat grybowski a jego terytorium włączono do powiatów nowosądeckiego, gorlickiego i tarnowskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3).
² 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat pilzneński a jego terytorium włączono do powiatów ropczyckiego i jasielskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3).
³ powiat makowski utworzono dopiero 1 stycznia 1924 r. z części obszaru powiatów żywieckiego i myślenickiego (Dz.U. 1923 nr 122 poz. 991). 1 kwietnia 1932 r. powiat zniesiono a jego terytorium włączono do powiatów wadowickiego, żywieckiego, myślenickiego i nowotarskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3).
4 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat oświęcimski a jego terytorium włączono do powiatów bialskiego i wadowickiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3).
5 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat wielicki a jego terytorium włączono do powiatów myślenickiego i krakowskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3).
6 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego (Dz.U. 1925 nr 63 poz. 441).
7 1 stycznia 1924 r. zniesiono powiat podgórski a jego terytorium włączono do powiatu krakowskiego (Dz.U. 1923 nr 122 poz. 992)
8 1 kwietnia 1937 r. zniesiono powiat ropczycki a z jego terytorium utworzono powiat dębicki (Dz.U. 1937 nr 18 poz. 119).

Ludność[edytuj]

W 1921 roku w województwie mieszkało 1 992 810 osób[7].

Podział ludności według narodowości[7]:

Podział ludności ze względu na wyznanie[7]:

Wojewodowie krakowscy w II Rzeczypospolitej[edytuj]

Miasta i miasteczka[edytuj]

Synteza[edytuj]

W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. krakowskiego występowały dwie formy (miasta i miasteczka).

Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (np. Krynica, Krzeszowice, Szczakowa i Zakopane) były wręcz wsiami[8].

Odwrotnie wiele miasteczek - a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka a nawet prawa miejskie (np. Osiek czy Lanckorona) - były gminami wiejskimi (chodzi tu o gminy jednostkowe sprzed komasacji w gminy zbiorowe w 1934 roku)[7]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).

Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto - pisany wielką literą - mimo braku praw miejskich (np. Narajów Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Narajów-Wieś)[7].

Miasta prawne galicyjskie (województwa krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie) należały do trzech kategorii:

  • miasta o własnym statucie
  • miasta rządzące się ustawą z 13 marca 1889 roku[11]
    • miasta należące do tej kategorii posiadały wszystkie przywileje miast (prawa miejskie), z wyjątkiem miasteczka Buczacz
  • miasta rządzące się ustawą z 3 lipca 1896 roku[12]
    • miasta należące do tej największej kategorii posiadały najczęściej przywileje a) miasteczek, rzadziej b) miast a czasem wyjątkowo (7 miejscowości) niektóre były c) wsiami

13 lipca 1933 roku weszła w życie ustawa o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego, stanowiąca znoszenie miast o liczbie mieszkańców niższej niż 3000 w drodze rozporządzeń Rady Ministrów, a większych miast w drodze ustawodawczej[13]. Ustawa z 3 lipca 1896 roku przestała obowiązywać w ciągu roku od wejścia w życie ustawy (czyli do lipca 1934) przez co miasta i miasteczka rządzące się ustawą z 1896 roku i liczące powyżej 3000 mieszkańców zostały automatycznie podniesione do rangi miast objętych ustawą z 1889 roku[14]. Tak więc 31 miast/miasteczek rządzących się ustawą z 1896 roku i liczących w 1933 roku mniej niż 3000 mieszkańców, a także 8 (9[15]) gmin miejskich będących wsiami (niezależnie od liczby ludności) zostałyby według nowego prawa przekształcone w gminy wiejskie. Jednakże indywidualnymi rozporządzeniami za miasta uznano 20 mniejszych miast[16] oraz wszystkie wsie[15] stanowiące gminy miejskie[17]. Równocześnie do rzędu miast podniesiono także trzy dotychczasowe gminy wiejskie[18]. Na mocy ustawy z 1933 łącznie 12 miejscowości (w tym jedna wieś) utraciło status gmin miejskich[19].

W poniższej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka województwa krakowskiego obu typów z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka) wraz z uwzględnieniem ustawy, którą miasta się rządziły. W późniejszych latach część najmniejszych miast status miejski utraciła; w wykazie oznaczono (►) miasta, które w 1937 roku były już wsiami[20].

Wykaz[edytuj]

Stan ludności: na 30 września 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)
Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XII - Województwo Krakowskie i Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1925
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach

Herb Miejscowość Charakter prawny Ustawa Przywileje Powiat Okręg sądowy Liczba mieszk.
POL Alwernia COA.svg Alwernia Gmina wiejska Miasteczko chrzanowski Krzeszowice 421
POL Andrychów dawny COA.svg Andrychów Miasto 1896 Miasteczko[21] wadowicki Andrychów 4171
POL Biała Krakowska (Bielsko-Biała) COA.svg Biała Miasto 1889 Miasto bialski Biała 7746
POL Biecz COA.svg Biecz Miasto 1896 Miasto gorlicki Biecz 3673
POL Bobowa COA.svg Bobowa Gmina wiejska Miasteczko grybowski[22] Ciężkowice 1422
POL Bochnia COA.svg Bochnia Miasto 1889 Miasto bocheński Bochnia 11014
POL Brzesko COA 1.svg Brzesko Miasto 1896 Miasteczko[21] brzeski Brzesko 3144
POL gmina Brzostek COA.svg Brzostek Miasto[23] 1896[24] Miasto pilzneński[25] Brzostek 1303
POL Chrzanów COA.svg Chrzanów Miasto 1896 Miasteczko[21] chrzanowski Chrzanów 11392
POL Ciężkowice COA.svg Ciężkowice Miasto[26] 1896[24] Miasto[27] grybowski[28] Ciężkowice 1934
POL Czarny Dunajec COA.jpg Czarny Dunajec Gmina wiejska[29] (►) [29] Wieś nowotarski Czarny Dunajec 2399
POL Czchów COA.svg Czchów Gmina wiejska Miasteczko brzeski Brzesko 1541
POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg Dąbrowa Miasto 1896 Miasteczko[21] dąbrowski Dąbrowa 2660
POL Dębica S COA.svg Dębica Miasto 1896 Miasto ropczycki[30] Dębica 3922
POL gmina Dębowiec COA.svg Dębowiec Gmina wiejska Miasteczko jasielski Jasło 1357
POL Dobczyce COA.svg Dobczyce Miasto 1896 Miasto wielicki[31] Dobczyce 2920
POL Gorlice COA 1.svg Gorlice Miasto 1889 Miasto gorlicki Gorlice 5611
POL Grybów COA.svg Grybów Miasto 1896 Miasto grybowski[32] Grybów 2931
POL Jasło COA.svg Jasło Miasto 1889 Miasto jasielski Jasło 10391
POL Jaworzno COA.svg Jaworzno Miasto 1896[33] Miasteczko[33][15] chrzanowski Jaworzno 15932
POL gmina Jodłowa COA.jpg Jodłowa Gmina wiejska Miasteczko pilzneński[25] Brzostek 3878
POL Jordanów COA.svg Jordanów Miasto 1896 Miasto myślenicki[34] Jordanów 1486
POL Kalwaria Zebrzydowska COA.svg Kalwarja Zebrzydowska Miasto 1896[35] Miasteczko[35] wadowicki Kalwarja 1692
POL Kęty COA.svg Kęty Miasto 1896 Miasto bialski Kęty 5751
POL gmina Kołaczyce COA.svg Kołaczyce Gmina wiejska Miasteczko jasielski Jasło 1348
POL Kraków COA.svg Kraków Miasto Statut[36] Miasto miasto Kraków[37] Kraków 183706
POL gmina Krościenko nad Dunajcem COA.jpg Krościenko[38] Gmina wiejska[38] Miasteczko nowotarski Krościenko 1849
POL Krynica-Zdrój COA.svg Krynica-Zdrój[39] Miasto 1896[33] Wieś[33] nowosądecki Muszyna 2341
POL Krzeszowice COA.svg Krzeszowice Gmina wiejska[40] [41] Wieś[33] chrzanowski Krzeszowice 2399
Lanckoronaherbstary.png Lanckorona[42] Gmina wiejska[42][43] (►) [43] Miasto[44] wadowicki Kalwarja 1001
POL Limanowa COA.svg Limanowa Miasto 1896[35] Miasteczko[35] limanowski Limanowa 2143
POL Lipnica Murowana COA.svg Lipnica Murowana Gmina wiejska Miasteczko bocheński Wiśnicz 757
POL Maków Podhalański COA.svg Maków Miasto 1896 Miasteczko[21] myślenicki[45] Maków 3226
POL Mielec dawny COA.svg Mielec Miasto 1896 Miasteczko[21] mielecki Mielec 5599
POL gmina Milówka COA.svg Milówka[46][47] Gmina wiejska[47] Miasteczko[46] żywiecki Milówka 2585
POL Muszyna COA.svg Muszyna Miasto 1896[35] Miasteczko[35] nowosądecki Muszyna 2516
POL Myślenice COA.svg Myślenice Miasto 1896 Miasto myślenicki Myślenice 3134
POL Niepołomice COA.svg Niepołomice Miasto[21] 1896 Miasteczko bocheński Niepołomice 4071
POL Nowy Sącz COA.svg Nowy Sącz Miasto 1889 Miasto nowosądecki Nowy Sącz 26280
POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ Miasto 1896 Miasto nowotarski Nowy Targ 8071
POL gmina Osiek Jasielski COA.jpg Osiek Gmina wiejska Miasto[44] jasielski Żmigród 813
POL Oświęcim COA.svg Oświęcim Miasto 1896 Miasto oświęcimski[48] Oświęcim 12187
POL Pilzno COA.svg Pilzno Miasto 1896 Miasto pilzneński[49] Pilzno 3546
POL Piwniczna-Zdrój COA.svg Piwniczna Miasto 1896 Miasteczko[21] nowosądecki Stary Sącz 3632
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław Gmina wiejska Miasteczko mielecki Mielec 816
POL Radomyśl Wielki COA.svg Radomyśl Wielki Miasto 1896[35] Miasteczko[35] mielecki Mielec 2468
POL Ropczyce COA.svg Ropczyce Miasto 1896 Miasto ropczycki[30] Ropczyce 3002
POL Ryglice COA.svg Ryglice[50] Gmina wiejska[50] Miasteczko tarnowski Tuchów 1256
POL Rzochów COA.svg Rzochów Gmina wiejska Miasteczko mielecki Mielec 546
POL Sędziszów Małopolski COA.svg Sędziszów Miasto 1896[35] Miasteczko[35] ropczycki[30] Ropczyce 1935
POL Skawina COA.svg Skawina Miasto 1896 Miasto podgórski[51] Skawina 2444
POL Stary Sącz COA.svg Stary Sącz Miasto 1896 Miasteczko[21] nowosądecki Stary Sącz 4770
POL Sucha Beskidzka COA.svg Sucha Miasto 1896 Miasteczko[21] żywiecki[52] Sucha 5151
Coats of arms of None.svg Szczakowa Miasto 1896[33] Wieś[33] chrzanowski Jaworzno 3723
POL Szczucin COA.svg Szczucin Gmina wiejska Miasteczko dąbrowski Dąbrowa 1358
POL Tarnów COA.svg Tarnów Miasto 1889 Miasto tarnowski Tarnów 35347
POL Trzebinia COA.svg Trzebinia M-ko[53] Gmina wiejska[54] [55] Miasteczko chrzanowski Chrzanów 1317
POL Tuchów COA.svg Tuchów Miasto 1896[35] Miasteczko[35] tarnowski Tuchów 2443
POL Tylicz COA.gif Tylicz Gmina wiejska Miasteczko nowosądecki Muszyna 1255
POL Tymbark COA.svg Tymbark Gmina wiejska Miasteczko limanowski Limanowa 735
POL Uście Gorlickie COA.svg Uście Ruskie Gmina wiejska Miasteczko gorlicki Gorlice 870
Coats of arms of None.svg Uście Solne Miasto[56] 1896[24] Miasteczko bocheński Bochnia 1346
POL Wadowice dawny COA.svg Wadowice Miasto 1889 Miasto wadowicki Wadowice 6862
POL Wieliczka COA 1.svg Wieliczka Miasto 1889 Miasto wielicki[57] Wieliczka 7235
POL gmina Wielopole Skrzyńskie COA.svg Wielopole Gmina wiejska Miasteczko ropczycki[30] Ropczyce 1005
POL Wilamowice COA.svg Wilamowice Miasto 1896[35] Miasteczko[35] bialski Kęty 1774
POL Nowy Wiśnicz COA.svg Wiśnicz Nowy Miasto[58] 1896[24] Miasteczko bocheński Wiśnicz 2691
POL Wojnicz COA.svg Wojnicz Miasto[59] 1896[24] Miasteczko brzeski Wojnicz 1910
POL Zakliczyn COA.svg Zakliczyn Gmina wiejska Miasteczko brzeski Zakliczyn 1167
Herb Zakopanego 1968-1997.svg Zakopane Miasto 1896[33] Wieś[33] nowotarski Nowy Targ 8808
POL Zator COA.svg Zator Miasto 1896[60] Miasto oświęcimski[61] Zator 1995
Coats of arms of None.svg Zbyszyce Gmina wiejska Miasteczko nowosądecki Nowy Sącz 469
POL Żabno COA.svg Żabno Miasto 1896 Miasteczko[21] dąbrowski Żabno 1228
POL gmina Nowy Żmigród COA.svg Żmigród Gmina wiejska Miasteczko jasielski Żmigród 1959
POL Żywiec COA.svg Żywiec Miasto 1896 Miasto żywiecki Żywiec 5320

Przypisy

  1. Dz.U. 1921 nr 46 poz. 282
  2. Dz.U. 1920 nr 117 poz. 768 - Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy
  3. Podział b. Królestwa Galicji i Lodomerii na województwa i likwidacja Namiestnictwa Galicji - Dz.U. 1921 nr 46 poz. 282 - Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 maja 1921 r. w przedmiocie wykonania art. 3 ustawy z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy. por też Agnieszka Biedrzycka, Kalendarium Lwowa 1918-1939, Kraków 2012 wyd. Universitas, ​ISBN 97883-242-1678-9​ s.129.
  4. Eugenjusz Romer, Powszechny atlas geograficzny, Lwów-Warszawa 1928, mapa 47
  5. Kalendarz Ilustrowanego Kuryera Codziennego na rok 1933, rocznik VI, Kraków 1933, str. 171
  6. Polska Podziemna
  7. a b c d e Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XII - Województwo Krakowskie, Śląsk Cieszyński, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
  8. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XV - Województwo Tarnopolskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
  9. Statut z dnia 14 października 1870 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 79
  10. Statut z dnia 6 października 1901 roku – Dz. Ust. Kraj. L. 108
  11. Dz. Ust. Kraj. L. 24
  12. Dz. Ust. Kraj. L. 51
  13. Ustawa z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33)
  14. Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno - administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
  15. a b c W Dz.U. 1933 nr 81 poz. 596 Jaworzno traktowane jest jako wieś (gmina), natomiast Skorowidz Miejscowości woj. krakowskiego z 1921 traktuje je jako miasteczko podlegające ustawie z 1896 roku, a serwis internetowy Miasta Jaworzno wspomina o statusie miasta obowiązującym od 21 września 1901 (str. 9)
  16. W tarnopolskim: Husiatyn (Dz.U. 1934 nr 25 poz. 187, we lwowskim: Baranów, Cieszanów, Dukla, Głogów, Janów, Jaryszczów Nowy, Kańczuga, Krakowiec, Radymno, Szczerzec (Dz.U. 1934 nr 28 poz. 232) i Sieniawa (Dz.U. 1934 nr 45 poz. 395) oraz w krakowskim: Kalwaria, Limanowa, Muszyna, Radomyśl Wielki, Sędziszów, Tuchów, Wilamowice i Zator (Dz.U. 1934 nr 28 poz. 233). Wyjątkowo tylko miasteczko Żabno (liczące ok. 2500 mieszkańców w 1933) nie wymagało osobnego rozporządzenia
  17. We lwowskim: Borysław (Dz.U. 1933 nr 62 poz. 467) i Winniki (Dz.U. 1933 nr 81 poz. 595) oraz w krakowskim: Jaworzno, Krynica, Krzeszowice, Szczakowa i Zakopane (Dz.U. 1933 nr 81 poz. 596)
  18. W tarnopolskim: Chorostków (Dz.U. 1934 nr 14 poz. 116), Mielnica i Tłuste (Dz.U. 1934 nr 25 poz. 186)
  19. W tarnopolskim: Jagielnica i Jazłowiec, we lwowskim: Niżankowice, Stara Sól i Ulanów oraz w krakowskim: Brzostek, Ciężkowice, Czarny Dunajec (wieś), Lanckorona, Uście Solne, Wiśnicz Nowy i Wojnicz
  20. M.P. 1937 nr 69 poz. 104
  21. a b c d e f g h i j k W 1934 roku prawa miejskie na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie)
  22. W związku ze zniesieniem powiatu grybowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu gorlickiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  23. Utrata statusu miasta z dniem 1 sierpnia 1934 i przekształcone w nową (zbiorową lecz o charakterze jednostkowym) wiejską gminę Brzostek I (Dz.U. 1934 nr 69 poz. 641; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  24. a b c d e Ustawa galicyjska z 1896 roku zniesiona (do końca lipca 1934 roku) na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 r. o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33), miejscowość nie podniesiona do rzędu miast objętych ustawą z 1889 roku z powodu niespełnienia kryterium ludnościowego (minimum 3000 mieszkańców) oraz braku indywidualnego rozporządzenia uznającego miejscowość za miasto
  25. a b W związku ze zniesieniem powiatu pilzneńskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu jasielskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  26. Utrata statusu miasta z dniem 1 sierpnia 1934, a miasto włączone do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Ciężkowice (Dz.U. 1934 nr 69 poz. 643; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  27. W publikacji źródłowej błędnie wymienione jako miasteczko, sprostowane na miasto w erracie
  28. W związku ze zniesieniem powiatu grybowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu tarnowskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  29. a b Otrzymanie statusu miasta (ustawa z 1896, bez praw miejskich bądź praw miasteczka) 1 stycznia 1925 (Dz.U. 1925 nr 8 poz. 57); ustawę galicyjską z 1896 roku zniesiono (do końca lipca 1934 roku) na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 roku o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33); ponieważ miejscowość nie spełniała kryterium ludnościowego (minimum 3000 mieszkańców i brak indywidualnego rozporządzenia uznającego miejscowość za miasto) utraciła status miasta z dniem 1 sierpnia 1934 i została włączona do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Czarny Dunajec (Dz.U. 1934 nr 68 poz. 594; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  30. a b c d W związku ze zniesieniem powiatu ropczyckiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość weszła w skład powiatu dębickiego (Dz.U. 1937 nr 18 poz. 119)
  31. 30 listopada 1929 miejscowość przyłączono do powiatu myślenickiego (Dz.U. 1929 nr 81 poz. 599)
  32. W związku ze zniesieniem powiatu grybowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu nowosądeckiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  33. a b c d e f g h i Otrzymanie praw miejskich (zmiana ustawy – z ustawy z 1896 roku na ustawę miejską z 1889 roku) 20 października 1933 (Dz.U. 1933 nr 81 poz. 596)
  34. 1 stycznia 1924 miejscowość weszła w skład nowo utworzonego powiatu makowskiego w woj. krakowskim (Dz.U. 1923 nr 22 poz. 991); w związku ze zniesieniem powiatu makowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość włączono z powrotem do powiatu myślenickiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  35. a b c d e f g h i j k l m n Ustawę galicyjską z 1896 roku zniesiono (do końca lipca 1934 roku) na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 roku o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33); ponieważ miejscowość nie spełniała kryterium ludnościowego (minimum 3000 mieszkańców) wydano indywidualne rozporządzenie uznające miejscowość za miasto (de facto nadanie praw miejskich) podlegające ustawie miejskiej z 1889 roku z dniem 1 kwietnia 1934 roku(Dz.U. 1934 nr 28 poz. 233)
  36. Własny statut z dnia 6 października 1901 roku (Dz. Ust. Kraj. L. 108)
  37. powiat grodzki
  38. a b W przeciwieństwie do innych miasteczek (oraz sporadycznie miast – Lanckorony i Osieka) stanowiących równorzędne z nimi jednoimienne gminy wiejskie jednostkowe, miasteczko Krościenko stanowiło wyjątkowo część gminy Krościenko składającej się także z przysiółków Kąty, Łąkcica i Zawodzie; liczba mieszkańców dotyczy wszystkich podmiotów razem
  39. Początkowo pisownia z łącznikiem (Krynica-Zdrój, 1921), następnie bez łącznika (Krynica Zdrój, 1933), wreszcie tylko jako Krynica (M.P. 1937 nr 69 poz. 104)
  40. Otrzymanie statusu miasta (bez praw miejskich bądź praw miasteczka) 1 stycznia 1925 (Dz.U. 1924 nr 110 poz. 985)
  41. Od 1 stycznia 1925 do 19 października 1933 – ustawa z 1896 roku; następnie od 20 października 1933 – ustawa z 1889 roku
  42. a b W przeciwieństwie do innych miasteczek (oraz sporadycznie miast – Lanckorony i Osieka) stanowiących równorzędne z nimi jednoimienne gminy wiejskie jednostkowe, miasto Lanckorona stanowiło wyjątkowo część gminy Lanckorona składającej się także z przysiółków Jastrzębia i Łaśnica; liczba mieszkańców dotyczy jednak samego miasta Lanckorony
  43. a b Otrzymanie statusu gminy miejskiej (posiadając już prawa miejskie na mocy ustawy z 1896 roku) 1 kwietnia 1926 roku (Dz.U. 1926 nr 28 poz. 168); ustawę galicyjską z 1896 roku zniesiono (do końca lipca 1934 roku) na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 roku o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33); ponieważ miejscowość nie spełniała kryterium ludnościowego (minimum 3000 mieszkańców i brak indywidualnego rozporządzenia uznającego miejscowość za miasto) utraciła status miasta z dniem 1 sierpnia 1934 i została włączona do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Kalwaria (Dz.U. 1934 nr 69 poz. 644; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  44. a b W 1934 roku zniesienie praw miejskich na mocy Ustawy o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294) w drodze rozporządzenia (automatycznie)
  45. 1 stycznia 1924 miejscowość weszła w skład nowo utworzonego powiatu makowskiego w woj. krakowskim, którego została stolicą (Dz.U. 1923 nr 22 poz. 991); w związku ze zniesieniem powiatu makowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość włączono do powiatu wadowickiego (nie z powrotem do do powiatu myślenickiego!) (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  46. a b Milówka nie jest zaliczona do miasteczek/miast (łącznie 22) stanowiących/wchodzących w skład gmin wiejskich woj. krakowskiego według stanu z 30 września 1921 (m.in. główne źródło podaje liczbę "0" w tej kategorii dla powiatu żywieckiego; jednakże w spisie Milówka figuruje jak miasteczko; brak rozstrzygających informacji na ten temat
  47. a b W przeciwieństwie do innych miasteczek (oraz sporadycznie miast – Lanckorony i Osieka) stanowiących równorzędne z nimi jednoimienne gminy wiejskie jednostkowe, miasteczko Milówka stanowiło wyjątkowo część gminy Milówka obejmującej także przysiółek Prusów; liczba mieszkańców dotyczy obu podmiotów razem
  48. W związku ze zniesieniem powiatu oświęcimskigo z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu bialskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  49. W związku ze zniesieniem powiatu pilzneńskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu ropczyckiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3); 1 kwietnia 1937 zniesiono powiat ropczycki, a z jego obszary utworzono powiat dębicki (Dz.U. 1937 nr 18 poz. 119)
  50. a b W przeciwieństwie do innych miasteczek (oraz sporadycznie miast – Lanckorony i Osieka) stanowiących równorzędne z nimi jednoimienne gminy wiejskie jednostkowe, miasteczko Ryglice stanowiło wyjątkowo część gminy Ryglice składającej się także z przysiółków Bukowina, Galia, Góra, Podlesie i Wisze; liczba mieszkańców dotyczy jednak samego miasteczka Ryglice
  51. W związku ze zniesieniem powiatu podgórskiego z dniem 1 stycznia 1924, miejscowość przyłączono do powiatu krakowskiego (Dz.U. 1923 nr 122 poz. 992)
  52. 1 stycznia 1924 miejscowość weszła w skład nowo utworzonego powiatu makowskiego w woj. krakowskim (Dz.U. 1923 nr 22 poz. 991); w związku ze zniesieniem powiatu makowskiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość włączono z powrotem do powiatu żywieckiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  53. 1 lipca 1926 gminę wiejską Trzebinia Miasteczko (już pod nazwą Trzebinia Miasto) zniesiono, a z jej obszaru oraz z obszaru sąsiedniej (również zniesionej) wiejskiej gminy Trzebinia Wieś utworzono nową wiejską gminę Trzebinia (Dz.U. 1926 nr 19 poz. 120)
  54. Otrzymanie statusu miasta 27 kwietnia 1931 (Dz.U. 1931 nr 39 poz. 304)
  55. Od 27 kwietnia 1931 – ustawa z 1896 roku
  56. Utrata statusu miasta z dniem 1 sierpnia 1934, a miasto włączone do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Uście Solne (Dz.U. 1934 nr 69 poz. 640; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  57. W związku ze zniesieniem powiatu wielickiego z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu krakowskiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)
  58. Utrata statusu miasta z dniem 1 sierpnia 1934, a miasto włączone do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Wiśnicz Nowy (Dz.U. 1934 nr 69 poz. 640; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  59. Utrata statusu miasta z dniem 1 sierpnia 1934, a miasto włączone do nowo utworzonej zbiorowej wiejskiej gminy Wojnicz (Dz.U. 1934 nr 64 poz. 532; Zmiany administracyjne miast i osiedli, Warszawa, 1964, s. 206)
  60. Ustawę galicyjską z 1896 roku zniesiono (do końca lipca 1934 roku) na mocy ustawy z dnia 23 marca 1933 roku o częściowej zmianie ustroju samorządu terytorialnego (Dz.U. 1933 nr 35 poz. 294, Art. 33); ponieważ miejscowość nie spełniała kryterium ludnościowego (minimum 3000 mieszkańców) wydano indywidualne rozporządzenie uznające miejscowość za miasto podlegające ustawie miejskiej z 1889 roku z dniem 1 kwietnia 1934 roku; status prawny i charakter nie uległ jednak zmianie(Dz.U. 1934 nr 28 poz. 233)
  61. W związku ze zniesieniem powiatu oświęcimskigo z dniem 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu wadowickiego (Dz.U. 1932 nr 1 poz. 3)

Bibliografia[edytuj]

Kalendarz Ilustrowanego Kuryera Codziennego na rok 1933, rocznik VI, Kraków 1933