Bernikla hawajska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Bernikla hawajska
Branta sandvicensis[1]
(Vigors, 1833)
Bernikla hawajska
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina gęsi
Plemię Anserini
Rodzaj Branta
Gatunek bernikla hawajska
Synonimy
  • Anser sandvicensis Vigors, 1833[2]
  • Nesochen sandvicensis (Vigors, 1834)[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]
Status iucn3.1 VU pl.svg

Bernikla hawajska, gęś hawajska, ne-ne[5] (Branta sandvicensis) – endemiczny gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae), występujący jedynie na archipelagu Hawaje.Występuje wyłącznie na wyspach Oahu[6], Maui, Kauaʻi, Molokai, oraz Hawaiʻi. Jest również oficjalnym ptakiem stanu Hawaje.

Hawajska nazwa nēnē pochodzi od charakterystycznego dźwięku jaki wydają te ptaki[7]. Nazwa gatunkowa "sandvicensis" wywodzi się ze starej nazwy archipelagu Hawaje - Sandwich Islands[8]. W Polsce jest hodowana.

Opis[edytuj]

Młode nene

Duży ptak o długości ciała o 60 cm, rozpiętość skrzydła 35-37,8 cm[9]. Osiąga wagę od 1,5 kg do 3 kg przy czym samce są średnio o 11% większe od samic[10]. Brak wyraźnego dymorfizmu płciowego w upierzeniu. Pióra tworzą na szyi charakterystyczne,czarne rowki, które pozwalają na odróżnienie jej od innych gatunków z rodzaju Branta[11]. Młode są podobne do samców, kolor ich upierzenia jest jednak bardziej brązowy, a rowki na szyi są mniej widoczne. Pomimo prowadzenia naziemnego trybu życia, jest zdolny do lotu. Zdarzały się przypadki codziennych lotów między gniazdem, a miejscem żerowania. Zdarzają się młode pozbawione możliwości lotu. Błona pławna na stopach zredukowana. Na palcach występuje warstwa grubszej łuski, która chroni stopę przed uszkodzeniami podczas pokonywania trudnych terenów[12].

Występowanie i siedliska[edytuj]

Zamieszkuje głównie zarośla, przybrzeżne wydmy, pola lawowe oraz ekosystemy wytworzone przez człowieka takie jak pola golfowe czy pastwiska. Spotykany jest do 2400 m.n.p.m oraz potrafi migrować z niższych terenów na te wyżej położone[13]. Niegdyś występował na wielu wyspach archipelagu Hawaje (Hawaiʻi, Maui, Kahoʻolawe, Lānaʻi, Molokaʻi oraz Kauaʻi), jednak w wyniku polowań i introdukcji europejskich drapieżników jego populacja jest obecnie ograniczona do wysp Hawaiʻi, Maui, Molokaʻi,KauaʻI i Ohau.

Rozmnażanie[edytuj]

Sezon godowy trwa od sierpnia do kwietnia (dłużej niż u jakiejkolwiek innej gęsi), większość jaj jest składana w okresie od listopada do stycznia[10]. Jaja składa na lądzie w odróżnieniu od większości Anatidae[11]. Samica tworzy gniazdo, do którego składa do 5 jaj (średnio 3-4 w zależności od wyspy, na której występuje). Jaja wysiaduje samica, a samiec spełnia rolę strażnika. Pisklęta wykluwają się po około 30 dniach, są zagniazdownikami, a więc zdolne są do samodzielnego zdobywania pokarmu. Pozostają z rodzicami do następnego sezonu godowego[10].

Pożywienie[edytuj]

Bernikla hawajska jest roślinożercą. Spożywa głównie liście, nasiona, owoce, kwiaty i trawy[13].

Ewolucja[edytuj]

Badania dowodzą, że bernikla hawajska wyewoluwała z bernikli kanadyjskiej (Branta canadensis), która przybyła na Hawaje około 500,000 lat temu, wkrótce po tym jak uformował się archipelag Hawaje. Za przodka ne-ne uznaje się nene-nui (Branta hylobadistes)[14], był on większy od nene oraz często pozbawiony możliwości lotu. Występował na wyspie głównie na wyspie Maui ale odnaleziono podobne skamieniałości również na wyspach O'ahu i Kaua'i. Mierzył 1,2 m i ważył około 9 kg[15]. Badania mitochondrialnego DNA sugerują, że wszystkie bernikle hawajskie są blisko związane z Branta canadensis maxima i Branta canadensis occidentalis[14].

Ochrona[edytuj]

Jest uznawana za najrzadszą gęś na świecie. Szacuje się, że w momencie przybycia James'a Cooka na Hawaje w 1778 roku, populacja bernikli hawajskiej wynosiła 25,000 osobników. Polowania oraz introdukcja drapieżników (świń, kotów, mangust) doprowadziły do redukcji populacji do 30 osobników w 1952 roku. Bardzo dobrze rozmnaża się w niewoli co pozwoliła na reintrodukcję gatunku. W 2004 roku populacja została oszacowana na 1000 przedstawicieli gatunku[11]. Występują jednak problemy z rozmnażaniem z powodu małej populacji, z której reintrodukowano gatunek. Obecnie żyje około 2500 osobników. W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (zagrożona wyginięciem)[16].

Galeria[edytuj]

Przypisy

  1. Branta sandvicensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Carboneras 1992 ↓, s. 583.
  3. Nesochen sandvicensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2013-11-16]
  4. Branta sandvicensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  5. ITIS Standard Report Page: Branta sandvicensis, www.itis.gov [dostęp 2017-04-18].
  6. Nene geese on Oahu for first time since 1700s, „Hawaii News Now”, 24 marca 2014 [dostęp 2017-04-18] (ang.).
  7. Pukui, Lookup of nēnē, Elbert, wehewehe.org, Ulukau, the Hawaiian Electronic Library. University of Hawaiʻi., 2003 [dostęp 2017-04-18].
  8. Jobling J. A., A Dictionary of Scientific Bird Names, „Oxford University Press”, 1991.
  9. Busse, Przemysław., Mały słownik zoologiczny. Ptaki : praca zbiorowa, Wiedza Powszechna, 1991, s. 174, ISBN 8321405630, OCLC 29792677.
  10. a b c Reading i inni, Endangered animals : a reference guide to conflicting issues, Greenwood Press, 2000, s. 142-146, ISBN 9780313308161, OCLC 923850899.
  11. a b c Ellis, Richard, No turning back : the life and death of animal species, Harper Perennial, 2004, s. 280-281, ISBN 0060558040, OCLC 961898476.
  12. Pratt, Bruner, Berrett, The Birds of Hawaii and the Tropical Pacific, „Princeton University Press”, Princeton 1987, s. 97.
  13. a b Nene or Hawaiian Goose, State of Hawai'i, 25 marca 2005.
  14. a b Harder, Ben, State Bird of Hawaii Unmasked as Canadian, „National Geographic News”, 6 lutego 2002.
  15. Ziegler, Alan C., Hawaiian natural history, ecology, and evolution, 2002, s. 260, ISBN 9780824821906, OCLC 248803921.
  16. Branta sandvicensis (Hawaiian Goose, Nene), www.iucnredlist.org [dostęp 2017-04-18].

Bibliografia[edytuj]

  1. Przemysław Busse (red.), Zygmunt Czarnecki, Andrzej Dyrcz, Maciej Gromadzki, Roman Hołyński, Alina Kowalska-Dyrcz, Jadwiga Machalska, Stanisław Manikowski, Bogumiła Olech: Ptaki. T. I. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1991, seria: Mały słownik zoologiczny. ISBN 83-214-0563-0.
  2. Carles Carboneras: Family Anatidae (Ducks, geese and Swans). W: Josep del Hoyo, Andrew Elliott, Jordi Sargatal: Handbook of the Birds of the World. Cz. 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions, 1992. ISBN 84-87334-10-5. (ang.)