Borowik ceglastopory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Borowik ceglastopory
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd borowikowce
Rodzina borowikowate
Rodzaj Sutorius
Gatunek borowik ceglastopory
Nazwa systematyczna
Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang
Fungal Diversity 81: 145 (2016)
Borowik ceglastopory: drugie zdjęcie
Charakterystyczne sinienie miąższu
Boletus luridiformis G4.jpg
Flockenstielige Hexenröhrling.jpg

Borowik ceglastopory (Sutorius luridiformis (Rostk.) G. Wu & Zhu L. Yang) – gatunek grzybów należący do rodziny borowikowatych (Boletaceae)[1].

Systematyka i nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Sutorius, Boletaceae, Boletales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w roku 1844 F.W. Rostkovius nadając mu nazwę Boletus luridiformis. W ostatnich latach przeprowadzono badania genetyczne tego gatunku, a w ich wyniku jego systematyka uległa zmianie. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadali mu w roku 2016 G. Wu & Zhu L. Yang, przenosząc go do nowo utworzonego rodzaju Sutorius.

Według najnowszych badań europejskie warianty tego grzyba powinny nosić nazwy Sutorius praestigiator[2] oraz Sutorius xanthopus[3].

Niektóre synonimy nazwy naukowej[4]:

  • Boletus erythropus subsp. discolor (Quél.) Dermek 1976
  • Boletus luridiformis Rostk., in Sturm 1844
  • Boletus queletii var. discolor (Quél.) Alessio 1985
  • Neoboletus brunneissimus (W.F. Chiu) Gelardi, Simonini & Vizzini 2014
  • Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini 2014
  • Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini 2014 f. luridiformis
  • Neoboletus luridiformis (Rostk.) Gelardi, Simonini & Vizzini, Index Fungorum 192: 1 (2014) var. luridiformis
  • Neoboletus luridiformis var. pseudosulphureus (Kallenb.) A. Urb. & Klofac 2015
  • Suillus luridiformis (Rostk.) Kuntze 1898

Nazwę polską nadała Alina Skirgiełło w 1939 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był także pod nazwami: grzyb wilczy, czerwononóżka, pociec, borowik ceglastopory odmiana typowa, borowik ceglastopory odmiana żonkilowa[5]. Po przeniesieniu go do rodzaju Sutorius nazwa polska stała się niespójna z nazwą naukową.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kapelusz

Średnica dochodzi do 20 cm, u młodych egzemplarzy półkolisty, do rozpostartego u starszych. Powierzchnia kapelusza początkowo jest sucha, zamszowa, później gładka i naga. Barwa ciemnobrązowa, czasem z ochrowymi plamkami[6].

Rurki

Długie i wycięte przy trzonie. U młodych owocników żółte do oliwkowych, u starszych egzemplarzy – rdzawe. Po uszkodzeniu silnie sinieją[7].

Trzon

Wysokość 5–15 cm, grubość 2–5 cm. U młodych egzemplarzy trzon zazwyczaj jest pękaty, następnie maczugowaty, baryłkowaty. Pełny. Kolor żółty, pokryty bardzo gęsto ceglastoczerwonymi nieregularnymi strzępkami (nie siatką!). W górnej części trzonu strzępków jest mniej, co powoduje, że trzon jest tu bardziej żółty[6].

Miąższ

Żółty, przekrojony lub uszkodzony szybko zmienia barwę na ciemnoniebieską. Smak łagodny, zapach słaby[6].

Wysyp zarodników

Zarodniki eliptyczno-wrzecionowate, gładkie, o rozmiarach 13–18 × 5,5–6,5 μm[7].

Występowanie i siedlisko[edytuj | edytuj kod]

Znany jest tylko w Europie i Japonii[8]. W Europie Środkowej i w Polsce jest dość pospolity. Rośnie w lasach liściastych i iglastych od maja do późnej jesieni[9]. W górach występuje dużo częściej, niż na niżu[7]. Odmiana typowa występuje głównie pod jodłami, grabami, bukami, świerkami, dębem szypułkowym i lipą, odmiana żonkilowa pod dębami i bukami[5].

Odmiana żonkilowa jest w Polsce bardzo rzadka. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status E – gatunek wymierający[10]. Jest na czerwonych listach gatunków rzadkich także w Austrii, Czechach, Niemczech, Wielkiej Brytanii, Holandii, Norwegii i Słowacji[5].

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Grzyb mikoryzowy[5]. Grzyb jadalny, jednak ze względu na czerwone zabarwienie porów i trzonu rzadko przez grzybiarzy zbierany, gdyż kojarzony bywa z trującymi borowikami o czerwonym zabarwieniu (np. borowikiem szatańskim). Niektórzy jednak uważają go za smaczny grzyb jadalny[9]. Spożywany może być tylko po obróbce termicznej, gdyż surowy, niedogotowany lub niedosmażony jest trujący. Wodę po gotowaniu należy odlać[7].

Gatunki podobne[edytuj | edytuj kod]

Młode owocniki mogą być mylone z tzw. borowikiem żółtoporym (Caloboletus calopus), ponieważ oba grzyby często występują równocześnie na tym samym terenie. Najważniejsze cechy odróżniające borowika ceglastoporego to: strzępki na trzonie zamiast siatki, czerwone rurki, zamiast żółtych i jaśniejszy kapelusz. Podobny jest też tzw. borowik gładkotrzonowy (Suillellus queletii), ale ma kapelusz oliwkowobrązowy, pomarańczowoczerwony lub ceglastoczerwony, pomarańczowe pory i trzon u podstawy karminowoczerwony[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Index Fungorum (ang.). [dostęp 2018-07-09].
  2. Tatyana Svetasheva i inni, Nomenclatural novelties, Neoboletus praestigiator Svetasheva, Gelardi, Simonini & Vizzini comb. nov., „Index Fungorum”, n. 300, 30 marca 2016 [dostęp 2018-07-18].
  3. MICOLOGIA, di Salvatore Saitta – Neoboletus xanthopus, www.salvatoresaitta.it [dostęp 2018-07-18].
  4. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2018-07-09].
  5. a b c d Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  6. a b c d Pavol Škubla: Wielki atlas grzybów. Poznań: Elipsa, 2007. ISBN 978-83-245-9550-1.
  7. a b c d Barbara Gumińska, Władysław Wojewoda: Grzyby i ich oznaczanie. Warszawa: PWRiL, 1985. ISBN 83-09-00714-0.
  8. Discover Life Maps. [dostęp 2014-09-01].
  9. a b Andreas Gminder: Atlas grzybów jak bezbłędnie oznaczać 340 gatunków grzybów Europy Środkowej. 2008. ISBN 978-83-258-0588-3.
  10. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.