Alina Skirgiełło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Alina Skirgiełło
Data i miejsce urodzenia 3 listopada 1911
Klince
Data i miejsce śmierci 10 października 2007
Warszawa
Miejsce spoczynku Cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód botanik, mykolog
Narodowość polska
Tytuł naukowy profesor
Edukacja Uniwersytet Warszawski
Uczelnia Uniwersytet Warszawski
Wydział Wydział Biologii
Odznaczenia
Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 40-lecia Polski Ludowej

Alina Skirgiełło (ur. 3 listopada 1911 w Klincach, zm. 10 października 2007 w Warszawie) – polska uczona, biolog, pedagog, specjalistka w zakresie botaniki i mykologii, członkini honorowa Komitetu Botaniki PAN oraz Polskiego Towarzystwa Botanicznego. Określana nestorką polskiej mykologii. Autorka ponad 180 publikacji naukowych i redaktorka serii Grzyby (Mycota).

Życiorys[edytuj]

Urodziła się w 1911 roku na pograniczu Polski i Ukrainy, w polskiej kolonii w miejscowości Klince. We wczesnym dzieciństwie mieszkała w Rosji. Początkowo w Nowozybkowie, potem z całą rodziną przeniosła się do leśniczówki Psiołek Bor w guberni kostromskiej, gdzie ojciec, który miał wykształcenie prawnicze, rozpoczął pracę w administracji leśnej. W 1921 roku wrócili do Polski, tymczasowo zatrzymując się w Poznaniu, by wkrótce zamieszkać w Białowieży[1].

W Białowieży uczęszczała do szkoły powszechnej, a edukację kontynuowała w Gimnazjum im. Emilii Plater w Grodnie, które ukończyła zdając maturę w 1931 roku. Studia biologiczne na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego rozpoczęła w październiku tego samego roku. Podczas studiów związała się z Zakładem Systematyki i Geografii Roślin kierując swoje zainteresowanie ku grzybom. Ukończyła Uniwersytet Warszawski uzyskując tytuł magistra w 1937 r.[1]

Od czerwca 1937 r. pracowała w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin Uniwersytetu Warszawskiego. Początkowo była stypendystką Kasy im. Mianowskiego, potem uzyskała stypendium z Funduszu Kultury Narodowej. W dniu 1 stycznia 1939 r. została starszym asystentem i rozpoczęła badania fizjograficzne, przerwane przez wybuch II wojny światowej.[1]

Po kapitulacji Warszawy w 1939 roku pracowała w Ogrodzie Botanicznym UW. W lutym 1942 r. została usunięta przez władze okupacyjne. W marcu 1942 r. została zatrudniona jako ogrodnik w Wydziale Ogrodniczym Zarządu Miejskiego Warszawy, gdzie pracowała do 1 sierpnia 1944 roku. Podczas okupacji opiekowała się księgozbiorem Zakładu Systematyki i Geografii Roślin UW, zielnikiem oraz kolekcjami Ogrodu Botanicznego, który włączono do Zieleni Miejskiej. Brała udział w tajnym nauczaniu i działaniach konspiracyjnych. Zaprzysiężona w styczniu 1944 roku została przydzielona do kontrwywiadu Komendy Głównej AK pod pseudonimem „Lala”. Po upadku powstania warszawskiego udzielała się jako sanitariuszka w przejściowym szpitalu w Piastowie.[1]

Na uczelnię wróciła w lutym 1945 r. organizując porządkowanie zniszczonych terenów uniwersytetu. Od 1 kwietnia 1945 roku ponownie objęła stanowisko sprzed wojny - starszej asystentki w Zakładzie Systematyki i Geografii Roślin UW. Uczestniczyła w organizowaniu wznowienia zajęć ze studentami.[1]

Badania fizjograficzne, przerwane na czas wojenny, kontynuowała w latach 1946–1948. Stopień doktora uzyskała w 1948 r. i została wówczas adiunktem, a następnie od 1 stycznia 1955 r. docentem. Od 1964 roku była profesorem nadzwyczajnym, a od 1972 profesorem zwyczajnym. W latach 1962-1968 była prodziekanem Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UW. W latach 1966-1979 kierowała Zakładem Systematyki i Geografii Roślin UW. W latach 1969-1978 pełniła funkcję dziekana nowo utworzonego Wydziału Biologii, na którym w 1969 roku powstał Instytut Botaniki, a także utworzono Stację Geobotaniczną w Białowieży i Stację Terenową w Sajzach. W latach 1979-1981 pełniła funkcję dyrektora Instytutu Botaniki UW. Z dniem 30 września 1982 roku przeszła na emeryturę, mimo to aktywnie działała przez kolejne ponad 20 lat.[1]

Zmarła w 2007 r. w Warszawie, gdzie została pochowana na Cmentarzu Powązkowskim.

Działalność naukowa[edytuj]

W badania mykologiczne zaangażowała się jeszcze podczas studiów. Praca dyplomowa, zaproponowana przez profesora Bolesława Hryniewieckiego, dotyczyła opracowania grzybów rurkowych okolic Grodna i w 1939 r. wydana została w formie książki. Tuż przed i po zakończeniu II wojny światowej prowadziła badania fizjograficzne z ramienia Polskiej Akademii Umiejętności, uzyskując stopień doktora za rozprawę „Rodzaj Russula w Polsce i krajach ościennych”[1].

Alina Skirgiełło jest autorką ponad 180 publikacji. Znajdują się wśród nich także pozycje książkowe, np. „Grzyby niższe”, cenione i stosowane zarówno w dydaktyce jak i przez badaczy tematu. Książka „Rośliny zarodnikowe” zawierająca jej opracowanie grzybów, wydana po raz pierwszy w 1961 roku wspólnie z Zbigniewem Podbielkowskim i Ireną Rejment-Grochowską, stała się akademickim podręcznikiem dla biologów. Prowadzona przez nią systematycznie kartoteka stanowisk grzybów w Polsce stanowiła z kolei ważne źródło informacji dla opracowań mykologicznych. W ramach wydawnictwa „Flora Polski i krajów ościennych” publikowana była seria „Grzyby”, w której ukazało się 27 tomów pod redakcją m.in. Aliny Skirgiełło. Tom pierwszy „Borowikowe, Boletales” (1960) oraz ostatni „Łuskowcowate, Pluteaceae” (1999) są jej autorstwa, czterech innych była współautorką.[1]

Nawiązała współpracę z Instytutem Botaniki PAN w Krakowie, w wyniku której w 1956 roku profesor Władysław Szafer powierzył jej opiece powstającą w Instytucie Pracownię Mikologiczną. Ponadto przez wiele lat należała do Rady Naukowej Instytutu Botaniki PAN. W oparciu o tę współpracę pozyskiwała fundusze z Komitetu Botaniki PAN na prowadzenie badań terenowych, co pozwalało na organizowanie wypraw badawczych mikologów z całego kraju, m.in. w Bieszczady Zachodnie.[1]

Działała w Europejskim Towarzystwie Mikologicznym oraz Polskim Towarzystwie Botanicznym (od 1937 r.), w tym także jako członek zarządu i przewodnicząca Sekcji Mikologicznej[2], które powstała z jej inicjatywy[1]. Aktywnie upowszechniała osiągnięcia polskiej mykologii na forum międzynarodowym. Uczestniczyła we wszystkich 14 Kongresach Europejskich Mikologów od 1956 do 1990 r.[1] W 1964 r. założyła Acta Mycologica, czasopismo Polskiego Towarzystwa Botanicznego, i przez 36 lat[1] pozostawała jego redaktorką[2].

Odnotowała w latach 50. XX wieku pierwsze z czterech znanych dzisiaj na Pomorzu stanowisk występowania podgrzybka pasożytniczego (Pseudoboletus parasiticus), znajdujące się w okolicach Krynicy Morskiej[3]. W 1985 r. razem z inną polską mykolożką prof. Marią Ławrynowicz, weszła w skład grupy założycielskiej Komitetu Ochrony Grzybów, który przyczynił się do stworzenia „Czerwonej listy” zagrożonych gatunków grzybów w Europie[4].

Wspierała działania popularyzujące mykologię pisząc artykuły popularnonaukowe, występując w radiu i telewizji, aktywnie uczestnicząc w organizacji wystaw grzybów w Polsce oraz nawiązując współpracę z leśnikami i farmaceutami.[1]

Jej autorstwo nazw taksonów standardowo oznaczane jest jako „Skirg.”. Niektóre z opublikowanych nazw to Handkea wandae Skirg. Mycologist 5(2): 94 (1991), Funalia extenuata f. dimidiata (Bourdot & Galzin) Domański, Orloś & Skirg. Flora Polska. Grzyby (Mycota). (Kraków): 255 (1967), Funalia extenuata f. resupinata (Bourdot & Galzin) Domański, Orloś & Skirg. Flora Polska. Grzyby (Mycota). (Kraków): 256 (1967), Gloeophyllum odoratum f. ptychogastriforme (Pilát) Domanski, Orlos & Skirg. Fungi, Polyporaceae 2, Mucronoporaceae 2, Revised transl. Ed. (Warsaw) 200 (1973).

Środowisko mykologiczne upamiętniło Alinę Skirgiełło w nazwach nowych taksonów grzybów: Laboulbenia skirgielloae Malazuc (1975), Skirgiellia Batko (1978), Skirgiellopsis Batko (1978) i Urocystis skirgielloae Piątek (2006).

Nagrody i odznaczenia[edytuj]

Cieszyła się uznaniem w kraju i za granicą, czego wyrazem było przyznane jej honorowe członkostwo w PTB (1983), Zrzeszeniu Producentów Grzybów (1984), Komitecie Botaniki PAN (1999) i European Mycological Association (2004)[1].

Uhonorowano ją przyznając[1]:

Wybrane publikacje[edytuj]

  • Polskie naziemne grzyby rurkowe (1939, Planta Polonica 8, 3: 1-124)
  • Rodzaj Russula w Polsce i w krajach przyległych (1951, Planta Polonica 9, 1: 1-130)
  • Grzyby niższe – pragrzyby i glonowce (1954, PWN, Warszawa, ss. 247)
  • Zbigniew Podbielkowski, Irena Rejment-Grochowska, Alina Skirgiełło: Rośliny zarodnikowe. Warszawa: PWN, 1964, s. 960.
  • Nasze grzyby (1990, Wyd. Alfa, Warszawa, ​ISBN 83-7001-341-4​)

Przypisy[edytuj]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o Maria Ławrynowicz. Profesor Alina Skirgiełło. „Wiadomości Botaniczne”. 52 (3/4), s. 90-96, 2008. 
  2. a b Zbigniew Mirek, Lucyna Musiał, Jan J. Wójcicki (red.): Kto jest kim w botanice polskiej. Kraków: Polish Academy of Sciences, 1995, s. 321-322, seria: Polish Botanical Studies, Guidebook Series, No 14. ISBN 83-85444-34-3.
  3. Marcin S. Wilga: Cuda Pomorskiej Przyrody – Grzyb na grzybie. W: www.grzyby.and.pl [on-line]. [dostęp 2015-02-15].
  4. Karolina Olszewska: Królestwo pełne tajemnic. W: www.biolog.pl [on-line]. [dostęp 2015-02-15].

Bibliografia[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]