Cenzus

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Cenzus (łac. census: oszacowanie majątku; obliczenie, spis ludności; por. censor) – ograniczenie w prawie wyborczym, wobec służby wojskowej, administracyjnej, publicznej, etc., relatywne do określonej grupy społeczeństwa.

Historyczne rodzaje cenzusów[edytuj | edytuj kod]

  • domicylu (konieczność stałego miejsca zamieszkania w danym kraju przez określony czas, obecnie występuje w Stanach Zjednoczonych: osoba ubiegająca się o urząd prezydenta musi się na ich terytorium urodzić i zamieszkiwać USA od co najmniej 14 lat przed wyborami)
  • majątkowy (posiadanie własności ziemskiej, wysokość osiąganego dochodu bądź płaconych podatków)
  • językowy (np. kandydat na baszkana Gagauzji musi znać język gagauski)
  • klasowy (polityczny)
  • płci
  • pochodzenia (odbierający prawa wyborcze np. Żydom)
  • rasy (np. w III Rzeszy)
  • służby w wojsku
  • wykształcenia (wykluczanie analfabetów, np. tzw. mała matura[1]; czasem wymagane wykształcenie wyższe)
  • wyznaniowy (wykluczający protestantów w krajach katolickich i katolików w krajach protestanckich, np. w Anglii)
  • zawodowy
  • zasługi
  • zaufania obywateli (stosowany w polskiej ordynacji wyborczej do Senatu z 1935)

Współczesne cenzusy występujące w większości państw demokratycznych[edytuj | edytuj kod]

  • obywatelstwa
  • wieku
  • pełni władz umysłowych

W Polsce[edytuj | edytuj kod]

W polskim prawie wyborczym (prawo konstytucyjne, ordynacja wyborcza) jedynymi ograniczeniami (cenzusami) jest warunek posiadania obywatelstwa polskiego, odpowiedniego wieku oraz posiadanie pełni praw publicznych – czynne prawo wyborcze przewiduje ukończenie wieku 18 lat. Analogiczne ograniczenia występują w biernym prawie wyborczym, z tym że cenzus wieku jest różny dla wyborów do różnych władz i instytucji (Prezydent RP, posłowie na Sejm, senatorowie, europosłowie, prezydenci miast, burmistrzowie i wójtowie, radni rad gminnych / miejskich, powiatowych oraz sejmików wojewódzkich, radni rad dzielnic i osiedli, członkowie rad sołeckich, sołtysi) – od 18 do 35 lat.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. W dwudziestoleciu międzywojennym używane było w Wojsku Polskim II RP określenie „z cenzusem” dodawane do stopnia wojskowego, np. „kapral z cenzusem”, „plutonowy z cenzusem”. Określenia te oznaczały tych żołnierzy, którzy legitymowali się wykształceniem cywilnym na poziomie co najmniej gimnazjalnym. Określenie to nie było równoważne z tytułem podchorążego, który żołnierz otrzymywał dopiero po ukończeniu stosownego kursu. Obecnie określenia „z cenzusem” się nie stosuje, a tytuł podchorążego otrzymuje każdy słuchacz wyższej szkoły wojskowej.


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]