Christian Michelsen

Christian Michelsen

Pełne imię i nazwisko	Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen
Data i miejsce urodzenia	15 marca 1857 Bergen
Data śmierci	29 czerwca 1929
Premier Norwegii
Okres	od 1905 do 1907
Przynależność polityczna	Partia Koalicyjna
Poprzednik	Francis Hagerup
Następca	Jørgen Løvland
Odznaczenia

Peter Christian Hersleb Kjerschow Michelsen (ur. 15 marca 1857 w Bergen, zm. 29 czerwca 1925) – norweski potentat handlowy i polityk, w latach 1905–1907 premier Norwegii. Odegrał dużą rolę w rozdzieleniu Norwegii od Szwecji w 1905 roku. Uznawany za jednego z najbardziej wpływowych ludzi polityki swojej epoki.

Życiorys

Urodzony w Bergen, otrzymał imię po swoim dziadku, luterańskim biskupie Pederze Christianie Herslebie Kjerschowie. Był najstarszym z pięciorga rodzeństwa urodzonego w rodzinie kupieckiej. Ze strony matki był potomkiem wpływowej rodziny Collettów. Uczęszczał do szkoły katedralnej w Bergen. Studiował prawo na Królewskim Uniwersytecie Fryderyka i został prawnikiem. Później założył firmę żeglugową Chr. Michelsen & Co., która stała się jedną z największych w Norwegii.

Kariera polityczna

Michelsen wita króla Haakona i księcia Olafa podczas ich przybycia do Norwegii w 1905 roku

W 1891 roku został członkiem norweskiego parlamentu (Stortingu), reprezentując Norweską Partię Liberalną. Uważał się za osobę stojącą ponad sporami partyjnymi, a jednym z jego głównych celów było stworzenie szerokiej koalicji, od Partii Konserwatywnej po Partię Liberalną, którą nazwał Partią Koalicyjną. Pełnił funkcję ministra finansów w drugim gabinecie Hagerupa i był jednym z najgorętszych zwolenników bardziej zdecydowanej polityki wobec unii między Szwecją a Norwegią. W marcu 1905 roku Michelsen zastąpił Francisa Hagerupa na stanowisku premiera i natychmiast stał się przywódcą ruchu na rzecz rozwiązania unii (Unionsoppløsningen i 1905).

Formalną podstawą rozwiązania unii była odmowa przyjęcia norweskich ustaw konsularnych (Konsulatsaken) przez króla Oskara II. Rząd szwedzki od kilku lat domagał się, aby ustawy regulujące sprawy zagraniczne były częścią umowy o unii, a zatem ustawy konsularne nie mogły być uchwalane przez norweski Storting bez zgody szwedzkiego parlamentu (Riksdagu). Szwedzi byli skłonni zaakceptować norweskie dążenie do oddzielnych spraw konsularnych, ale zażądali, aby Norwegia zaakceptowała precedens, na którym unia funkcjonowała przez 90 lat, a mianowicie, aby ministrem spraw zagranicznych był Szwed. Norwegowie uważali, że to uznanie Szwecji za mającą przewagę w Unii. Choć ta supremacja już istniała w rzeczywistości, Norwegowie nie chcieli zaakceptować nierównych stosunków na formalnej, prawnej podstawie.

27 maja 1905 roku król Oskar odmówił podpisania ustawy, w odpowiedzi na co norwescy ministrowie podali się do dymisji. Król nie podjął żadnych dalszych działań, prawdopodobnie zdając sobie sprawę z nieuniknionego rozwiązania Unii, a szwedzcy politycy nie zrobili nic, prawdopodobnie wierząc, że jest to kolejny norweski odwrót polityczny. 7 czerwca norweski Storting ogłosił, że ponieważ król nie był w stanie utworzyć nowego rządu w Norwegii po rezygnacji Michelsena, utracił on zdolność do rządzenia i tym samym przestał być królem Norwegii. Ten strategiczny ruch nadał rozwiązaniu w pewnym stopniu podstawę prawną i był przede wszystkim dziełem Christiana Michelsena. Wiedział on, że naród i prasa norweska są zjednoczone w sposób niezwykle rzadki w krajach demokratycznych. W referendum, które potwierdziło norweską wolę rozwiązania unii, utrzymanie unii uzyskało zaledwie 184 głosy w całym kraju, co stanowiło zaledwie jeden głos na każde 2000 oddanych.

Michelsen, choć wierzył w możliwość utworzenia demokratycznej republiki w Norwegii, uznał, że monarchia parlamentarna miałaby największe szanse na akceptację za granicą i wśród większości Norwegów. Książę Karol z Danii został królem Norwegii Haakonem VII po tym, jak nowe referendum dało zwolennikom monarchii około 79% głosów.

W 1906 roku Michelsen wygrał wybory, mając „ponadpartyjną” pozycję, co szybko zraziło do niego czołowych liberałów. W 1907 roku zrezygnował z urzędu, zmęczony drobnymi sporami między przywódcami politycznymi i pogodziwszy się z porażką swoich poglądów politycznych. Jørgen Løvland kontynuował dzieło Michelsena, ale brakowało mu woli, by zmusić koalicję do zjednoczenia się, co doprowadziło do jej rozpadu w 1908 roku. W polityce społecznej za kadencji Michelsena jako premiera uchwalono w 1906 roku ustawę o składkach rządu centralnego i samorządowego na fundusz dla bezrobotnych, która wprowadziła dobrowolne ubezpieczenia.

W 1925 roku, wraz z polarnikiem Fridtjofem Nansenem i przemysłowcem Joakimem Lehmkuhlem, założył Ligę Ojczyźnianą.

Dziedzictwo

Gamlehaugen

W 1899 roku Michelsen rozpoczął budowę pałacu Gamlehaugen, którą ukończono w 1900 roku. Majątek obecnie pełni funkcję rezydencji norweskiej rodziny królewskiej i jest otwarty dla zwiedzających.

Instytut Christiana Michelsena

Michelsen przekazał większość swojego majątku funduszowi, który umożliwił utworzenie i działalność Instytut Christiana Michelsena ds. Nauki i Wolności Intelektualnej. Obecnie Instytut pełni funkcję niezależnego centrum badań nad stosunkami międzynarodowymi i polityką. Założony w Bergen w 1930 roku, Instytut prowadzi zarówno badania stosowane, jak i teoretyczne, a jego profil jest interdyscyplinarny i opiera się na czterech tematycznych grupach badawczych: prawa człowieka, demokracja i rozwój, pokój, konflikty i państwo, redukcja ubóstwa i reforma sektora publicznego.

• 
  Pomnik Christiana Michelsena w Bergen
• 
  Gamlehaugen, posiadłość Michelsena pod Bergen
• 
  Instytut Christiana Michelsena w Bergen