Cmentarz Žale

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz Žale
Centralno pokopališče Žale
Obiekt zabytkowy nr rej. 14 625
Ilustracja
Budynki projektu Plečnika
Państwo  Słowenia
Miejscowość Lublana
Powierzchnia cmentarza 375 000
Liczba grobów 150 000
Liczba kwater cmentarnych 1906
Położenie na mapie Słowenii
Mapa lokalizacyjna Słowenii
Cmentarz Žale
Cmentarz Žale
Ziemia46°04′02,84″N 14°31′42,32″E/46,067456 14,528422

Cmentarz Žale – cmentarz w dzielnicy Bežigrad w Lublanie założony w 1906 roku.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1906 roku cmentarz został ogrodzony, doprowadzono do niego linię tramwajową i zbudowano kaplicę św. Krzyża[1]. Ponieważ cmentarz nie miał kostnicy ani domu pogrzebowego, zarządca starał się o jego budowę. W 1936 roku rada miasta wyraziła zgodę na inwestycję. Pierwszy plan przygotował Ivo Spinčič, ale z powodu zbyt wysokich kosztów nie został on zaakceptowany. Rada zwróciła się do Jože Plečnika z prośbą o przygotowanie nowego projektu. Po publicznej dyskusji 13 października 1938 roku został on zaakceptowany. Budowa trwała dwa lata i 7 lipca 1940 roku budynki zostały otwarte[2]. W 1979 roku budynki zostały opuszczone, a zarząd przeniósł się do nowej siedziby. Dopiero w 1990 roku podjęto decyzję o renowacji budynków[3]. W latach 80. XX wieku Marko Mušič zaprojektował cmentarz Nowe Žale (sektor D). Został on otwarty w 1989 roku[4]. W 2002 roku cmentarz dołączył do Europejskiego Szlaku Cmentarzy[5]. Podczas spotkania 25 stycznia 2007 roku w Madrycie Komitet Dziedzictwa Europejskiego przyznał cmentarzowi znak dziedzictwa europejskiego[6][7]. Dekretem z 17 czerwca 2009 roku cmentarz został uznany za zabytek kultury o znaczeniu krajowym (nr 14625). Ochronie podlega Ogród Wszystkich Świętych, który powstał w latach 1937–1940 według projektu Jože Plečnika[8]. Słowenia stara się o wpisanie go na listę światowego dziedzictwa UNESCO[9].

Obiekty[edytuj | edytuj kod]

  • Kompleks budynków nazwany przez Plečnika Świętym Gajem[10], obecnie nazywany Ogrodem Wszystkich Świętych[11], pełniący funkcję domu przedpogrzebowego. W skład zespołu wchodzą:
    • brama z przejściem w formie łuku zwieńczonego podwójnym posągiem Chrystusa i Matki Bożej Opiekunki, według Plečnika będąca symbolem przejścia ze świata żywych do świata umarłych[10]. Brama ujęta jest w symetryczne, dwukondygnacyjne kolumnady, do których przylegają budynki administracyjne,
    • Kaplica Wszystkich Świętych (główna kaplica cmentarna) umieszczona na osi bramy, wybudowana na planie wydłużonego prostokąta, Nisze, w których umieszczone są okna, nawiązują symbolicznie do ścian kolumbarium[10],
    • 14 kaplic pogrzebowych zróżnicowanych architektonicznie, nawiązujących wezwaniami do kościołów Lublany. Jedna z nich pod wezwaniem Adama i Ewy dedykowana jest niewierzącym i wyznawcom innych religii[10],
    • budynek stolarni (warsztatów) posiada elewacje wykończone cegłami i kamieniami – dla odróżnienia od pozostałych obiektów w kompleksie, pokrytych białymi tynkami. Dodatkowo ozdabiają go malowane dekoracje figuralne wykonane przez Slavko Pengova[12]. W scenach biblijnych przedstawił on Plečnika (w scenie przedstawiającej połów) i ówczesnego burmistrza Juro Adlešiča (w scenie rozmnożenia chleba)[13].

Przetarg na budowę kompleksu wygrał Emil Tomažič. Przy opracowaniu planów Plečnikowi pomagał Vlasto Kopač, wtedy student. W latach 90. XX wieku powierzono mu restaurację budynków.

  • Ossuarium – pomnik ofiar I wojny światowej (sektor A). Budynek zaprojektowany przez ucznia Plečnika Edo Ravnikara. Cylindryczny budynek został otwarty w grudniu 1939 roku. W 1985 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków[14].
  • Austriacki cmentarz wojskowy (sektor B) – na cmentarzu znajduje się 275 grobów żołnierzy austriackich, którzy zginęli podczas II wojny światowej i zostali tu pochowani. W 1962 roku został wzniesiony pomnik. Składa się on z 2 części: kamiennego sześcianu, na którym umieszczono wokół austriackiego orła 9 herbów austriackich prowincji oraz stojącej przed nim figury z brązu autorstwa Wolfganga Skaly. Wyrzeźbił on postać nagiego młodego mężczyzny, który wznosi ponad głową złamany miecz[15].
  • Włoski cmentarz wojskowy (sektor B) – obok cmentarza austriackiego znajduje się cmentarz z okresu I wojny światowej na którym pochowano 1176 żołnierzy włoskich[16].

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwa nawiązuje do starosłowiańskiego słowa „žale” oznaczającego cmentarz[17].

Pochowani na cmentarzu[edytuj | edytuj kod]

Cmentarz ma 375 000 m². Zostało na nim pochowanych ponad 150 000 osób. Około 2000 to znani słoweńscy poeci, pisarze, rzeźbiarze, malarze, kompozytorzy, architekci, aktorzy, inżynierowie, politycy i sportowcy[18][9]. Między innymi znajdą się tam groby:

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Žale – ogród wszystkich świętych, Dziennik Polski, 31 października 2009 [dostęp 2020-03-21] (pol.).
  2. Zgodovina podjetja – Žale, www.zale.si [dostęp 2020-03-21].
  3. Architecture – Žale, www.zale.si [dostęp 2020-03-21].
  4. Žale Cemetery [dostęp 2020-03-21].
  5. Monumental park Žale, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-21].
  6. Znak »Evropska dediščina« Plečnikovim Žalam, www.ljubljana.si [dostęp 2020-03-21] (słoweń.).
  7. Bartłomiej Sury, Znak Dziedzictwa Europejskiego jako narzędzie konstruowania dziedzictwa, „Studia Etnologiczne i Antropologiczne” (14), 2014, s. 64.
  8. Odlok o razglasitvi del arhitekta Jožeta Plečnika v Ljubljani za kulturne spomenike državnega pomena, www.uradni-list.si [dostęp 2020-03-22].
  9. a b Vodeni ogledi po pokopališču Žale, www.ljubljana.si [dostęp 2020-03-22] (słoweń.).
  10. a b c d Łukasz Galusek, Monika Rydygier, Jože Plečnik architekt i wizjoner / architect and visionary1872-1957, Kraków: Międzynarodowe Centrum Kultury, 2006, s. 322–324, ISBN 83-89273-41-1, OCLC 439684284.
  11. Plečnikove Žale – Dedi, www.dedi.si [dostęp 2020-03-22].
  12. Žale Cemetery, www.visitljubljana.com [dostęp 2020-03-22] (ang.).
  13. Ana Lavrič, Slovansko-slovenska panteona Slavka Pengova in Toneta Kralja v Ljubljani, „Acta Historiae Artis Slovenica” (22/2), 2017, s. 76.
  14. Ossuary, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-22].
  15. Austrian military cemetery, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-22].
  16. Italian military cemetery, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-22].
  17. Archiweb – Žale Cemetery, www.archiweb.cz [dostęp 2020-03-21] (ang.).
  18. Žale Cemetery, Ljubljana – One The Most Beautiful In Europe, www.renegadetravels.com [dostęp 2020-03-21].
  19. Fran Albreht. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  20. Vera Albreht. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  21. a b c d e f g h i j k l m Kulturno pomembna evropska pokopališča – ljubljanske Žale, Zavod Pogreb ni tabu [dostęp 2020-03-22] (słoweń.).
  22. Katja Boh. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  23. Davorin Jenko. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  24. Ivana Kobilca, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-22].
  25. Edvard Kocbek. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  26. Josip Murn – Aleksandrov, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  27. akademik Anton Peterlin. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  28. akademik Leonid Pitamic. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  29. Jože Plečnik, cemeteriesroute.eu [dostęp 2020-03-22].
  30. Dominik Smole. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  31. akademik Milan Vidmar. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  32. Angela Vode. Slovenski grobovi, www.najdigrob.si [dostęp 2020-03-22].
  33. Gregor Žerjav [dostęp 2020-03-22].