Czarnotek arabski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Czarnotek arabski
Onychognathus tristramii[1]
(P. L. Sclater, 1858)
Samiec
Samiec
Samica
Samica
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina szpakowate
Podrodzina szpaki
Rodzaj Onychognathus
Gatunek czarnotek arabski
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Czarnotek arabski[3] (Onychognathus tristramii) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny szpakowatych (Sturnidae). Występuje od Egiptu po zachodni Półwysep Arabski. Niezagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Gatunek po raz pierwszy opisał Philip Lutley Sclater w roku 1858. Holotyp pochodził z okolic Mar Saba w Izraelu. Nadał mu nazwę Amydrus tristramii[4][5]. Obecnie przez IOC czarnotek arabski umieszczany jest w rodzaju Onychognathus. Gatunek klasyfikowany jako monotypowy[6]. Dawniej uznawano, że tworzy nadgatunek z czarnotkiem rudoskrzydłym (O. morio)[4]. Nazwa rodzajowa Onychognathus pochodzi od dwóch greckich słów - onux, onukhos (pazur) i gnathos (szczęka), zaś nazwa gatunkowa tristramii upamiętnia ornitologa i podróżnika Henry’ego Bakera Tristrama[7].

Pierwszy pozyskany okaz został zestrzelony 30 marca przez H.B. Tristrama w okolicy miasta Hebron. W okolicy na skałach mieściły się gniazda, jednak nie udało się do nich dostać[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg obejmuje 543 km²[8]. Występuje od wschodniego i południowego Izraela przez zachodnią i południową Jordanię po północno-wschodni Egipt (Półwysep Synaj) i zachodni Półwysep Arabski, na południe aż do Jemenu[4]. Pierwotnie czarnotek arabski zasiedlał jedynie skaliste obszary do 3200 m n.p.m., w tym wąwozy i suche góry w okolicach wadi. Obecnie zasiedla również obszary miejskie, adaptując się do życia na budynkach, przypominających skały[9].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała wynosi 25-27[5] cm, rozpiętość skrzydeł 44-45 cm, masa ciała 100-140 g[9]. Skrzydła mierzą około 14,9 cm, sterówki 11,4 cm, dziób 3,5 cm zaś skok 3,1 cm[5]. Upierzenie niemal całkowicie czarne, opalizujące; na lotkach I rzędu występuje rdzawa plama. Sterówki tej samej długości, o zaokrąglonych brzegach. U samicy wierzch i boki głowy oraz szyi, broda i gardło szarawe. Tęczówka brązowa, dziób ciemnobrązowy, nogi czarne[9].

Behawior[edytuj | edytuj kod]

Około 2 tygodni po opuszczeniu gniazda młode osobniki tworzą małe stada i mogą być karmione do 40 po opuszczeniu gniazda. Pożywienie stanowią owoce, owady oraz nasiona roślin typowych dla obszarów pustynnych, jak akacje, solirody czy daktylowce. Podobnie jak bąkojady zbiera owady z grzbietu osłów, wielbłądów i kóz. W zimie tworzy stada do 300 osobników[9].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W Izraelu okres lęgowy trwa od marca do czerwca, wyprowadza dwa lęgi. Gniazdo umieszczone jest 6-21 m nad ziemią w szczelinie skalnej lub starego budynku. Gniazdo w kształcie kubeczka budowane jest przez oba ptaki z pary z włókien roślinnych. Zniesienie liczy 2-4 jaja. Mają barwę niebieskawą, posiadają brązowe plamki przy szerszym końcu; ich wymiary to około 27x20,5 mm, masa ok. 5,5 g. Inkubacja trwa około 16 dni, wysiaduje jedynie samica, samiec jednak broni okolic gniazda. Pisklęta przebywają w gnieździe przez 28-31 dni, opiekują się nimi oba ptaki z pary. Kolejne 10 dni młode są nadal pod opieką rodziców[9].

Status zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

Przez IUCN czarnotek arabski klasyfikowany jest jako gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern). Występuje na 20 obszarach uznanych za ostoje ptaków IBA, jak Ha-Arawa i góry Haraz. Nie jest spotykany w żadnym parku narodowym[8].

Przypisy

  1. Onychognathus tristramii, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. BirdLife International 2012, Onychognathus tristramii [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-04-10] (ang.).
  3. P. Mielczarek, M. Kuziemko: Podrodzina: Sturninae Rafinesque, 1815 - szpaki (wersja: 2015-05-27). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2016-04-10].
  4. a b c del Hoyo, J.; Elliot, A. & Christie, D.A.: Handbook of the Birds of the World. T. 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. Lynx Edicions, 2003, s. 742. ISBN 9788496553507.
  5. a b c d P.L. Sclater. Description of a New Species of Bird from Palestine. „The Annals and magazine of natural history”. seria 3., wolumin 2 (2), s. 465-466, 1858. 
  6. F. Gill, D. Donsker: Nuthatches, Wallcreeper, treecreepers, mockingbirds, starlings & oxpeckers (ang.). IOC World Bird List: Version 6.1. [dostęp 2016-04-10].
  7. James A. Jobling: Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Christopher Helm Publishers Ltd, 2009, s. 282 i 391. ISBN 1408125013.
  8. a b Tristram's Starling Onychognathus tristramii. BirdLife. [dostęp 26 stycznia 2014].
  9. a b c d e Rufipenne de Tristram (fr.). oiseaux.net. [dostęp 26 stycznia 2014].