Czarny rynek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Graffiti przedstawiające nielegalny handel (Charków, 2008)
Barcelona 2015

Czarny rynek – określenie obrotu nielegalnymi towarami i usługami. Nie należy go mylić z szarą strefą, która obejmuje nielegalny obrót legalnymi towarami i usługami[1]. Czarny rynek polega m.in. na odpłatnym:

  • obrocie towarami nielegalnymi (np. narkotykami, bronią, ludźmi),
  • rozpowszechnianiu materiałów objętych prawem autorskim bez zezwolenia,
  • wykonywania usług nielegalnych,
  • bimbrownictwie,
  • handlu nielegalnie wyciętym drewnem,
  • handlu nielegalnymi przedmiotami pochodzenia zwierzęcego (np. kością słoniową, rogami nosorożców),
  • handlu ludzkimi organami,
  • handlu legalnymi towarami, lecz pochodzącymi z kradzieży,
  • handlu przemyconymi zagranicznymi towarami z pominięciem podatków (akcyza, VAT),
  • handlu walutami po kursie innym niż ustalony przez bank centralny kurs sztywny.

Do uczestnictwa podmiotów gospodarczych w czarnym rynku może prowadzić:

  • skłonność do unikania płacenia podatków, (VAT, PIT, CIT itd.)
  • chęć ukrycia źródła uzyskanego majątku,
  • opłacalność uczestnictwa w czarnym rynku.

Czarny rynek jest polem działania dla m.in. świata przestępczego, który ze względu na nielegalność prowadzonych transakcji nie może ujawnić źródeł dochodów. Czarny rynek bardzo silnie rośnie w sytuacji wojny, kiedy zniszczenia wojenne i poważne ograniczenie roli państwa nie pozwala na walkę z wszelkiego rodzaju przestępczością.

Od 2014 r. szacunki dotyczące wielkości czarnego rynku są uwzględniane przy liczeniu produktu krajowego brutto[2].

Charakterystyczną cechą czarnego rynku jest wycena sprzedawanych towarów. Jeżeli sprzedawane dobro pochodzi z kradzieży, wówczas jest ono sprzedawane poniżej ceny rynkowej, ponieważ koszty związane z opodatkowaniem i gwarancjami nie obejmują czarnego rynku. Z drugiej strony, w sytuacji gdy proces produkcji danego towaru wymaga odpowiedniej wiedzy i nakładów pracy, jego transport wiąże się z niebezpieczeństwem, zaś państwo surowo karze handel danym dobrem, wówczas jego cena jest znacznie wyższa w porównaniu z jego ceną rynkową.

Regulacje państwowe[edytuj | edytuj kod]

Działania państw mogą zarówno tworzyć, jak i niszczyć całe branże należące do czarnego rynku. Przykładem takiej sytuacji jest amerykańska prohibicja, która przeniosła handel alkoholem do podziemia. Z drugiej strony podobną sytuację można zaobserwować w przypadku handlu miękkimi narkotykami, co jest podstawowym argumentem przytaczanym przez zwolenników depenalizacji i legalizacji marihuany.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Pomocnik Olimpijczyka: Elementy wiedzy obywatelskiej i ekonomicznej (wydanie II), Rafał Belka, Kamil Grabowski, Centrum Edukacji Obywatelskiej, Warszawa 2010, s. 28.
  2. Wzrost gospodarczy dzięki przestępcom - czarny rynek podniesie nam PKB - Rynek Pracy, rynekpracy.pl [dostęp 2018-02-07] (pol.).