Handel ludźmi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Handel ludźmi – nazwa przestępczego procederu, będącego współczesną formą niewolnictwa. Pod tym pojęciem rozumiano początkowo wyłącznie handel kobietami, zmuszanymi do prostytucji (męskie ofiary wykorzystywane seksualnie to zjawisko niezwykle rzadkie). W ostatnich latach znaczenie pojęcia uległo znacznemu rozszerzeniu i obejmuje obecnie wszelkie działania nakierunkowane na wyzysk ludzi, niezależnie od płci i wieku, naruszające prawo do decydowania o sobie. Wyzysk ten związany jest zazwyczaj z użyciem przemocy, co jest dla ofiar ogromnym obciążeniem fizycznym i psychicznym. Ofiary handlu żywym towarem w efekcie traumatycznych przeżyć często doświadczają chorób psychicznych i popadają w różne formy uzależnień. Wobec ofiar stosowane są działania naruszające ich seksualność, indywidualną wolność i cielesną nienaruszalność. Pozostałe czyny karalne, których dopuszczają się agresorzy wobec ofiar, to naruszenia prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, zwłaszcza wobec cudzoziemców.

Formy handlu ludźmi[edytuj]

Formy handlu ludźmi to:

  • handel dziećmi w celu zatrudniania ich jako służba domowa (także w krajach rozwiniętych), tania siła robocza na plantacjach, w kopalniach itp., do świadczenia usług seksualnych (np. w ramach turystyki seksualnej) itp.;
  • nielegalne adopcje, często zagraniczne, w celu zmuszania do popełniania drobnych przestępstw kryminalnych lub żebrania;
  • handel kobietami – nakłanianie kobiet do wyjazdu do pracy za granicą w innym charakterze, a następnie zmuszaniu ich do prostytucji, ewentualnie nakłanianie kobiet do wyjazdu za granicę w celu uprawiania prostytucji, ale przedstawianie im nieprawdziwego obrazu warunków, w jakich to się będzie odbywało;
  • handel narządami – sprzedaż (nielegalna w większości państw) organów do przeszczepu, pobieranych za niewielką opłatą od żywych dawców w krajach ubogich, ale też od dzieci, w tym celu porywanych i zabijanych, skazańców po wykonaniu egzekucji itp.;
  • handel tanią siłą roboczą – za swoją pracę osoby takie otrzymują wynagrodzenie niższe niż dopuszcza prawo danego kraju; zarówno ich pobyt jak i praca są nielegalne.

Handel w celach seksualnych[edytuj]

Chodzi tu o przymuszanie do prostytucji, a także do pornografii. Ofiary to przede wszystkim kobiety i dzieci. Handel w celach seksualnych obejmuje nabór osób, ich przetrzymywanie, przewożenie lub zmuszanie do komercyjnych aktów nierządu, z użyciem siły, na drodze oszustwa lub pod przymusem, albo gdy osoby nakłaniane do udziału w tym procederze nie ukończyły 18 roku życia. Dotyczy to także sytuacji, kiedy dana osoba świadomie wyjeżdża w celu uprawiania prostytucji, ale wyobraża sobie (na podstawie informacji handlarzy), że będzie to wyglądało inaczej. Nierzadko w procederze "handlu żywym towarem" biorą udział osoby z najbliższego otoczenia kobiety[1]. Proceder handlu ludźmi w celach seksualnych udokumentowano w stu siedemdziesięciu pięciu krajach, każdego roku ofiarą pada milion trzysta dziewięćdziesiąt tysięcy kobiet i dzieci[2].

Handel w celu wykorzystania siły roboczej[edytuj]

Procederu tego nie należy mylić z migracją zarobkową ani z nielegalną pracą na czarno. Z handlem ludźmi mamy w tej sferze do czynienia często wtedy, gdy pracownicy zagraniczni są wykorzystywani do pracy z obejściem przepisów prawa pracy. Przykładem może tu być zmuszanie do pracy w charakterze pomocy domowej, co w wielu państwach nie podlega przepisom prawa pracy (bądź obowiązujące prawo jest masowo lekceważone) i gdzie często panują zależności bliskie niewolnictwu. Kobiety są tu często dodatkowo wykorzystywane seksualnie. Analiza przypadków wyzysku w tym obszarze wskazuje na następujące działania: brak wynagrodzeń[3], głodzenie jako kara za nieposłuszeństwo, znęcanie się psychiczne, brak czasu wolnego, izolacja, obrażenia ciała, wykorzystywanie seksualne.

Handel narządami ludzkimi[edytuj]

Ten stosunkowo nowy proceder powstał w wyniku rosnącego zapotrzebowania na narządy ludzkie w krajach uprzemysłowionych. "Dawcy" narządów pochodzą zazwyczaj z krajów Trzeciego Świata, zaś tak zdobyte narządy są oferowane w krajach uprzemysłowionych na czarnym rynku. Ponieważ jest to proceder stosunkowo nowy, brak dotychczas wyraźnego rozgraniczenia między legalnym i nielegalnym handlem narządami[4]. Brak też precyzyjnych danych mówiących o zakresie zjawiska.

Krajami, gdzie ten proceder jest szczególnie rozwinięty i sporo ludzi sprzedaje swe organy, np. 1 płuco, 1 nerkę itp., jest Mołdawia[potrzebny przypis] czy Indie[5][6]. Powstały tam nawet specjalne "kliniki", zajmujące się takim procederem.

Narządy bywają też pozyskiwane od więźniów, na których wykonano wyrok śmierci (Chiny), a także od porywanych i zabijanych specjalnie w tym celu dzieci w krajach ubogiego Południa[7].

Przyczyny[edytuj]

Przy analizie przyczyn handlu żywym towarem rozróżnić należy działanie czynników przyciągających (ang. pull) oraz czynników wypychających (push). Czynniki wypychające to przede wszystkim ubóstwo, bezrobocie, braki w wykształceniu oraz dyskryminacja ze względu na płeć w krajach, z których pochodzą ofiary. Czynniki przyciągające w krajach docelowych to wysokie zapotrzebowanie na tanie usługi seksualne, zwłaszcza ze strony "egzotycznych kobiet", a także rosnący popyt na niewykwalifikowaną siłę roboczą i dawców organów.

Historia[edytuj]

W drugiej połowie XIX w. i na pocz. XX w Europie działały organizacje sprzedające młode kobiety głównie do Ameryki Południowej, gdzie zmuszano je do prostytucji. Jedną z tych organizacji było założone w 1890 Warszawskie Towarzystwo Wzajemnej Pomocy, później Zwi Migdal. Wiele kobiet pochodziło z Polski.

Prawo międzynarodowe[edytuj]

Tego typu praktyki są zakazane przez konwencje międzynarodowe, m.in. Europejską Konwencję Praw Człowieka w art. 4, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych w art. 8, Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych w art. 6. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka w art. 4 stwierdza: "Nie wolno nikogo czynić niewolnikiem ani nakładać na nikogo służebności; niewolnictwo i handel niewolnikami są zakazane we wszystkich swych postaciach."

Pierwsze porozumienie międzynarodowe zawarto w Paryżu 18 maja 1904 roku, kolejne 4 maja 1910[8].

Traktat wersalski w art. 23 c) powierzał Lidze Narodów ogólny nadzór nad porozumieniami w sprawie handlu kobietami i dziećmi, handlu opium i innymi szkodliwymi środkami.

Kolejnymi umowami były :

  • Konwencja o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi, podpisana w Genewie 30 września 1921 roku[9]
  • Konwencja w sprawie niewolnictwa podpisana w Genewie 25 września 1926
  • Konwencja dotycząca zwalczania handlu kobietami pełnoletnimi, podpisana w Genewie 11 października 1933[10]
  • Protokół o zmianie Konwencji z 1921 i 1933 r. podpisany w Lake Success 12 listopada 1947[11]
  • Konwencja w sprawie zwalczania handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji przyjęta przez ONZ 2 grudnia 1949
  • Uzupełniająca Konwencja w sprawie zniesienia niewolnictwa, handlu niewolnikami oraz instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa podpisana w Genewie 7 września 1956[12]
  • Konwencja o morzu pełnym zawarta w Genewie 29 kwietnia 1958 w art. 13 głosi: Każde Państwo jest obowiązane do podjęcia skutecznych środków dla zapobiegania i karania przewozu niewolników na statkach uprawnionych do podnoszenia jego bandery oraz do zapobiegania bezprawnemu użyciu jego bandery w tym celu. Każdy niewolnik, który schroni się na statku jakiejkolwiek bandery, staje się wolny ipso facto (łac. siłą rzeczy). Art. 22 dozwala na prawo wizyty i rewizji przez okręt wojenny m.in. w wypadku gdy zachodzą uzasadnione podejrzenia że statek wodny uprawia piractwo albo zajmuje się handlem niewolnikami[13].
  • Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet z 18 grudnia 1979, art. 6 Państwa Strony podejmą wszelkie stosowne kroki, w tym również ustawodawcze, w celu położenia kresu wszelkim formom handlu kobietami oraz ciągnięciu zysków z prostytucji kobiet.
  • Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawie morza podpisana 10 grudnia 1982 w Montego Bay powtórzyła zakaz przewożenia niewolników droga morską w art. 99, zaś w art. 110 rozszerzyła prawo rewizji na wszystkie inne należycie upoważnione statki morskie lub powietrzne, posiadające wyraźne znaki rozpoznawcze świadczące o tym, że pozostają w służbie rządowej.

Statut Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze (1945) obracanie ludzi w niewolników zalicza do zbrodni przeciw ludzkości (art. VI c), podobnie artykuł 7 Statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego (1998).

15 listopada 2000 Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Protokół o zapobieganiu zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej[14] nazywany również Protokołem z Palermo. Istotnego znaczenia nadaje mu wprowadzenie do prawa międzynarodowego definicji pojęcia "handel ludźmi".

W ten sposób określane jest werbowanie, transport, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osób z zastosowaniem gróźb lub użyciem siły lub też z wykorzystaniem innej formy przymusu, uprowadzenia, oszustwa, wprowadzenia w błąd, nadużycia władzy lub wykorzystania słabości, wręczenia lub przyjęcia płatności lub korzyści dla uzyskania zgody osoby mającej kontrolę nad inną osobą, w celu wykorzystania. Oznacza to także zmuszanie do prostytucji i pornografii, pracę lub usługi o charakterze przymusowym, niewolnictwo lub praktyki do niego podobne, zniewolenie oraz handel ludzkimi organami (art. 3 a).

O handlu żywym towarem można mówić wtedy, gdy w sposób stały i powtarzalny naruszane są prawa podstawowe wykorzystywanych osób. Definicji tej nie spełnia działalność na międzynarodowym rynku matrymonialnym oraz pośrednictwo przy adopcjach.

Trudniący się handlem żywym towarem traktują ludzi jak towar, a siebie postrzegają jako pośredników w wymianie handlowej. Nielegalna migracja kategoryzowana jest tu jako przemyt i nie stanowi formy handlu żywym towarem. Działalność związana z handlem żywym towarem to werbunek, przewóz, udzielanie noclegów i odbiór ludzi. Metody stosowane w tym procederze to grożenie lub użycie przemocy, różne formy wymuszeń, takie jak uprowadzenia, podstępne zwodzenie, nadużycie władzy, środki nacisku, wykorzystanie stosunku podległości i/lub przekupstwo.

Międzynarodowa Organizacja Pracy uchwaliła konwencje nr 29 i 105 przeciw pracy przymusowej oraz nr 182 w sprawie eliminowania najgorszych form pracy dzieci[15]

Przeciwdziałanie zjawisku[edytuj]

Podejmowane są rozmaite formy i próby przeciwdziałania oraz ograniczania skali handlu "żywym towarem". Na szczególną uwagę zasługuje La Strada. Istnieją również organizacje kościelne, których zadaniem jest opieka nad ofiarami ww. przestępstw, szczególnie w rejonach objętych konfliktami zbrojnymi[16].

Rada Europy[edytuj]

Unia Europejska[edytuj]

  • Propozycja rezolucji ogólnej w sprawie zwalczania handlu żywym towarem z 21 grudnia 2000, KOM(2000) 854 ost./2, ABl. C 62 E z 27 lutego 2001, 321.
  • Zalecenie (2000) 11 Komitetów Rady Europejskiej co do Zwalczania Handlu Żywym Towarem dla celów seksualnych.
  • Uchwalenie Rezolucji Ogólnej 27./28 września 2001.

Wizje artystyczne[edytuj]

Przypisy

  1. Wstrząsająca historia Elisavety, PortEl.pl
  2. Niewolnictwo seksualne czyli handel żywym towarem (pol.). [dostęp 2013-11-28].
  3. Zakazy niewolnictwa, poddaństwa i pracy przymusowej w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (sprawa Siwy Siliadin przeciw Francji).
  4. Na konferencji Rady Europy w Santiago de Compostela 25 i 26 marca 2015 r. podpisano Konwencję przeciw handlowi ludzkimi narządami (Council of Europe Convention against Trafficking in Human Organs, Polska podpisała Konwencję Rady Europy w sprawie walki z handlem ludzkimi narządami). Do wejścia w życie potrzeba 5 ratyfikacji, w tym przynajmniej 3 członków Rady, dotychczas uczyniła to Albania.
  5. Handel organami ludzkimi cz. II, My a Trzeci Świat nr 4 (77), lipiec-sierpień 2004
  6. Handel organami ludzkimi cz. III, My a Trzeci Świat nr 5 (78), wrzesień-październik 2004
  7. Handel organami ludzkimi cz. I, My a Trzeci Świat nr 3 (76), maj-czerwiec 2004
  8. Oświadczenie Rządowe z dnia 8 września 1922 r. w przedmiocie przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Międzynarodowego Porozumienia z dn. 18 maja 1904 roku i do Międzynarodowej Konwencji z dn. 4 maja 1910 roku, podpisanych w Paryżu, dotyczących zwalczania handlu żywym towarem.
  9. Międzynarodowa Konwencja o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi, podpisana w Genewie dnia 30 września 1921 roku
  10. Konwencja dotycząca zwalczania handlu kobietami pełnoletnimi, podpisana w Genewie dnia 11 października 1933 r.
  11. Protokół o zmianie Konwencji o zwalczaniu handlu kobietami i dziećmi, zawartej w Genewie dnia 30 września 1921 r. oraz Konwencji o zwalczaniu handlu kobietami pełnoletnimi, zawartej w Genewie dnia 11 października 1933 r. podpisany w Lake Success dnia 12 listopada 1947 r.
  12. Uzupełniająca Konwencja w sprawie zniesienia niewolnictwa, handlu niewolnikami oraz instytucji i praktyk zbliżonych do niewolnictwa podpisana w Genewie dnia 7 września 1956 r.
  13. Konwencja o morzu pełnym sporządzona w Genewie dnia 29 kwietnia 1958 r. Dz.U. 1963 Nr.33 poz.187.
  14. Protokół o zapobieganiu zwalczaniu oraz karaniu za handel ludźmi, w szczególności kobietami i dziećmi z 15 listopada 2000. p też Protokół przeciwko przemytowi migrantów drogą lądową, morską i powietrzną, uzupełniający Konwencję Narodów Zjednoczonych przeciwko międzynarodowej przestępczości zorganizowanej, przyjęty przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 15 listopada 2000 r.
  15. Konwencja Międzynarodowej Organizacji Pracy Nr 182 przyjęta w Genewie dnia 17 czerwca 1999 r. dotycząca zakazu i natychmiastowych działań na rzecz eliminowania najgorszych form pracy dzieci
  16. Papież popiera wysiłki zakonnic podejmowane w obronie godności wykorzystywanych kobiet. radiovaticana.va, 15 czerwca 2009. [dostęp 2016-04-21].
  17. Konwencja Rady Europy w sprawie działań przeciwko handlowi ludźmi, sporządzona w Warszawie dnia 16 maja 2005 r. (Dz.U. 2009 nr 20 poz. 107)

Literatura[edytuj]

  • Zbigniew Lasocik (red.): "Handel ludźmi zapobieganie i ściganie". Ośrodek Badań Praw Człowieka, Katedra Kryminologii i Polityki Kryminalnej, Uniwersytet Warszawski, 2006, 629 s
  • Krzysztof Janoszka: "Dzieci jako ofiary handlu ludźmi". Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie, 2013.
  • Elaine Pearson: "Handel ludźmi a prawa człowieka". Anti-Slavery International, cop. 2002, 172 s.
  • "Handel ludźmi. Informacje o zjawisku". Wyd. La Strada, Warszawa., 2004.

Zobacz też[edytuj]

Linki zewnętrzne[edytuj]