Dąbrówka (roślina)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Dąbrówka
Ilustracja
Dąbrówka rozłogowa
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

astropodobne

Rząd

jasnotowce

Rodzina

jasnotowate

Rodzaj

dąbrówka

Nazwa systematyczna
Ajuga L.
Sp. Pl. 561. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny

A. pyramidalis Linnaeus[3]

Synonimy
  • Abiga St.-Lag.
  • Bugula Mill.
  • Bulga Kuntze
  • Chamaepitys Hill
  • Moscharia Forssk.
  • Phleboanthe Tausch
  • Rosenbachia Regel[4]

Dąbrówka (Ajuga L.) – rodzaj bylin z rodziny jasnotowatych. Obejmuje 64 gatunki[4]. Występują one w Europie, Azji, Afryce i Australii[5], z centrum zróżnicowania w basenie Morza Śródziemnego[6]. W Polsce występuje 5 gatunków, z czego 4 rodzime[7]. Rośliny te zasiedlają murawy, suche zarośla i lasy[6].

Szereg odmian uprawnych dąbrówki rozłogowej uprawianych jest jako rośliny ozdobne[6] (w tym mieszańców z dąbrówką kosmatą A. genevensis)[8]. Dąbrówka żółtokwiatowa Ajuga chamaepitys jest wykorzystywana jako roślina lecznicza. Ajuga iva z obszaru śródziemnomorskiego ma potencjalnie duże znaczenie w terapii antymalarycznej[8].

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Zasięg rodzaju obejmuje całą Europę, południową i wschodnią Azję, północną, wschodnią i południową Afrykę i wschodnią Australię[4]. Największe zróżnicowanie jest w basenie Morza Śródziemnego – tylko w Azji Mniejszej rośnie ich 11 gatunków[6]. W Europie obecnych jest 10 gatunków[8], w Chinach 18[9].

Gatunki flory Polski[7]

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Rośliny jednoroczne i byliny o pędach często płożących i wytwarzających rozłogi[6], rzadko także krzewy[9], osiągające do 1 m wysokości[6].
Liście
Ulistnienie naprzeciwległe. Liście niearomatyczne, zwykle pojedyncze i karbowane lub ząbkowane[6], rzadko głęboko wcinane lub niemal całobrzegie[9].
Kwiaty
Zebrane po kilka–kilkanaście w okółkach w szczytowej części pędu. Kielich zrosłodziałkowy, 5-ząbkowy. Korona niebieska lub żółta, rzadziej biała lub różowa, w dolnej części zrośnięte płatki tworzą rurkę, w górnej – dwie wargi. Warga górna zredukowana w różnym stopniu, czasem całkowicie, warga dolna powstaje z trzech płatków i zakończona jest trzema łatkami, z których środkowa jest największa. Cztery pręciki z reguły wystają z rurki korony. Zalążnia złożona z dwóch owocolistków, dwukomorowa, w każdej komorze z dwoma zalążkami. Szyjka słupka pojedyncza, cienka, z dwudzielnym znamieniem[6].
Owoce
Czterodzielne rozłupnie, rozpadające się na cztery pojedyncze rozłupki, czasem owoc soczysty, podobny do jagody[6].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Pozycja systematyczna

Rodzaj z podrodziny Ajugoideae z rodziny jasnotowatych (Lamiaceae)[11].

Wykaz gatunków[4]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
  2. Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-03-31] (ang.).
  3. Ajuga. [w:] Index Nominum Genericorum (ING) [on-line]. Smithsonian Institution. [dostęp 2022-04-15].
  4. a b c d Ajuga L.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-15].
  5. Geoffrey Burnie i inni, Botanica. Ilustrowana, w alfabetycznym układzie, opisuje ponad 10 000 roślin ogrodowych, Niemcy: Könemann, Tandem Verlag GmbH, 2005, ISBN 3-8331-1916-0, OCLC 271991134.
  6. a b c d e f g h i Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2002, s. 279. ISBN 0-333-74890-5.
  7. a b Zbigniew Mirek i inni, Vascular plants of Poland. An annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2020, s. 26, ISBN 978-83-62975-45-7.
  8. a b c David J. Mabberley, Mabberley's Plant-Book, Cambridge: Cambridge University Press, 2017, s. 25, DOI10.1017/9781316335581, ISBN 978-1-107-11502-6, OCLC 982092200.
  9. a b c Ajuga Linnaeus. [w:] Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2022-04-15].
  10. Ajuga chamaepitys (L.) Schreb.. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2022-04-15].
  11. Genus Ajuga L.. [w:] Germplasm Resources Information Network (GRIN-Taxonomy) [on-line]. USDA, Agricultural Research Service, National Plant Germplasm System. [dostęp 2022-04-15].