Diadem

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Głowa Greczynki w diademie (IV w. p.n.e.)

Diadem (z fr. diadème od stgr. διάδημα diádēma, łac. dĭădēmă – przepaska, przewiązka) – ozdobna opaska z drogiej tkaniny lub obręcz ze szlachetnego metalu (złota, srebra), na ogół dodatkowo wysadzana szlachetnymi kamieniami[1] (bądź ich imitacjami) lub innymi klejnotami (perłami, cennymi gemmami) albo zdobiona w szczególny sposób.

Noszona na głowie jako oznaka władzy królewskiej (książęcej, cesarskiej) lub kapłańskiej (pierwowzór korony). Znana od czasów starożytnych; od średniowiecza coraz częściej używana jako ozdoba fryzury – zwłaszcza kobiecej, aż do czasów dzisiejszych.

W starożytności[edytuj]

W antyku nie tylko ozdoba kobieca, lecz noszona i przez mężczyzn, m.in. jako oznaka zwycięstwa (por. Doryforos Polikleta), a także wyróżnik stanu kapłańskiego. Od czasów Aleksandra Wielkiego przejęta ze starożytnego Wschodu (Persja) jako oznaka godności królewskiej, z szerokim zastosowaniem w epoce hellenistycznej, a następnie przez Rzymian (wstęga biała, natomiast u Persów purpurowa). Jako oznaka władzy zwierzchniej (panującego) nie była jeszcze używana we wczesnym cesarstwie; oficjalną częścią ubioru cesarza stała się dopiero za Dioklecjana, a zwłaszcza od panowania Konstantyna Wielkiego. Przybrała wtedy formę ozdobniejszą, dekorowana dwoma sznurami pereł lub cennych kamieni.

W czasach późniejszych[edytuj]

Nowożytny (stylizowany antycznie) diadem cesarzowej Józefiny

Z cywilizacji rzymskiej został zapożyczony przez władców europejskiego średniowiecza. Zdobiony perłami diadem używany był przez cesarzy bizantyjskich (przykładem mozaiki z kościoła San Vitale w Rawennie) oraz przez królów wizygockich i longobardzkich (diademy obręczowe, wysadzane klejnotami)[2]. W Polsce nosili go zamiast korony Piastowie w okresie rozbicia dzielnicowego[3].

W czasach nowożytnych zatracił swą dotychczasową funkcję wyróżniającą godność. W XIX i XX wieku używany przez kobiety, głównie pochodzące spośród szlachty i zamożnej burżuazji, przy uroczystych okazjach, stanowiąc efektowne uzupełnienie stroju i urody kobiecej. Charakterystyczny dla modernistycznego zdobnictwa w stylistyce tzw. Art deco i Jugendstil. W tej funkcji używany do dziś.

Przypisy

  1. Czesław Witkowski: Słownik pojęć historycznych. Katowice: Videograf II, 2008, s. 57.
  2. La Grande Encyclopédie. Paris: Lamirault, 1892, t. 14, s. 414.
  3. Popularna encyklopedia powszechna. Kraków: Fogra, 1994, t. 4. s. 90.

Bibliografia[edytuj]

  • Mała encyklopedia kultury antycznej A-Z. Warszawa: PWN, 1988 (wyd. VI), s.107
  • Lexikon der Antike. Leipzig: Bibliographisches Institut, 1971, s. 130
  • Brockhaus Enzyklopädie in 30 Bänden. Leipzig-Mannheim: Brockhaus, 2006, t. 6, s. 757
  • Słownik wyrazów obcych PWN. Warszawa: PWN, 1991, s. 188

Linki zewnętrzne[edytuj]