Dolina Kwaczańska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dolina Kwaczańska – widok z Ostrego Wierchu
Roztocki Wodospad (Ráztocký vodopád) w bocznej Dolinie Roztoki
Młyny wodne na Obłazach
Turnia Rohacz

Dolina Kwaczańska (słow. Kvačianska dolina) – krótka, głęboka dolina w Centralnych Karpatach Zachodnich na Słowacji, stanowiąca granicę między Górami Choczańskimi (na zachodzie) a Tatrami Zachodnimi (na wschodzie). Taką definicję podaje Wielka encyklopedia tatrzańska[1]. Na słowackiej mapie granica ta biegnie między Ostrym Wierchem i Golicą, cała dolina Kwaczańska znajduje się więc w Gorach Choczańskich[2]. Doliną spływa potok Kwaczanka[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Dolina ma przebieg północ-południe. Wycięta jest pomiędzy masywami zaliczanego do Tatr Zachodnich Ostrego Wierchu Kwaczańskiego (Ostrý vrch, 1128 m) na wschodzie a ramieniem Hradkowej (Hrádkovo, 1206 m) i Czarnej Hory (Čierna hora, 1094 m), należących już do Grupy Prosiecznego w Górach Choczańskich, na zachodzie. Jej południowy (dolny) wylot znajduje się na wysokości ok. 630 m n.p.m. już na terenie Kotliny Liptowskiej, na północnym skraju wsi Kwaczany (Kvačany). W północnej (górnej) części, w miejscu zwanym Obłazy (Oblazy), na wysokości ok. 750 m, dolina rozdziela się na trzy odnogi: północno-wschodnią Dolinę Huciańską, którą płynie potok Hucianka (według map słowackich: dalej Kwaczanka), północno-zachodnią Dolinę Roztoki, którą płynie Roztocki Potok (Ráztocký potok) i południowo-zachodnią Dolinę Borowianki (dolina Borovianka), którą płynie potok Borovianka. Wszystkie trzy odnogi wyprowadzają już w obszar ograniczającego Góry Choczańskie od północy Rowu Podtatrzańskiego. Długość doliny od Obłazów po dolny wylot wynosi niespełna 3 km.

Geologia i morfologia[edytuj | edytuj kod]

Dolina ma charakter typowego wąwozu krasowego: jest wąska, kręta, głęboka i pełna progów. Ma pochodzenie epigenetyczne[3]: została wycięta tokiem Kwaczanki w triasowych, ciemnych wapieniach i dolomitach tzw. serii choczańskiej. Całą szerokość dna doliny (miejscami nie więcej niż 3 m) zajmuje koryto potoku. Wymodelowane jest ono w słabo krasowiejących dolomitach, więc woda utrzymuje się przez cały rok.[3] Zbocza doliny są bardzo strome, ich nachylenie przekracza często 60°. Skalne turnie, ograniczające ją w wielu miejscach, wznoszą się 100–200 m ponad dno doliny, natomiast sąsiadujące szczyty sięgają 1200 m n.p.m. – a więc od 100 do 300 m wyżej niż obszar źródliskowy potoków źródłowych Kwaczanki. Dolina jest wynikiem erozyjnego działania potoku, który cierpliwie rozcinając miękkie podłoże przeniósł z czasem swe źródliska z południowych stoków Gór Choczańskich na sąsiadujące z nimi od północy, zbudowane już z utworów fliszowych tereny Pogórza Orawskiego i Skoruszyńskich Wierchów.

Przyroda ożywiona[edytuj | edytuj kod]

Cała dolina Kwaczanki jest zalesiona, jedynie najbardziej strome i skaliste miejsca pokrywają bogate zbiorowiska roślinności naskalnej. Dolina Kwaczańska wraz z ograniczającym ją od zachodu masywem Czarna Hora – Hradkowa oraz przyległymi do doliny stokami Ostrego Wierchu Kwaczańskiego zostały objęte w 1967 r. rezerwatem przyrody Kvačianska dolina o powierzchni 467,3 ha.

Znaczenie komunikacyjne[edytuj | edytuj kod]

Dnem doliny nie biegnie żadna droga ani nawet ścieżka. Ze względu na rezerwat przyrody przejście bezpośrednio wzdłuż nurtu potoku jest zabronione (zresztą, przy wyższych stanach wody, wprost niemożliwe). Lewym (orograficznie) stokiem doliny, miejscami ponad 100 m powyżej jej dna, biegnie droga leśna z Kwaczan do Hut; schodzi ona do Doliny Huciańskiej ok. 700 m powyżej Obłazów. Była ona mniej więcej do I wojny światowej licznie uczęszczana, w tym przez liptowskich kupców udających się na jarmarki na Orawie. Droga ta jest zjezdna dla samochodów terenowych, lecz nie jest dopuszczona do ruchu dla pojazdów samochodowych poza uprawnionymi. Z Obłazów biegną drogi: w prawo doliną Hucianki do Hut, w lewo Doliną Borowianki do Wielkiego Borowego (również one nie są dopuszczone do ruchu publicznego).

Zagospodarowanie[edytuj | edytuj kod]

Dolina nie jest zabudowana. Jedynie na Obłazach znajduje się kompleks zabudowań dwóch dawnych młynów wodnych, wzniesionych w I połowie XIX w., chroniony obecnie jako jeden z cenniejszych zabytków techniki w tej części Słowacji.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Sama dolina, ze względu na wspomnianą niedostępność i wymogi ochrony przyrody, nie jest zwiedzana przez turystów. Drogą wzdłuż doliny Kwaczanki biegnie czerwono znakowany szlak turystyczny z Kwaczan do Hut. Ponad Obłazami odgałęzia się od niego szlak niebieski, który obok młynów na Obłazach i dalej Doliną Borowianki prowadzi do Wielkiego Borowego. Najlepszy wgląd w Dolinę Kwaczańską jest ze wspomnianego czerwonego szlaku, z wierzchołka położonej tuż przy drodze skalnej turni zwanej Rogacz (Roháč, 817 m n.p.m.; tuż obok zabytkowy kamienny krzyż przydrożny z 1860 r.). Najwygodniejszy – z nowo wybudowanych punktów widokowych Malý Roháč (drewniany pomost, wysunięty daleko ponad zbocze, nieco na pn. od turni Rogacz) i Kobyliny (drewniany pomost, usytuowany 78 m ponad korytem Kwaczanki, na pd. od Rogacza, powstały dzięki sponsorom i dobrowolnym datkom samych turystów).

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Witold Henryk Paryski, Zofia Radwańska-Paryska, Wielka encyklopedia tatrzańska, Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004, ​ISBN 83-71-04-009-1
  2. Turystyczna mapa Słowacji. [dostęp 2019-11-13].
  3. a b Hochmuth Zdenko: Krasové územia a jaskyne Slovenska, w: Geographia Cassoviensis, ročník II., 2 / 2008, wyd. Univerzita Pavla Jozefa Šafárika v Košiciach, Košice 2008, ISSN 1337-6748; [1]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Barański Mirosław J.: Pretekst: Dolina Kwaczańska, w: „Na szlaku. Miesięcznik turystyczno-krajoznawczy poświęcony górom” – rok XV, nr 1 (139) – styczeń 2001, s. 14-15;
  2. Barański Mirosław J.: Wąwozy Gór Choczańskich, w: „Gazeta Górska” R. XXV, nr 3 (99), lato 2017, s. 36-41;
  3. Chočské vrchy. Vodná nádrž Liptovská Mara. Turistická mapa 1:50 000, wyd. VKÚ Harmanec, 1997, ​ISBN 80-85510-84-7​;
  4. Szczerba Tadeusz: Choczańskie Wierchy i okolica. Przewodnik turystyczny. Wydawnictwo Ryszard M. Remiszewski – RMR, Gliwice 2001, ​ISBN 83-904352-9-2​;
  5. Barbara Zygmańska, Góry Choczańskie. Przewodnik turystyczny, Warszawa: Wydawnictwo PTTK „Kraj”, 2003, ISBN 83-7005-455-2, OCLC 749318301.