Domniemanie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Domniemanie – w języku prawniczym dyrektywa nakazująca przyjęcie, że jest prawdziwym określone twierdzenie (wniosek domniemania), o ile prawdziwym jest inne twierdzenie (przesłanka domniemania, themam probandi). Na przykład: jeżeli A, to domniemywa się / uważa się (funktor tworzący domniemanie), że B[1].

Celem domniemań jest ułatwienie w ustalaniu stanu faktycznego. Podobne są w tym do fikcji prawnych, z tym, że te ostatnie są kontrfaktyczne. Domniemania jedynie ułatwiają dowód, natomiast fikcje nakazują przyjęcie zaistnienia pewnego faktu prawnego, który w rzeczywistości nie miał miejsca[2].

Domniemania wpływają również na rozkład ciężaru dowodu, wpływając na sytuację stron. Tym samym ustanowienie domniemania służyć może wzmocnieniu sytuacji niektórych podmiotów prawa[3].

Podział domniemań[edytuj | edytuj kod]

Domniemania dzieli się na[4]:

  • prawne – wynikające z normy prawnej nakazującej przyjmowanie określonych faktów za stwierdzone, np.: domniemanie niewinności oskarżonego;
  • faktyczne – wynikające z zależności, które są weryfikowalne empirycznie, np.: domniemywa się, że po deszczu jezdnia jest śliska. Domniemania faktyczne nie są ustanawiane przez ustawodawcę, lecz są pewnego rodzaju rozumowaniem.

Domniemania prawne dzieli się na[3]:

  • wzruszalne (łac. praesumptio iuris tantum) – można je obalić dowodem przeciwnym – np.: domniemanie niewinności, domniemanie dobrej wiary,.
  • niewzruszalne (łac. praesumptio iuris ac de iure) – nie można go obalić dowodem przeciwnym, jeżeli przesłanka jest prawdziwa – obecnie ten typ domniemywań prawnych jest już praktycznie niestosowany.

Kolejnym podziałem domniemywań prawnych jest podział ich na:

  • domniemania formalne – za udowodniony przyjmuje się fakt A, do czasu, aż należycie udowodniony zostanie stan mu przeciwny (vide: domniemanie niewinności)
  • domniemania materialne – uznawać należy za udowodniony jakiś stan B, jeżeli w postępowaniu został należycie wykazany stan A (vide: domniemanie ojcostwa).

Przykłady domniemań niewzruszalnych w polskim systemie prawnym:

  • art. 9 ustawy – Prawo czekowe[5]: Czek, w którym sumę czekową napisano literami i liczbami, w razie różnicy ważny jest na sumę, napisaną literami. W razie różnicy sum, napisanych kilkakrotnie literami lub kilkakrotnie liczbami, czek jest ważny na sumę mniejszą.
  • art. 15 ust. 5 ustawy – Prawo czekowe: Indos na rzecz trasata ma znaczenie pokwitowania, wyjąwszy przypadek, że trasat ma kilka zakładów, a czek indosowano na rzecz zakładu innego niż zakład, na który czek wystawiono.
  • art. 131 § 2 ustawy – Kodeks morski[6]: Konosament wystawiony zgodnie z przepisami niniejszego działu stwarza domniemanie przyjęcia na statek przez przewoźnika określonego ładunku do przewozu w takiej ilości i stanie, jak to uwidoczniono w konosamencie. Dowód przeciwny nie będzie dopuszczony w przypadku, gdy konosament został przeniesiony na osobę trzecią działającą w dobrej wierze.
  • art. 130a ust. 10 ustawy – Prawo o ruchu drogowym[7]: Pojazd usunięty w trybie określonym w ust. 1 lub 2 i nieodebrany przez uprawnioną osobę w terminie 6 miesięcy od dnia usunięcia uznaje się za porzucony z zamiarem wyzbycia się. Pojazd ten przechodzi na rzecz Skarbu Państwa z mocy ustawy. Przepis ten został jednak uznany za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszcza odjęcie prawa własności pojazdu bez prawomocnego orzeczenia sądu[8].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Filip Przybylski-Lewandowski: Domniemanie prawne. W: Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa. Jerzy Zajadło (red.). Warszawa: C.H. Beck, 2007, s. 55. ISBN 978-83-7483-519-0.
  2. A.M. Świątkowski, Fikcje prawne w instytucji rozwiązania stosunku pracy, Państwo i Prawo 2010 r. Nr 7 str. 18.
  3. a b Filip Przybylski-Lewandowski: Domniemanie prawne. W: Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa. Jerzy Zajadło (red.). Warszawa: C.H. Beck, 2007, s. 56. ISBN 978-83-7483-519-0.
  4. Filip Przybylski-Lewandowski: Domniemanie prawne. W: Leksykon współczesnej teorii i filozofii prawa. Jerzy Zajadło (red.). Warszawa: C.H. Beck, 2007, s. 57. ISBN 978-83-7483-519-0.
  5. Dz.U. z 2016 r. poz. 462
  6. Dz.U. z 2016 r. poz. 66
  7. Dz.U. z 2017 r. poz. 1260
  8. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 czerwca 2008 r. sygn. akt P 4/06. [dostęp 2018–02–05].
Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.