Dora Maar

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Dora Maar, właśc. Heneriette Dora Markovitch (ur. 22 listopada 1907 w Paryżu, zm. 16 lipca 1997 tamże[1]) – fotografka, malarka, poetka.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Henriette Dora Markovitch była jedyną córką Josepha Markovitcha (1875–1969), chorwackiego architekta, który studiował w Zagrzebiu, Wiedniu i Paryżu, gdzie finalnie osiadł w 1896 roku, oraz pochodzącej z rodziny katolickiej Louise-Julie Voisin (1877–1942) z Cognac (Charente).

W 1910 roku rodzina przeniosła się do Buenos Aires gdzie ojciec otrzymał kilka zamówień, w tym zaprojektowanie ambasady austriacko-węgierskiej. Za te osiągnięcie został uhonorowany przez cesarza Franciszka Józefa I, mimo że był on „jedynym architektem, który nie zdobył fortuny w Buenos Aires”[2].

Wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

W 1926 roku rodzina wróciła do Paryża. Dora Maar (pseudonim, który przyjęła na początku lat trzydziestych) uczęszczała na kursy w Union centrale des arts décoratifs i do szkoły fotografii ENS Louis-Lumière. Zapisała się również do prywatnej szkoły malarstwa i rzeźby Académie Julian[3] mieszczącej się w wyższej szkole sztuk pięknych w Paryżu. Jej zaletą było to, że oferowała taką samą edukację kobietom, jak i mężczyznom. Dora Maar uczęszczała na zajęcia w pracowni André Lhote’a, gdzie poznała między innymi Henriego Cartiera-Bressona[4].

Gdy pracownia zaprzestała działalności Dora Maar zdecydowała się na samotny wyjazd do Barcelony, a następnie do Londynu, gdzie fotografowała skutki wielkiego kryzysu gospodarczego po tzw. czarnym czwartku w 1929 roku w Stanach Zjednoczonych. Po powrocie do Paryża z pomocą ojca otworzyła swoją pracownię przy ulicy Astorg pod nr 29[5].

Fotografia[edytuj | edytuj kod]

Na początku 1930 roku wraz z Pierre’em Kéferem, fotografem i scenografem filmu Jeana Epsteina Upadek domu Usherów (1928), założyła studio fotograficzne przy ulicy Campagne-Première w Paryżu[6]. Spotkała Brassaï – fotografa, z którym dzieliła ciemnię w studio. Dora Maar poznała też swojego mentora, fotografa Louisa-Victora Emmanuela Sougeza, zajmującego się reklamą i archeologią, dyrektora artystycznego gazety L’Illustration[7].

Około 1930 roku Dora Maar rozpoczęła romans z filmowcem Louisem Chavancem[8]. Uczęszczała do teatralnej Grupy październikowej, utworzonej przez Jacquesa Prévert i Lou Tchimoukow – dwóch Lacoudemów zaprzyjaźnionych z Chavancem. Po porzuceniu surrealizmu do oddziału Agitpop należał też Max Morise[9].

Jej pierwsza indywidualna wystawa odbyła się w Galerii Vanderberg w Paryżu[5].

Dzięki antystalinowskiemu lewicowemu stowarzyszeniu Masses kierowanym przez René Lefeuvre’a i Jacquesa Soustelle’a, które było otwarte dla marksistów i niemarksistów, wspierane między innymi przez Simone Weil, Dora Maar spotkała Georgesa Bataille’a. Był on członkiem tego stowarzyszenia od października 1933 roku. Po faszystowskich demonstracjach 6 lutego 1934, przed francuskim Zgromadzeniem Narodowym Maar podpisała broszurę Appel à la lutte (Wezwanie do walki) napisaną z inicjatywy André Bretona[10].

Około 1935 Maar zaczęła obracać się w kręgach surrealistycznych, gdzie nawiązywała znaczące kontakty z artystami (jak np. z André Bretonem, Paul Éluardem, and Georgesem Bataillem), fotografowała ich oraz wystawiała z nimi swoje dzieła. Jej fotografie zaczęły przybierać absurdystyczne i oniryczne formy typowe dla surrealizmu, swe kolarze i fotomontaże opierała na mrocznych i często wieloznacznych zestawieniach[11]. Jedno z najważniejszych dzieł surrealistycznych Maar to Portret Ubu (Père Ubu, 1936)[12], zdjęcie wykonane techniką żelatynowo-srebrową pokazujące zbliżenie prawdopodobnie płodu pancernika (choć artystka nigdy tego nie potwierdziła) mające być nawiązaniem do głównego antybohatera dramatu Alfreda Jarry’ego, "Ubu Król czyli Polacy". Dzieło to pokazano m.in. na Międzynarodowej Wystawie Surrealistycznej (International Surrealist Exhibition) w Londynie w 1936 roku.[1]

Związek z Pablem Picasso[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec 1935 roku Dora Maar została zatrudniona jako fotograf filmowy w filmie Jeana Renoira „Zbrodnia pana Lange” (Le Crime de Monsieur Lange). Korzystając z okazji Paul Éluard przedstawił Maar Pabla Picassa. Romans, jaki wyniknął z tego spotkania, trwał prawie dziewięć lat, przerywając poprzedni związek Picassa z Marie-Thérèse Walter, z którą miał córkę Mayę.

Dora Maar fotografowała kolejne etapy tworzenia Guerniki, obrazu malowanego przez Picassa w jego pracowni na Rue des Grands-Augustins między majem a czerwcem 1937 roku[13]. Picasso wykorzystał te zdjęcia w swoim procesie twórczym[14]. Jednocześnie Maar stała się główną modelką artysty, który w swoich obrazach przedstawiał ją najczęściej we łzach. Ona sama stworzyła kilka autoportretów zatytułowanych Kobieta, która płacze[5].

Romans z Picassem, który znęcał się nad nią fizycznie i zmusił do walki z Marie-Thérèse o jego miłość[15], zakończył się w 1943 roku, chociaż ich spotkania trwały epizodycznie do 1946. 19 marca 1944 roku u Michela Leirisa Dora odgrywał rolę Grubej Obawy w pierwszym czytaniu sztuki Picassa Pożądanie złapane za ogon, prowadzonym przez Alberta Camusa[16]. W 1944 roku za sprawą Paula Éluarda Dora Maar spotkała Jacquesa Lacana, który próbował leczyć jej załamanie nerwowe stosując nielegalnej wówczas terapię elektrowstrząsową. Picasso kupił jej dom w Ménerbes, w departamencie Vaucluse, gdzie w samotności przeszła na emeryturę. Tam poznała mieszkającego w tej samej wiosce malarza Nicolasa de Staël.

Maar nawróciła się na katolicyzm oraz zaczęła malować obrazy abstrakcyjne[5].

Malarstwo[edytuj | edytuj kod]

Malarski spadek Dory Maar pozostawał nieznany do czasu pośmiertnej sprzedaży zorganizowanej w 1999 roku. Publiczność oraz eksperci byli świadkami odkrycia bardzo osobistej kolekcji, która nigdy nie opuściła warsztatu malarki.

Wpływ Picassa, który popchnął Maar do ekspresji w stylu kubistycznym, spowodował porzucenie przez nią fotografii. Można się tylko domyślać, co Picasso chciał osiągnąć poprzez odcięcie swojej kochanki od dziedziny, w której odnosiła prawdziwe sukcesy, i stłamszenie jej w stylu, którego sam był niepodważalnym przodownikiem.

Dopiero po odcięciu się od Picassa Dora Maar zaczęła prawdziwie wyrażać siebie jako malarka. Figuratywne tragiczne dzieła, takie jak Portret Eluarda, czy Autoportret dziecka z 1946 roku przedstawiają w mrocznych tonach ból powojennych lat.

Od lat walcząca z depresją, Dora Maar usuwała się coraz bardziej w samotnicze życie, spędzając swój czas na zmianę między Ménerbes a Paryżem. W latach 60. i 70. tworzyła ona duże abstrakcyjne obrazy w jaskrawych kolorach. Od lat 80. malarka wyrażała się w swoich licznych obrazach z Luberon, na których krajobrazy wokół Ménerbes są zdominowane przez burzliwy wiatr i chmury, dające wgląd we wnętrze artystki walczącej z duchami swojej przeszłości.

Wiele z dzieł Maar w sposób minimalistyczny i mistyczny wyrażało pewną fascynację religią artystki, jak czarno-białe, puentylistyczne szkice Głowy Chrystusa[17].

W 1990 roku Marcel Fleiss wystawił w swojej galerii na rue de Penthièvre w Paryżu serię jej obrazów[18].

Śmierć i dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

Dora Maar spędziła ostatnie lata w swoim mieszkaniu na rue de Savoie, na lewym brzegu Paryża. Zmarła 16 lipca 1997 r., w wieku 89 lat. Została pochowana w Clamart na cmentarzu Bois-Tardieu.

Choć Maar wydaje się być pamiętana tylko jako jedna z kochanek Picassa[19], należy pamiętać, że jej fotografie były ikoną paryskiej awangardy lat 30., a jej twórczość, stosunkowo niedawno odkryta w całości, jest przedmiotem wielu wystaw, m.in. w Centre Pompidou w Paryżu[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Maar, Dora : Benezit Dictionary of Artists - oi, oxfordindex.oup.com, DOI10.1093/benz/9780199773787.article.b00113080 [dostęp 2019-06-24] (ang.).
  2. Gabriele Werner, Nicht ohne sie ... aber ohne ihn schon gar nicht Dora Maar und Pablo Picasso, Köln: Böhlau Verlag, 31 grudnia 2000, DOI10.7788/9783412319526-005, ISBN 978-3-412-31952-6 [dostęp 2019-05-07].
  3. François Crouzet, Une Académie préparatoire au commerce fondée par les Koechlin, „Entreprises et histoire”, 12 (2), 1996, s. 123, DOI10.3917/eh.012.0123, ISSN 1161-2770 [dostęp 2019-05-07].
  4. Supplementum Epigraphicum GraecumBerytos. Amuletum. Op. cit. 83, n. 14 cum delin. fig. 14., „Supplementum Epigraphicum Graecum”, DOI10.1163/1874-6772_seg_a7_208 [dostęp 2019-05-07].
  5. a b c d Supplementum Epigraphicum GraecumSivrihissar (in vico). Op. cit. Op. cit. 334, n. 19., „Supplementum Epigraphicum Graecum”, DOI10.1163/1874-6772_seg_a2_597 [dostęp 2019-05-07].
  6. Pierre Melandri, Les États-Unis: « Un empire qui n’ose pas dire son nom »?, „Cités”, 20 (4), 2004, s. 13, DOI10.3917/cite.020.0013, ISSN 1299-5495 [dostęp 2019-05-07].
  7. Michel Hubert, Le Lièvre et la Tortue? Évolution comparée du mouvement naturel en France et en Allemagne, du Congrès de Vienne à nos jours, Presses universitaires du Septentrion, 2011, s. 21–34, DOI10.4000/books.septentrion.16020, ISBN 978-2-7574-0181-1 [dostęp 2019-05-07].
  8. Christopher Lloyd, Beyond genre: Le Salaire de la peur, Manchester University Press, 1 maja 2007, s. 87–110, DOI10.7228/manchester/9780719070143.003.0030, ISBN 978-0-7190-7014-3 [dostęp 2019-05-07].
  9. Supplementum Epigraphicum GraecumKonya. Stela lap. calc. Op. cit. 46/7, „Supplementum Epigraphicum Graecum”, DOI10.1163/1874-6772_seg_a6_425 [dostęp 2019-05-07].
  10. Supplementum Epigraphicum GraecumSaham el Jolān. Op. cit. 363, n. 47 cum delin., „Supplementum Epigraphicum Graecum”, DOI10.1163/1874-6772_seg_a7_254 [dostęp 2019-05-07].
  11. Dora Maar | French photographer and painter, Encyclopedia Britannica [dostęp 2019-06-24] (ang.).
  12. Dora Maar - Père Ubu - The Met, www.metmuseum.org [dostęp 2019-06-24].
  13. Tirza Latimer, Maar, Dora, Oxford Art Online, Oxford University Press, 12 grudnia 2017, DOI10.1093/gao/9781884446054.article.t2021794 [dostęp 2019-05-07].
  14. Jacques Terrasa, 8. Le Mystère Picasso, Presses universitaires de Vincennes, s. 91–100, DOI10.4000/books.puv.4257, ISBN 978-2-84292-236-8 [dostęp 2019-05-07].
  15. Sady Doyle, Bertolucci Wasn't the First Man to Abuse a Woman and Call It Art and He Won't Be the Last, ELLE, 8 grudnia 2016 [dostęp 2019-06-24] (ang.).
  16. Peter Lipman-Wulf, Roland Penrose, John Golding, Picasso 1881-1973, „Leonardo”, 8 (4), 1975, s. 350, DOI10.2307/1573032, ISSN 0024-094X, JSTOR1573032 [dostęp 2019-05-07].
  17. Dora Maar | Sacred Art Pilgrim Collection: Artists | Sacred Art Pilgrim, sacredartpilgrim.com [dostęp 2019-06-24].
  18. Dan Stone, The Mein Kampf Ramp: Emily Overend Lorimer and the Publication of Mein Kampf in Britain, London: Palgrave Macmillan UK, 2013, s. 81–95, DOI10.1057/9781137029539_7, ISBN 978-1-349-44018-4 [dostęp 2019-05-07].
  19. Adrienne Chau, The Phallic Woman: A Reexamination of the Problematics of Women and Surrealism, „Senior Projects Spring 2017”, 2017 [dostęp 2019-06-24].
  20. Dora Maar, Exhibition, Centre Pompidou, Paris: 5 June 2019-29 July 2019, Divento [dostęp 2019-06-24] (ang.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mary Ann Caws,, Paris, Thames & Hudson, 2000, 224 p. (​ISBN 2-87811-185-0​)
  • 228 illustrations dont 87 en couleurs.
  • Georgiana Colvile,, Paris, J.-M. Place, 1999 (​ISBN 2-85893-496-7​), p. 179 à 185
  • Avec une photographie de Dora Maar prise par Lee Miller en 1937.
  • Victoria Dexeus,, Marseille, Musées de Marseille, 2002 (​ISBN 2-902308-25-6​)
  • Catalogue d’exposition, Marseille, Barcelone, 2003.
  • James Lord,, Paris, Seguier, 2000, 447 p. (​ISBN 978-2-84049-154-5​)
  • Bertrand Meyer-Stabley, 12 Muses qui ont changé l’histoire, Pygmalion, 2015
  • Alicia Ortiz,, Paris, Grasset, 2003, 358 p. (​ISBN 2-246-60791-4​)
  • Stéphan Lévy-Kuentz, Sans Picasso, photographies de Jérôme de Staël, Manucius, 201
  • Bertrand Meyer-Stabley, 12 Muses qui ont changé l’histoire, Pygmalion, 2015