Drugi Okres Przejściowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Drugi Okres Przejściowy – okres w historii starożytnego Egiptu pomiędzy Średnim Państwem a Nowym Państwem, który charakteryzował się ogólną destabilizacją polityczną państwa i rozbiciem dzielnicowym. Nastąpił zmierzch kulturalny. Egipt utracił Nubię, Synaj i Palestynę.

Chronologia[edytuj | edytuj kod]

Historycy nie są zgodni co do dokładnych dat początku i końca tego okresu. Marek Marciniak jako ramy chronologiczne tego okresu podaje lata 1786–1567 p.n.e.[1], zaś Marek Stępień podaje daty 1760–1565 p.n.e.[2]. Okres ten rozpoczyna panowanie dynastii XIII, a kończy się wraz z końcem panowania dynastii XVII[3][4]. Drugi Okres Przejściowy można podzielić na dwa etapy (pod względem politycznym):

  • Czasy XIII i XIV dynastii – 1786–1603 p.n.e.[1] lub 1760–1630 p.n.e.[2], okres ten charakteryzował się próbami kontynuacji Średniego Państwa, prawdopodobnie pierwsi władcy XIII dynastii byli krewnymi władców XII dynastii[1][2]. Pierwsi władcy XIII dynastii panowali nad całym Egiptem, a nawet kontrolowali obszar Syropalestyny i Nubii[2] między 1. i 2. kataraktą[1]. Aparat państwowy nadal działał bardzo sprawnie[1]. Dopiero pod koniec panowania XIII dynastii wezyrowie przejęli kontrolę nad nomami[5], co prowadziło do rozpadu państwa[2]. W okresie XIV dynastii doszło do wojny pomiędzy wezyrami[5].
  • Czasy XV i XVI dynastii – 1674–1567 p.n.e.[5] lub 1630–1540 p.n.e.[6] – okres panowania Hyksosów. Stworzyli oni własne państwo ze stolica w Awaris ( dzisiejsze Tell el-Daba), obejmujące całą deltę[6]. Zdaniem M. Stępnia wraz z objęciem rządów przez Hyksosów z XV dynastii, w 1630 r. p.n.e. nad Dolnym Egiptem rządy sprawowała lokalna (egipska) XVII dynastia[6]. Odmiennego zdania jest M. Marciniak, który uważa, że XVII dynastia przejęła władzę dopiero w roku 1650 p.n.e., wykorzystując osłabienie Hyksosów[7]. Manethon podaje, że XV dynastię stanowiło tylko 6 władców, łącznie z najbardziej znanym władcą tej dynastii 'A'popi[1]. Papirus z Turynu wymienia 9 władców XVI dynastii (ale nie podaje ich imion), zaś J. von Beckerath uważa, że XVI dynastia faktycznie była nie tyle dynastią, co wasalami Hyksosów[8]. Hyksosi zostali ostatecznie pokonani i wyparci ze Środkowego Egiptu przez Kamesa ostatniego władcę XVII dynastii, który pokonał Hyksosów w bitwie pod Hermopolis. Brat Kamesa, i jego następca Jahmes, ostatecznie usunął Hyksosow z Egiptu został założycielem XVIII dynastii i pierwszym władcą Nowego Państwa[6].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Historycy nie są zgodni co do ram czasowych tego okresu, co do czasu i okoliczności przejęcia władzy przez XVII dynastię. Poważne wątpliwości dotyczą także samej XIV dynastii. M. Marciniak zauważa, że "Grupa uczonych przypuszcza, że XIV dynastia w ogóle nie istniała i że zaliczanych do niej panujących można identyfikować z władcami XIII dynastii"[5].

Władcy XVII dynastii[9][edytuj | edytuj kod]

  1. Nebcheperre' Inef
  2. Sekenenre' T'a' I
  3. Sekenenre' T'a' II
  4. Wa' dżcheperre' Ka'mes (M. Stępień stosuje pisownie Kames[6])

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f Marciniak 1978 ↓, s. 99.
  2. a b c d e Stępień 1999 ↓, s. 91.
  3. Marciniak 1978 ↓, s. 99–101.
  4. Stępień 1999 ↓, s. 91–92.
  5. a b c d Marciniak 1978 ↓, s. 100.
  6. a b c d e Stępień 1999 ↓, s. 92.
  7. Marciniak 1978 ↓, s. 101.
  8. von Beckerath 1959 ↓, s. 6–11.
  9. Marciniak 1978 ↓, s. 134.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • J. von Beckerath: Die Ägyptischen Königslisten des Manetho. W: OLZ 54. 1959, s. 6-11.
  • M. Marciniak: Historia starożytnego Egiptu. W: Starożytny Egipt. A. Szczudłowska (red.). PWN, 1978.
  • M. Stępień: Bliski Wschód. W: Historia Starożytna. M. Jaczynowska (red.). Warszawa: 1999.