Okres predynastyczny i protodynastyczny w Egipcie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Okres predynastyczny – okres przedhistoryczny starożytnego Egiptu bezpośrednio poprzedzający panowanie I dynastii w którym występują kultury Nagada I, II i III, przy czym okres kultury Nagada III pokrywa się w znacznej części z panowaniem I dynastii[1].

Zarys dziejów politycznych[edytuj | edytuj kod]

Wizerunek króla Skorpiona z maczugi z Hierakonpolis

Z powodu braku źródeł pisanych niemożliwe jest dokładne przedstawienie historii politycznej tego okresu. Opierając się na badaniach archeologicznych i późniejszych przekazach historycznych można stwierdzić, że jakiś czas przed zjednoczeniem Egipt był podzielony na dwa królestwa: Północne ze stolicą w Buto i Południowe ze stolicą w Nechen (Hierakonpolis)[2], a potem Tinis (Abydos). M. Marciniak pisze: „Źródła określają władców tych dwóch na wpół legendarnych królestw mianem Sług Horusa lub Towarzyszy Horusa. (...) O panowaniu władców tych dwóch królestw mamy bardzo mało wiadomości. Skąpe wzmianki, jakie spotykamy (...) nie pozwalają na szersze omówienie tych czasów”[2]. W ciągu stulecia lub dwóch okresu predynastycznego występują królowie, określani przez historyków jako dynastia zerowa[1]. M. Stepień zauważa: „Różne tradycje podają imiona półboskich władców sprzed I dynastii, przy czym nie ma nawet zgodności pod jakim rzeczywistym imieniem oni panowali ani czy też wszyscy byli królami i jak dużych cześć Egiptu”[3].

Znane są imiona tylko dwóch władców dynastii 0. Jest to król Ka' i król Skorpion – obaj władali tylko Górnym Egiptem[2] w okresie Nagada IIIb. Zdaniem części badaczy ostatnim władcą dynastii 0 był Narmer, jednak cześć historyków uważa, że Narmer jest pierwszym władcą I dynastii[3]. Skorpion podjął działania mające na celu zjednoczenie obu królestw, jednak najprawdopodobniej nie osiągnął celu, choć rozszerzył swoje panowanie aż do Memfis[2]. Dopiero jego następca, Narmer, dokonał zjednoczenia obu królestw[4].

G5
kA
Srxtail2.GIF

Imię Króla Ka' zapisane hieroglifami

Chronologia[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze w I poł. XX wieku w historiografii okres ten był określany jako „kultura amrańska” i „kultura gerzeńska”, terminy te zostały zastąpione przez Nagada I, II. Ostatecznie wyróżniono trzy fazy kultury Nagada[1]. Okres Nagada III podzielono na cztery podokresy[5]:

  • Nagada IIIa – dawniej zaliczana do tzw. późnej kultury gerzeńskiej. Z tego okresu pochodzą bogate groby z Abydos (np. Thinis), świadczące o przeniesieniu do tego miasta siedziby władców z Hierakonpolis (np. Nechen). Niektórzy postulują istnienie w tym czasie dynastii 00, wyodrębnionej z dynastii 0.
  • Nagada IIIb – zwana również okresem protodynastycznym, w której następuje przejście do czasów historycznych – pojawiają się pierwsze serechy – tablice podzielone na dwie części, górną zawierającą imię władcy i dolną z przedstawieniem pałacu. Obejmuje panowanie dynastii 0.
  • Nagada IIIc – obejmuje panowanie I dynastii.
  • Nagada IIId – obejmuje panowanie II dynastii.

Obecnie w historiografii używa się terminologii Okres predynastyczny jak i Okres Nagada III faza b na kreślenie tego samego etapu w dziejach Egiptu. W szerszym znaczeniu Okres predynastyczny odnosi się do wszystkich kultur przełomu epipaleolitu i neolitu na terenie Egiptu.

Starsze kultury okresu predynastycznego[edytuj | edytuj kod]

W. Chmielewski wymienia następujące kultury w okresie pradziejów Egiptu[6]:

  • kultura kormusańska – kultura istniejąca pomiędzy 25 a 14 tys. p.n.e.
  • kultura halfiańska – kultura istniejąca pomiędzy 17 a 14 tys. p.n.e.
Rekonstrukcja grobu z okresu predynastycznego w Royal Ontario Museum
  • kultura aterska – kultura istniejąca pomiędzy 15 a 13 tys. p.n.e.
  • tradycja kulturowa katarakty – termin wprowadzony przez J. Schinera na określenie kilkudziesięciu stanowisk na północ i południe od 2 katarakty, kultura istniejąca pomiędzy 17 a 3 tys. p.n.e. Tradycja kulturowa katarakty została podzielona na fazy:
    • faza Gemain
    • faza qudańska
    • faza abkańska
  • kultura sebilska – kultura istniejąca pomiędzy 13 a 9 tys. p.n.e.
  • krąg kulturowy iberomauretanski (oranski) – występujący na obszarze Maghrebu i północnej Sahary.
  • kultura natufiańska – kultura istniejąca pomiędzy 9 a 8 tys. p.n.e. (zob. kultura Heluan)
  • kultury wczesnego holocenu.
  • okres Nagada I – zwany również kulturą amrańską, trwał w przybliżeniu 500 lat, od ok. 4000 do 3500 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.
  • okres Nagada II – zwany również kulturą gerzeńską, rozwijająca się terenach starożytnego Egiptu przez w przybliżeniu 300 lat, od ok. 3500 do 3200 r. p.n.e. W okresie tym wyróżniane są podokresy a, b oraz c.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Kemp 2009 ↓, s. 25.
  2. a b c d Marciniak 1978 ↓, s. 76.
  3. a b Stępień 1999 ↓, s. 85.
  4. Marciniak 1978 ↓, s. 77.
  5. Stary i Nowy Świat od „rewolucji” neolitycznej do podbojów Aleksandra Wielkiego, [w:] Joachim Śliwa (red.), Wielka Historia Świata, Tom 2, Oficyna Wydawnicza Fogra, 2005, s. 74–75, ISBN 83-85719-83-0.
  6. Chmielewski 1978 ↓, s. 52–72.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • W. Chmielewski, Zarys pradziejów Egiptu, [w:] A. Szczudłowska (red.), Starożytny Egipt, PWN, 1978.
  • N. Grimal, Dzieje starożytnego Egiptu, Warszawa 2004.
  • Barry J. Kemp, Starożytny Egipt. Anatomia cywilizacji, J. Aksamit (tłum.), Warszawa 2009.
  • B. Kwiatkowski, Poczet faraonów, Warszawa 2002.
  • M. Marciniak, Historia starożytnego Egiptu, [w:] A. Szczudłowska (red.), Starożytny Egipt, PWN, 1978.
  • M. Stępień, Bliski Wschód, [w:] M. Jaczynowska (red.), Historia Starożytna, Warszawa 1999.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]